Συλλογικό έργο: «Κώστας Μουντάκης: Αναδρομή»

Τον Κώστα Μουντάκη τον ξέρει όποιος γνωρίζει την κρητική μουσική. Οι υπόλοιποι τον μαθαίνουμε τώρα μέσα από το βιβλίο που προήλθε από τη συνεργασία του γιου του, του Μάνου Μουντάκη, του Θεμιστοκλή Παντελόπουλου και του εκδότη Θανάση Συλιβού.

Ο Μάνος Μουντάκης έγραψε τον Πρόλογο και μέσα σε τρεις σελίδες συνόψισε τη ζωή του μεγάλου καλλιτέχνη πατέρα του, που άφησε το στίγμα του στην κρητική μουσική αλλά και μια μεγάλη σελίδα στη βίβλο της ελληνικής παράδοσης. Ο Θεμιστοκλής Παντελόπουλος συνέθεσε με ψυχική ευγένεια

τη βιογραφία και σεβάστηκε την ντοπιολαλιά του χειρογράφου. Την έκδοση, με τη συμπλήρωση των 100 χρόνων από τη γέννηση του Κώστα Μουντάκη, ανέλαβε ο εκδότης Θανάσης Συλιβός. Και στους τρεις αξίζουν συγχαρητήρια, που με το βιβλίο αυτό κάνουν γνωστό έναν μεγάλο καλλιτέχνη στο ευρύτερο κοινό.

Σαν τα παλιά καλά μυθιστορήματα, το βιβλίο γεννήθηκε με έναν θαυματουργό τρόπο, που δεν είναι όμως επινοημένος, αλλά αληθινός. Ο Κώστας Μουντάκης είχε καταγράψει ο ίδιος την αυτοβιογραφία του σε ένα τετράδιο. Αυτό το τετράδιο, του οποίου την ύπαρξη αγνοούσε, βρήκε τυχαία στο πατάρι του σπιτιού ο Μάνος. Χρειάστηκαν δύο μήνες για να το διαβάσει ολόκληρο και να το ξαναδιαβάσει και να μάθει ποιος ήταν ο πατέρας του. Και είναι αυτή η ευκαιρία για να δει από την απόσταση του χρόνου την πραγματική αξία του ανθρώπου που κρατούσε τη λύρα στα χέρια σαν ευαγγέλιο και τώρα ο Μάνος σαν ευαγγέλιο κρατάει το τετράδιο που έγινε βιβλίο.

Συγκεκριμένα, το τετράδιο ολόκληρο βρίσκεται μέσα στο βιβλίο. Στην αριστερή σελίδα το χειρόγραφο, ευανάγνωστο και ορθογραφημένο. Ο Μάνος Μουντάκης στον Πρόλογό του μας δίνει τα βασικά χαρακτηριστικά του πατέρα του, τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσε, την αγάπη του για την Κρήτη και για τη μουσική. Αφηγείται με δέος την ιστορία του, με ευγνωμοσύνη προς τη γενέτειρα και ένα αίσθημα σεβασμού, αξιοπρέπειας και αγάπης για την Κρήτη, την ανθρώπινη ζωή και τον πολιτισμό του νησιού. Ο Κώστας Μουντάκης, τονίζει ο Μάνος, είχε «πραότητα, ευγένεια, σεβασμό, φιλότιμο, ειλικρίνεια, αλλά κυρίως απέραντη αγάπη για την Κρήτη. Οτιδήποτε κι αν έκανε είχε γνώμονα την Κρήτη... Η Κρήτη ήταν η μεγάλη του αγάπη».

{jb_quote}Ήθελε να γίνει, και έγινε, κομμάτι της μεγάλης κρητικής παράδοσης.{/jb_quote}

Έμεινε ορφανός στις 80 μέρες από τη γέννησή του. Ο πατέρας του τον είχε τάξει στον Άγιο Κωνσταντίνο στο Αρκάδι, ήθελε να γεννηθεί αγόρι και να πάει παραγιός σαράντα μέρες σε μοναστήρι· και πήγε. Η διαμονή του εκεί ήταν μεγάλο σχολείο. Ο Κώστας σεβόταν και αγαπούσε το Αρκάδι, την ιστορία του οποίου τραγούδησε στον δίσκο του Ο Μεγάλος Κρητικός.

Με τον θάνατο του πατέρα, η πολυμελής οικογένεια είχε να αντιμετωπίσει τη φτώχεια. Ο Μουντάκης τελείωσε μόνο το Δημοτικό, ήταν μελετηρός και καλός μαθητής, πράγμα που φαίνεται στο χειρόγραφό του. Θεωρούσε τον κατασκευαστή της λύρας Σταγάκη διαμορφωτή του κρητικού ήχου. «Εμείς δεν είμαστε παρά οι απόστολοι του Σταγάκη για τη λύρα του», έλεγε. Υπήρξε και χωροφύλακας και με την ιδιότητα αυτή γνώρισε όλη την Κρήτη και τη μουσική της... Στην Αθήνα μετατέθηκε στην Υπηρεσία Υψηλών Προσώπων και παράλληλα έπαιζε λύρα σε σημαντικά μαγαζιά. Υπηρέτησε στην εταιρεία λιπασμάτων, παντρεύτηκε, απέκτησε τον Μάνο και του αγόρασε πιάνο. Πατέρας και γιος διαγκωνίζονταν ποιος θα κάτσει στο πιάνο: «Σήκω εσύ να κάτσω εγώ». Στο τέλος, συνεργάστηκαν η λύρα με το πιάνο. Με πρόγραμμα της ΕΡΤ ταξίδεψε στην Ινδία το 1976 και με προτροπή της Ελένης Καραΐνδρου δίδαξε λύρα στην γκαλερί Ώρα και έπειτα σε όλη την Κρήτη.

Δεξιοτέχνης, τραγούδησε όλα τα είδη, ήθελε να σώσει τον κρητικό ήχο («Α! να σώσω αυτόν τον ήχο», έλεγε ο γεννημένος στην Κρήτη, Οδυσσέας Ελύτης) και ήθελε ακόμα να καταγράψει όλα τα σημαντικά γεγονότα που έζησε. Ήθελε να γίνει, και έγινε, κομμάτι της μεγάλης κρητικής παράδοσης, δημιούργησε το «ύφος Μουντάκη» και ήταν σημείο αναφοράς στον Κρητικό Κύκλο. Ήταν πολύπλοκος και ευαίσθητος. Τηρούσε το αρχαίο ελληνικό μέτρο στη δουλειά του· μια «θαυμαστή ισορροπία». «Ήταν ένας γενναιόδωρος και απλός άρχοντας, γεμάτος καλοσύνη και οράματα. Ένας ιδανικός πατέρας».

Ο Παντελόπουλος, στο δικό του κείμενο, μιλάει για τα έργα του Μουντάκη, δίνει τους τίτλους, σχολιάζει τη διάδοση της μουσικής του σε όλον τον κόσμο, την αγιοποίηση των καλλιτεχνών – και φυσικά έχει δίκιο, γιατί για μερικούς ισχύει πως είναι «οι δικοί μας άγιοι».

Ο συγκεκριμένος «άγιος» άρχισε να γράφει μάλλον στα 59 του χρόνια, όταν πια ήταν καταξιωμένος. Τον απασχολούσε η καθιέρωση της κρητικής μουσικής στα ωδεία της Κρήτης και της Αθήνας και είχε μεγάλη έγνοια για τη συμπερίληψή της σε ένα πλαίσιο του «λόγιου» κόσμου και όχι του «δήθεν». Ο Μουντάκης δίδαξε πολλά χρόνια, τιμήθηκε πολλές φορές, έδωσε συναυλίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Τελευταία του ηχογράφηση ήταν το Στον Ψηλορείτη θ’ ανεβώ. Και οΠαντελόπουλος υπογράφει: «με τρεμάμενη την ύπαρξή μου ολόκληρη και με βαθύτατο δέος».

Ο προπάππος του, ο Σφακιανομιχάλης, λέει, σκοτώθηκε από τους Τούρκους στο Φραγκοκάστελο των Σφακίων, 18 Μάη του 1827. Ο πατέρας του, Νικόλαος Μουντάκης, πέθανε τον Απρίλη του 1926. Η οικογένεια μεγάλωνε με στερήσεις και ορφάνια. Η φωτογραφία με τα παιδιά του δημοτικού –έξι κορίτσια και πάρα πολλά αγόρια– βεβαιώνουν με την εμφάνισή τους του λόγου το ασφαλές. Στην Ε’ Δημοτικού άρχισε να τραγουδά και να χορεύει· δεν λέει με δίδασκε ο... αλλά με διάβαζε ο... και όλοι τους ήταν καλοί... Ποτέ δεν ανταπέδιδε τον χλευασμό, αντιμετώπιζε με καρτερία κάθε πρόκληση, έδινε τόπο στην οργή, που λέμε, «Μην κοιτάζεις τι κάνει ο άλλος για σένα. Εσύ τι θα κάνεις γι’ αυτόν...». Ανάμεσα στα σημαντικά της ζωής του είναι το ότι αντικατέστησε τον αδελφό τους στη Φορτέτσα για σαράντα μέρες. Για να αγοράσει μια λύρα απαιτούνταν «ένα αρνί και πέντε οκάδες τυρί». Κάνει λόγο για το σεμνό ύφος του χορού, «το κέντημα του ζάλου... να παίρνεις σαν χορευτής μελωδία και ρυθμό και να τη μεταφέρεις στο πάτωμα, φθιάχνοντας γαϊτανοκέντημα και ζωγραφιά σε κάθε ζάλο».

Με τέτοιες αφηγήσεις, ιστορικές και οικογενειακές αναμνήσεις, με το συγκινητικό χειρόγραφο και απέναντι το έντυπο, με τις φωτογραφίες που υπομνηματίζουν, τεκμηριώνουν και επικυρώνουν τα λόγια του, κλείνει το βιβλίο για τον Κώστα Μουντάκη, που ήταν γεννημένος «μερακλής» καλλιτέχνης, που έπαιζε λύρα και ανοίγαν οι ουρανοί «με τους δακτυλισμούς και τα όμορφα γυρίσματα, τους αυτοσχεδιασμούς και τα γλυκά μοτίβα τους».

Κώστας Μουντάκης: Αναδρομή
Επετειακή έκδοση για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του (1926-2026)
Συλλογικό έργο
Μετρονόμος
112 σελ.
ISBN 978-618-5963-16-3
Τιμή €15,90