Κύματα στο Λιβυκό

Το 2019 το βασικό επιχείρημα ήταν ότι η κυβέρνηση είχε μόλις τέσσερις μήνες αναλάβει καθήκοντα και ο αιφνιδιασμός από τη διακρατική συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης για την οριοθέτηση ΑΟΖ θα μπορούσε να δικαιολογηθεί. Ο νέος διπλωματικός σχεδιασμός ήθελε τον χρόνο του – για το τουρκολιβυκό θα έπρεπε να έχουν μεριμνήσει οι προηγούμενοι.

Για περισσότερο από έξι χρόνια τα αναχώματα είχαν στηθεί από τη Βεγγάζη και το λιβυκό κοινοβούλιο που ελέγχει ο στρατάρχης Χαφτάρ, το οποίο δεν επικύρωνε το επίμαχο σύμφωνο. Αν και πλειάδα καθηγητών του Διεθνούς Δικαίου επεσήμαινε ότι η εκκρεμότητα αφορούσε κυρίως την εσωτερική κατάσταση στη Λιβύη και δεν καθιστούσε μετέωρη μια συμφωνία από δύο νομιμοποιημένες κυβερνήσεις, η αντίσταση της Βεγγάζης επέτρεπε έναν εφησυχασμό.

Παρά την περιπετειώδη αλλαγή φρουράς στην προεδρία της λιβυκής Βουλής που είχε προηγηθεί, το πρωινό της περασμένης Τρίτης στην Αθήνα ξύπνησαν με τη βεβαιότητα ότι τουρκική «άλωση» της Βεγγάζης δεν προβλέπεται στο άμεσο μέλλον. Το τέλος της αυταπάτης ήταν μάλλον απότομο και, παρά το μπαράζ τηλεφωνημάτων δεξιά και αριστερά για την απερίφραστη αποδοκιμασία της κίνησης, το βασικό ερώτημα για το τι μέλλει γενέσθαι δεν είναι εύκολο να απαντηθεί.

Από το μεσημέρι της περασμένης Τρίτης η Αθήνα βρίσκεται σε φάση επανασχεδιασμού μιας στρατηγικής στο διπλωματικό πεδίο, έχοντας πλέον αντιληφθεί ότι η Τουρκία όχι μόνο δεν θα αφήσει ανεκμετάλλευτο κανένα από τα χαρτιά της, αλλά δεν πρόκειται να επιτρέψει στην Ελλάδα να αυξήσει τον ζωτικό χώρο της.

Και οι βεβαιότητες, μαζί με τις διαβεβαιώσεις, δεν έχουν πλέον την ίδια αξία. Την ώρα, για παράδειγμα, που ο αιγύπτιος ΥΠΕΞ Αμπντελάτι έκλεινε το τηλέφωνο στον Γιώργο Γεραπετρίτη, με τον οποίο συζήτησε και την προοπτική μιας ολικής επέκτασης της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ, άρχισε να ετοιμάζει τις βαλίτσες του για να συναντήσει τον Χακάν Φιντάν στην Κωνσταντινούπολη μαζί με άλλους έξι ΥΠΕΞ πρώτης γραμμής, που έχουν λόγο για τα τεκταινόμενα σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία.

Το παιχνίδι στη διπλωματική σκακιέρα είναι πιο σύνθετο – και, ως γνωστόν, δεν υπάρχουν μόνιμοι φίλοι ή εχθροί, παρά μόνο μόνιμα συμφέροντα. Το διαπιστώνει κανείς και από μια δεύτερη ανάγνωση της αντίδρασης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που δεν κινήθηκε στην ευρωπαϊκή γραμμή.

Ξεπερνώντας τον εκνευρισμό και την αμηχανία από το τουρκολιβυκό, το νέο δίλημμα για την ελληνική διπλωματία έχει να κάνει με τη διαχείριση της Λιβύης. Η εξαετής προσπάθεια επαναπροσέγγισης θα βουλιάξει αύτανδρη και η Τρίπολη, από κοινού πλέον με τη Βεγγάζη, θα προστεθούν στη σφαίρα των κακών γειτόνων που αξίζουν τον απομονωτισμό;

Ή τα βήματα προσέγγισης θα συνεχιστούν, έστω και μέσα σε κλίμα έντονης καχυποψίας και με την εικόνα ότι η Λιβύη εξελίσσεται σε τουρκικό προτεκτοράτο; Οι φωνές για φραγή και στο τελευταίο κοινοτικό ευρώ που θα μπορούσε να φτάσει στη Λιβύη έχουν αρχίσει να ακούγονται δυνατά σε Αθήνα και Βρυξέλλες, αλλά οι ευρωπαίοι εταίροι, κοιτάζοντας τον χάρτη, βλέπουν περισσότερο τα κύματα μεταναστών που θα μπορούσαν να κινηθούν από την Τρίπολη και τη Βεγγάζη, παρά τη ζώνη του τουρκολιβυκού και τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Οσο το μυαλό ξεθολώνει από την οργή, στην Αθήνα αντιλαμβάνονται επίσης ότι τα όπλα στη φαρέτρα είναι περιορισμένα – και ότι περισσότερο από τη Λιβύη το πρόβλημα είναι η Τουρκία.

Δίπλα στις νουθεσίες προς την ελληνική κυβέρνηση και την ελληνική πολιτική σκηνή, ο ωμός ρεαλισμός του Χακάν Φιντάν δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνειών για τον σχεδιασμό της Τουρκίας. Στις δηλώσεις του στα «ΝΕΑ», την ίδια ώρα που η Βεγγάζη επικύρωνε το τουρκολιβυκό σύμφωνο, ο τούρκος ΥΠΕΞ προειδοποιούσε – με αφορμή το καλώδιο που θα στέλνει ρεύμα στην Κύπρο – «να μην επιχειρήσουμε να διαμορφώσουμε ένα νέο status quo» αγνοώντας την Τουρκία. Μετά το τουρκολιβυκό, η Αγκυρα μπορεί να εμφανίσει το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», που θα επικυρώνει εις διπλούν το σύμφωνο με την Τρίπολη, ενώ – επίσης αιφνιδιαστικά – θα μπορούσε, εάν κριθεί σκόπιμο, να προχωρήσει και σε μια συμφωνία για ΑΟΖ με τη Συρία. Το τουρκικό μήνυμα είναι ότι το status quo στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αλλάζει, εάν δεν το επιλέξει η Αγκυρα.