Κολλημένη βελόνα

Μήνας μπαίνει, μήνας βγαίνει, η βελόνα των δημοσκοπήσεων μοιάζει κολλημένη. Οι κρίσεις γύρω μας πολλαπλασιάζονται, τα «γεγονότα» πυκνώνουν, τα πολιτικά κόμματα έχουν μπει σε προεκλογική λειτουργία, η ένταση του πολιτικού λόγου δυναμώνει – αλλά η δημοσκοπική αγορά δεν δείχνει να συγκινείται· όχι ακόμη, τουλάχιστον.

Αν δει κανείς τη μεγάλη εικόνα, την εικόνα της τετραετίας, προκύπτει ένα παράξενο πολιτικό καρδιογράφημα· με μια απότομη κάμψη στην αρχή και μια περίπου ευθεία γραμμή στη συνέχεια. Στην αφετηρία του κύκλου, στις εκλογές

του Ιουνίου 2023, το αποτέλεσμα της κάλπης έδωσε μια σχέση 40,5%-18%-12% ανάμεσα σε ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ. Εναν χρόνο αργότερα, στις ευρωεκλογές του 2024, η σχέση είχε αλλάξει σε 28-15-13. Η ΝΔ είχε χάσει 12 ολόκληρες μονάδες, αλλά κανείς από τους δύο διώκτες της δεν εισέπραξε μερίδιο των απωλειών. Κι από τότε, 30 μήνες τώρα, άλλαξαν πολλά μα δεν άλλαξε τίποτε.

Η δυσαρέσκεια με την κυβέρνηση και τις επιδόσεις της σε όλους τους τομείς έχει γιγαντωθεί: 23% μόνον οι θετικές κρίσεις για τα θέματα της καθημερινότητας, στην πρόσφατη έρευνα της Metron, 19% για θέματα δημοκρατίας και θεσμών, 15% για την οικονομική της πολιτική. Αλλά τα ποσοστά της στην πρόθεση ψήφου μένουν αδιατάρακτα, σαν να μη συμβαίνει τίποτε, κάπου ανάμεσα στο 28,3% των ευρωεκλογών και στο 30,2% της πιο πρόσφατης μέτρησης.

Μια ακόμη πιο παράξενη ακινησία στον χώρο της αντιπολίτευσης. Κόμματα εξαφανίζονται και άλλα εμφανίζονται, αλλά η σχέση μεταξύ των παρατάξεων παραμένει αμετακίνητη. Το 15% του ΣΥΡΙΖΑ το 2024 έγινε 14% έναν χρόνο αργότερα, όταν η Πλεύση Ελευθερίας πήρε τη θέση του, μετά την αυτοδιάλυσή του. Και παρέμεινε εκεί, στο 15% στις σημερινές μετρήσεις, τώρα που η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα ανέκτησε από την Πλεύση τη θέση που είχε ο παλιός ΣΥΡΙΖΑ. Το 28-15-13 των ευρωεκλογών είναι στις σημερινές δημοσκοπήσεις 30-15-13. Σαν τα τείχη μεταξύ των τριών πολιτικών χώρων να είναι στεγανά· σαν οι μετακινήσεις μεταξύ παρατάξεων να έχουν καταργηθεί.

Πώς να εξηγήσει κανείς αυτή τη μακρά, εμπεδωμένη ακινησία; Και τι θα μπορούσε να την ανατρέψει;

Θεωρητικά, τρία σενάρια ανατροπής θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Ενα, να υπάρξει στον δρόμο προς τις εκλογές μια επανασυσπείρωση γύρω από τη ΝΔ των ψηφοφόρων της του 2023 που την εγκατέλειψαν, ώστε να πλησιάσει ξανά το όριο της αυτοδυναμίας. Ενα δεύτερο, να υπάρξει μια αλλαγή στον χώρο της αντιπολίτευσης, ώστε η Κεντροαριστερά να εκπροσωπηθεί από έναν ισχυρό, ανταγωνιστικό της ΝΔ πόλο στη θέση της σημερινής της εκπροσώπησης από δύο σχεδόν ισοδύναμα και ανταγωνιστικά μεταξύ τους κόμματα. Κι ένα τρίτο σενάριο, να εμφανιστεί αίφνης ένας νέος παίκτης, που θα πέσει σαν μετεωρίτης από τον ουρανό και θα τα αλλάξει όλα.

Οι κυβερνητικοί επιμένουν ότι το πρώτο σενάριο, της αυτοδυναμίας, είναι δύσκολο, αλλά εφικτό. Μα η εκτίμηση ψήφου για τη ΝΔ (Metron) βρίσκεται σήμερα στο 30%. Στο αντίστοιχο σημείο του προηγούμενου εκλογικού κύκλου, τον Οκτώβριο του 2022, όταν απείχαμε από τις εκλογές όσο απέχουμε και τώρα, ο δείκτης αυτός ήταν στο 36%.

Η διαφορά αυτή των 6 μονάδων είναι πολύ μεγάλη για να καλυφθεί στον χρόνο που απομένει και μάλιστα σε μια συγκυρία εξαιρετικά σκοτεινή. Πολύ περισσότερο που οι λεγόμενοι «ποιοτικοί δείκτες» της δημοσκόπησης είναι αρνητικοί. Οι απαισιόδοξοι, εκείνοι που θεωρούσαν ότι η χώρα πάει προς λάθος κατεύθυνση ήταν, πριν από τέσσερα χρόνια, το 56% του εκλογικού σώματος. Σήμερα είναι το 65%. Οι θετικές αξιολογήσεις για την κυβέρνηση ήταν 39%, τώρα είναι μόλις 28%. Οι θετικές κρίσεις για τον Πρωθυπουργό ήταν στο 44%, σήμερα στο 31%.

Πριν από τις εκλογές του 2023, δηλαδή, απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη υπήρχε ένα κοινωνικό ακροατήριο που χαρακτηριζόταν ακόμη από κάποια αισιοδοξία και είχε προσδοκίες. Το ακροατήριο αυτό ήταν, σύμφωνα με αυτούς τους δείκτες, στην περιοχή του 40% του όλου εκλογικού σώματος. Η ΝΔ είχε καταφέρει να το εκπροσωπήσει σχεδόν στο σύνολό του. Επιασε ταβάνι. Οι ίδιοι δείκτες, όμως, δείχνουν ότι το ακροατήριο αυτό, έχει πια συρρικνωθεί από την περιοχή του 40% στην περιοχή του 30%. Ακόμη κι αν η ΝΔ καταφέρει ξανά να εκπροσωπήσει αυτό το κοινωνικό ρεύμα στο σύνολό του, το εκλογικό της ταβάνι θα είναι σημαντικά χαμηλότερο.

Αν όμως το πρώτο σενάριο μοιάζει δύσκολο – στα όρια του ανέφικτου -, ακόμη πιο απίθανο είναι το τρίτο, το σενάριο του μετεωρίτη. Η Μαρία Καρυστιανού ήταν για λίγο η φαντασιακή ενσάρκωσή του· και είναι τώρα η επιβεβαίωση της ματαίωσής του. Μένει το δεύτερο.

Το σενάριο της ανάστασης του κεντροαριστερού πόλου. Μα αν πρέπει να περιμένουμε το θαύμα, θα πρέπει μάλλον να περιμένουμε να κριθεί πρώτα το ντέρμπι της δεύτερης θέσης. Στις κάλπες – τις πρώτες, που η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών φαίνεται να προεξοφλεί πως δεν θα δώσουν πλειοψηφία και θα επαναληφθούν και προσαρμόζει σε αυτήν την προοπτική την εκλογική της συμπεριφορά.

Και κάπως έτσι η πορεία προς τις εκλογές μοιάζει με πορεία στην ομίχλη. Που γίνεται πυκνότερη καθώς όλα δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών, όχι προς την πολιτική γενικά, αλλά προς το συγκεκριμένο πολιτικό σύστημα, είναι εξαιρετικά χαμηλή, οι προσδοκίες τους χαμηλότερες και το ενδιαφέρον τους για ό,τι κινείται στη δημόσια σφαίρα περιορισμένο. Σε πλήρη ασυμμετρία προς τον λόγο των κομμάτων, που παραμένει παλιομοδίτικα μεσσιανικός και επιμένει να υπόσχεται αυτά («εμείς μόνον μπορούμε…») που κανείς δεν πιστεύει ότι μπορούν. Και κάπως έτσι, ίσως, προκύπτει και η ακίνητη δημοσκοπική βελόνα. Η βελόνα μένει αμετακίνητη, όχι γιατί οι τοποθετήσεις των πολιτών είναι τόσο σταθερές και οι πολιτικές ταυτίσεις τόσο ισχυρές, αλλά αντίθετα επειδή τα πολιτικά πάθη είναι από χλιαρά έως παγωμένα· όχι από πίστη και πεποίθηση, δηλαδή, μα από απόσταση και αποξένωση. Κακό σημάδι.