Βαγγέλης Ηλιόπουλος: «Βρέχει μολυβάκια»

Εκεί που αναρωτιέσαι για πράγματα που πρώτη φορά αντικρίζεις/ […] για πράγματα που ξαφνιάζουν […]/ για πράγματα που έλεγες δεν θα συμβούν ποτέ/ και τώρα συμβαίνουν μπρος στα μάτια σου […] Εκεί πάνω σε βρίσκει η ποίηση. Εκεί πάνω η ποίηση βρίσκει τον καθένα μας…

Διαβάζοντας το βιβλίο του Βαγγέλη Ηλιόπουλου Βρέχει μολυβάκια, το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν οι στίχοι του Τίτου Πατρίκιου, από την ομώνυμη ποιητική συλλογή. Ίσως γιατί στο νέο του βιβλίο ο Ηλιόπουλος καταπιάνεται ακριβώς με αυτό: τον τρόπο με τον οποίο κάποιος συναντιέται με την ποίηση, με

{jb_quote}Ρίχνει τα «ψιχουλάκια» που οδηγούν κάποιον στη διαδικασία της γραφής και της προσωπικής έκφρασης, εκθέτοντας όλα τα προαπαιτούμενα υλικά.{/jb_quote}

Η σειρά «Χωρίς σωσίβιο» των Εκδόσεων Πατάκη, που επιμελείται η Βασιλική Νίκα και στην οποία εντάσσεται το βιβλίο, είναι μια σειρά ιδιαίτερης αξίας, καθώς συνοδεύει τα παιδιά στο πρώτο ταξίδι τους προς την αναγνωστική αυτονομία, της στιγμής, δηλαδή, που το παιδί βουτά στα νερά της αναγνωστικής απόλαυσης, ανακαλύπτει τη δύναμη των λέξεων, ακολουθεί τον δικό του ρυθμό ανάγνωσης μέσα από μια μελετημένη γραμματοσειρά αλλά και αριθμό λέξεων, μόνο του, χωρίς σωσίβιο. Η συγγραφική διαδικασία ενός τέτοιου κειμένου, όσο κι αν φαντάζει εύκολη, προφανώς δεν είναι. Ο δημιουργός καλείται να δημιουργήσει ένα μικροκείμενο πλήρους νοήματος, που θα είναι απλό αλλά όχι απλοϊκό, που θα είναι παιδικότροπο αλλά όχι παιδιάστικο και που ο σκοπός δε θα οδηγεί σε έκπτωση των εκφραστικών μέσων.

Στο βιβλίο του Ηλιόπουλου, ένα βιβλίο μόλις διακοσίων και κάτι λέξεων, όλα αυτά επιτελούνται και με το παραπάνω. Ωστόσο, είναι το θέμα του βιβλίου που το καθιστά αξιοπρόσεκτο, καθώς όχι μόνο αποπειράται να δώσει στα παιδιά μια ιδέα για το τι είναι η «φαντασία», αλλά και στρέφει το βλέμμα τους στο πώς αυτή η… φαντασία είναι η πρώτη ύλη για την έμπνευση.

Όλα ξεκινούν από την εργασία που ζητά η δασκάλα: να γράψουν μια πρόταση με πολλή φαντασία. Ο μικρός πρωταγωνιστής ζορίζεται… πέφτει για ύπνο, ελπίζοντας ότι την επόμενη μέρα θα τα καταφέρει. Ξυπνά, όμως, από τον δυνατό ήχο της βροχής, μιας βροχής διαφορετικής, αφού έξω έβρεχε μικρά, καλοξυσμένα… μολυβάκια! Αρχίζει να μαζεύει στον κουβά του αυτά τα μολυβάκια που ήρθαν εξ ουρανού. «Συγγραφέας κι εσύ;» θα τον ρωτήσει ένας κύριος. Το επόμενο πρωί, η μαμά θα τον διαβεβαιώσει πως ουδέποτε έβρεξε. Κι όμως! Αυτός είχε δει πως «χθες το βράδυ έβρεξε μολυβάκια». Να τη, λοιπόν, η πρόταση με την πολλή φαντασία.

Ο Ηλιόπουλος δε γράφει απλώς μια ιστορία για έναν εν τη γενέσει συγγραφέα. Γράφει μια ιστορία για όλα εκείνα τα υλικά, για όλες εκείνες τις συνθήκες που είναι απαραίτητες για να ενεργοποιηθεί η έμπνευση. Αναφέρεται σε εκείνο το σημείο όπου πραγματικότητα και φαντασία συναντιούνται και, ακριβώς σε αυτό το σημείο τομής, κάποιος μετουσιώνει τη συνάντησή τους σε ιστορία.

Ο μικρός θα προβληματιστεί: «Τελικά οι συγγραφείς βλέπουν ό,τι δε βλέπουν οι άλλοι. Εγώ γιατί τα είδα…». Θα αδικούσαμε το βιβλίο αν λέγαμε πως ο Ηλιόπουλος έγραψε την ιστορία για να παρακινήσει τα παιδιά να γίνουν συγγραφείς. Ως εκπαιδευτικός που είναι, γνωρίζει καλά ότι η μαγεία του λόγου, όπως αποτυπώνεται μέσα από τη διαδικασία της γραφής, υπερβαίνει τα όρια της απόκτησης μιας ιδιότητας όπως αυτής του συγγραφέα. Ο Ηλιόπουλος γράφει για κάτι πολύ πιο σύνθετο και σπουδαίο. Ρίχνει τα «ψιχουλάκια» που οδηγούν κάποιον στη διαδικασία της γραφής και της προσωπικής έκφρασης, εκθέτοντας όλα τα προαπαιτούμενα υλικά.

Το πρώτο «υλικό», που το ορίζει η δασκάλα, είναι και το πιο δύσκολο: η φαντασία. Υλικό δυσεύρετο στην εποχή μας, καθώς η υπερέκθεση των παιδιών σε οθόνες και προκατασκευασμένες εικόνες συρρικνώνει τη φαντασία, εγκλωβίζει τη σκέψη και επιβάλλει συγκεκριμένη οπτική των πραγμάτων.

Υλικό δεύτερο: η αυτονομία του παιδιού να διαχειριστεί μόνο του το πρόβλημά του. Καμιά έξωθεν παρέμβαση από κάποιον, πρόθυμο να δώσει λύσεις, ενήλικα, καμιά πίεση ή κριτική για την αδυναμία του παιδιού να ανταποκριθεί σε ό,τι ζήτησε η δασκάλα.

Υλικό τρίτο: η ηρεμία. Το παιδί τριγυρίζει στο σπίτι ψάχνοντας ιδέες. Θα είναι, όμως, την ώρα του ύπνου που θα ονειρευτεί την παράξενη βροχή. Εξάλλου, σύμφωνα με την επιστήμη, τα όνειρα βοηθούν στην επεξεργασία εμπειριών, στην επίλυση προβλημάτων ή στην αντιμετώπιση συναισθημάτων.

Υλικό τέταρτο: η επιλογή του βλέμματος προς τα πράγματα. Εκείνο το βράδυ κάποιοι –όχι όλοι– μάζευαν στους κουβάδες τους μολυβάκια, ενώ κάποιοι άλλοι –όπως η μαμά– δεν κατάλαβαν καν τη βροχή.

Υλικό πέμπτο: η έμπνευση που σαν «μια σπίθα πετάχτηκε από το χέρι μου, ανέβηκε στην καρδιά, έγινε λάμψη και φώτισε το μυαλό» θα περιγράψει ο μικρός πρωταγωνιστής την πορεία που ακολουθεί η γραφή του. Μήπως έχει και αντίστροφη πορεία τούτη η διαδρομή; Μεγάλο ερώτημα, για το οποίο κάθε συγγραφέας δίνει διαφορετική απάντηση ως προς τις συνθήκες κάτω από τις οποίες γράφει.

Υλικό έκτο: τα μολυβάκια. Όχι το τάμπλετ ή ο υπολογιστής. Και πάλι η επιστήμη επισημαίνει πως το μολύβι είναι θεμελιώδες εργαλείο στην εκπαίδευση γραφής, καθώς βοηθά στην ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας, της αμφίπλευρης συνεργασίας, της οπτικής αντίληψης και της οργάνωσης χώρου.

Κι αφού η εργασία, επιτέλους, γράφτηκε, ήρθε η ώρα του παιχνιδιού. Γιατί η γραφή είναι και παιχνίδι… με τις σκέψεις, με τις λέξεις, με τις εικόνες. Κι εκεί, στην τελευταία σελίδα, ο συγγραφέας θα αποκαλύψει τα… μυστικά του συγγραφέα. Γιατί καλή η φαντασία και τα καλοξυσμένα μολυβάκια, αλλά για να γίνεις συγγραφέας πρέπει να γίνεις πρωτίστως αναγνώστης. Γι’ αυτό τρέξτε στις βιβλιοθήκες, διαβάστε βιβλία! Αλλά ταυτόχρονα ταξιδέψτε, παρατηρήστε γύρω σας τους ανθρώπους και τη φύση, μιλήστε με τους γύρω σας και ακούστε τις ιστορίες τους! Και, φυσικά, πάρτε το μολυβάκι σας, σημειώστε τις ιδέες σας και γράψτε για ό,τι σας αρέσει.

Και θυμηθείτε! Αν γράφεις μια πρόταση γεμάτη φαντασία με τα μολυβάκια της βροχής κι αρέσει σε όλους, τότε… Μάλλον είσαι ένας μικρός συγγραφέας!

Βρέχει μολυβάκια
Βαγγέλης Ηλιόπουλος
εικονογράφηση: Ρένια Μεταλληνού
Εκδόσεις Πατάκη
24 σελ.
ISBN 978-960-16-9334-7
Τιμή €4,95