Μισέλ Φάις: «Μεσοτοιχίες»

Στις Μεσοτοιχίες. Αθέατοι συγκάτοικοι, ο Μισέλ Φάις, σε μια άτυπη συνέχεια του Εξουθένωση. Ντοκιμαντέρ ονείρων (2022) και Αμήν. Προσευχές στο κενό (2024), ολοκληρώνει ένα αλληγορικό ψηφιδωτό εικόνων, ονείρων αλλά και πραγματικών καταστάσεων· ένα θρυμματισμένο ξενοδοχείο της μνήμης και της απώλειας, όπου ο κάθε χώρος αντανακλά μια διαφορετική πτυχή του εαυτού και του κόσμου. Πρόκειται για μια σειρά από απροσπέλαστα εσωτερικά σύμπαντα, εντός των οποίων άλλοτε κατοικούμε, άλλοτε χανόμαστε, κι άλλοτε νομίζουμε ότι κατοικούμε ενώ είμαστε ήδη απόντες· δωμάτια

Τη συλλογή διατρέχουν κείμενα κατεξοχήν γλωσσοκεντρικά αλλά και βαθιά βιωμένα, άλλα αρκετά εκτενή κι άλλα εξαιρετικά σύντομα, αποσπασματικά, κι ωστόσο, με έναν άλλο τρόπο μέχρι κεραίας συγκοινωνούντα, συμπαγή και γεωμετρημένα· γραφές που λειτουργούν ως κόμβοι μιας στοχαστικής κλιμάκωσης, από τη γνώση στην άγνοια κι από μια παρήγορη μεταφυσική στη σκληρή επίγνωση της θνητότητας (και τανάπαλι). Κάθε κεφάλαιο, άλλοτε προσεγγίζοντας το ύφος ενός παράδοξου ημερολόγιου και άλλοτε ενός αιρετικού υπαρξιακού καλειδοσκόπιου, επεξεργάζεται εκ νέου γνώριμες θεματικές του συγγραφέα, αναδεικνύοντας ένα στιλ που διαρκώς ανανεώνεται, κι όπου τα επιμέρους μοτίβα, συνδυάζοντας ποίηση, φιλοσοφία, θεατρικότητα και μια ειρωνεία σε διαρκή αναθεώρηση, δεν παύουν κάθε φορά να μας ταρακουνούν και να μας εκπλήσσουν.

{jb_quote}Ένα θρυμματισμένο ξενοδοχείο της μνήμης και της απώλειας, όπου ο κάθε χώρος αντανακλά μια διαφορετική πτυχή του εαυτού και του κόσμου.{/jb_quote}

Από τη γέννηση της ύπαρξης («Το δωμάτιο της προέλευσης») μέχρι «Το δωμάτιο της αιωνιότητας» –όπου η τελική φράση γράφεται από «ένα οκτάχρονο αγόρι που ζει στο πιο φωτεινό δωμάτιο από καταβολής κόσμου»– οι αυτοβιογραφικές νύξεις, οι πλάγιες συνομιλίες με προηγούμενα βιβλία του Φάις, οι υπομνηματισμοί σε πρόσωπα της προσωπικής και καλλιτεχνικής μυθολογίας του, η βραδυγλωσσία, οι ημικρανίες, το Αλτσχάιμερ και η σχέση με την οικογένεια –τους γονείς, τη σύζυγο, την αδελφή, το παιδί–, ο γενέθλιος τόπος (Κομοτηνή) και η μετοίκηση στην Αθήνα (Βύρωνας), οι προγονικοί δεσμοί και ο τόπος του εγκλήματος (Δούναβης), όπως και οι έμμεσες ή άμεσες αναφορές σε συγγραφείς, δραματουργούς και μυθικά ή μυθιστορηματικά πρόσωπα (τον Τζούλιο Καΐμη, τον Γ.Μ. Βιζυηνό, τον Φραντς Κάφκα, τον Πενθέα, ακόμα και χαρακτήρες από προηγούμενα βιβλία του, π.χ. το πρόσωπο της μοδίστρας στο κεφάλαιο «Το δωμάτιο με τις καρφίτσες»), ενισχύουν την αίσθηση ότι ο συγγραφέας γράφει διαρκώς το ίδιο βιβλίο σε πολλαπλές εκδοχές, εμπλουτίζοντας ποικιλότροπα τη μακρά, διακριτή και διακεκριμένη συγγραφική πορεία του, από τα πρώτα μυθοπλαστικά έργα του, Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου (1995), Από το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες (1999) και το Aegypius monachus (2001), μέχρι σήμερα.

Εκατό κεφάλαια συγκροτούν τις Μεσοτοιχίες, εκατό λακωνικές διηγήσεις, άλλοτε περισσότερο κι άλλοτε λιγότερο αποφθεγματικές, που αντιστοιχούν σε εκατό διαφορετικά δωμάτια της ζωής και της αφήγησης. Ιστορίες που φανερώνουν την προσπάθεια του εμπνευστή και δημιουργού τους να συναντηθεί με τους αθέατους συγκάτοικους, ανακαλώντας τη μνήμη τους μέσα σε χώρους που τον/τους στοιχειώνουν, ενώ την ίδια στιγμή οι φωνές μέσα από τους τοίχους ψάχνουν εναγώνια για παράθυρα, μυστικές εξόδους διαφυγής, καταπακτές, φεγγίτες, άφαντες κρύπτες. Συγκάτοικοι που δεν είναι μόνο πρόσωπα αλλά και καταστάσεις, πράγματα ή προσωποποιημένες ιδέες, όπως, για παράδειγμα, στο αφήγημα «Το δωμάτιο στο Κουκάκι», όπου Αυτά που δεν λείπουν ποτέ και Αυτά που λείπουν πάντα αλληλοδιεισδύουν, τσακώνονται, συμφιλιώνονται, σε μια μεταφορική απεικόνιση της διαπερατότητας ανάμεσα στην πληρότητα και την έλλειψη.

Ιδέες και καταστάσεις φαινομενικά αντίθετες που τελικά αλληλοσυμπληρώνονται, όπως και οι δύο συζυγείς οντολογικές προτάσεις στο «Δωμάτιο του αφανιστή ιστοριών» και το «Δωμάτιο του επισκευαστή»: η πρώτη περί ιστορίας, η δεύτερη περί ευθύνης. Καθώς οι ιστορίες, σύμφωνα με τον αφανιστή, μας δίνουν μόνο μια μορφή μικρής μεταθανάτιας αθανασίας χωρίς κυριότητα, έρχεται ο επισκευαστής να προτείνει μια ηθική της ταπεινότητας, όπου η φροντίδα αντικαθιστά τη μεγαλομανία.
Το «Δωμάτιο του μάγου» είναι ένα από τα πιο δραματικά φορτισμένα. Εδώ, η σχέση δύο ανθρώπων απογυμνώνεται. Ο χώρος μετατρέπεται σε θέατρο παρακμής και η μαγεία της τέχνης και του θεάματος δεν μπορεί να καλύψει την ψυχική διάλυση. Στο «Δωμάτιο του χρόνου», αντίστοιχα, η αφήγηση αποκαλύπτει την αδυναμία της στιγμιαίας σωματικής προσέγγισης να προσφέρει στις μέρες μας οικειότητα και διάρκεια, ενώ στο «Δωμάτιο των μετακομίσεων», η γυναίκα που «σκέφτεται σαν να μη σκέφτεται» βρίσκεται στο όριο μεταξύ εξουσιαστικής κατοχής και απώλειας, αφού το να κατέχεις προϋποθέτει να σε κατέχουν.

Στο «Room 1» του «Δωμάτιο Hotel Oblivion», η πρόταση: «κάποιος δεν με σκέφτεται, αυτόν θα σκεφτώ», αναφέρεται στη μυστική έλξη του ανθρώπου προς εκείνο που τον αρνείται. Καθώς η αγάπη, η μνήμη, η προσδοκία στρέφονται προς το αντίθετό τους και την εκούσια αυτοϋπονόμευση, η γραφή, απαυδισμένη, αποκτά μια παιγνιώδη αυστηρότητα. Στο «Room 2», η πρόταση: «Αν δεν μπορείς να αγαπήσεις τον εαυτό σου σαν οικοδεσπότη, τουλάχιστον αγάπησέ τον σαν γείτονα», μετατρέπει το βιβλικό πρόταγμα σε απεγνωσμένη ειρωνική έκκληση. Στο «Room 3», η αντιπαράθεση του υπαρκτού γονιδίου της άνοιας, ANG, με το μη ανιχνεύσιμο αλλά καθ’ όλα υπαρκτό «γονίδιο» της «ά(γ)νοιας» αναδεικνύει τη μοιραία αντίστιξη: ο άνθρωπος προχωρεί σε πληροφορίες και δεξιότητες, αλλά παραμένει ηθικά και καταγωγικά ατελής. Ο κόσμος είναι γεμάτος ζωντανούς-νεκρούς, που ακολουθούν τον ρυθμό της μηχανικής τους υποστήριξης. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η θεματική του θανάτου γίνεται όλο και πιο κωμικοτραγική, σκοτεινή, αμφιλεγόμενη («Room 4»): «Χλευάζεις ή αδιαφορείς στην ιδέα της σορού σου; Έχεις κερδίσει το επέκεινα του ενταύθα».

Μεσοτοιχίες
Αθέατοι συγκάτοικοι
Μισέλ Φάις
Εκδόσεις Πατάκη
224 σελ.
ISBN 978-618-07-1422-7
Τιμή €12,96