Παρασκευή Μακρίδου

Όταν ξεκίνησα να γράφω το βιβλίο Εισαγωγή στην ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη (εκδ. Καμπύλη, 2025), γνώριζα ότι η κριτική προσέγγιση ενός ποιητικού έργου αποτελεί μια δυναμική διαδικασία, μια αναμέτρηση με το ίδιο το έργο, τον χρόνο, αλλά και με τον εαυτό μου ως αναγνώστη. Η βασική μου μέριμνα ήταν να επεκταθώ σε ζητήματα τα οποία δεν είχα αγγίξει στην προηγούμενη μελέτη μου (Όψεις αμφίσημου λόγου στην ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη,Μανδραγόρας, 2021) και, ταυτόχρονα, να διαχειριστώ με σύνεση το συνεχώς διογκούμενο κριτικό υλικό που εκδόθηκε τα τελευταία χρόνια γύρω από την εργασία του συγκεκριμένου

Το παρόν βιβλίο αποτελεί στην πραγματικότητα μια μετάβαση από το μέρος στο όλον, ακολουθεί διαφορετική πορεία από το προηγούμενο, καθώς δεν επικεντρώνεται αποκλειστικά σε κάποιο επιμέρους σημείο ή φαινόμενο, αλλά επιχειρεί μια γενική και εφ’ όλης της ύλης προσέγγιση.

Ξεκινώντας από τον θεματικό προσανατολισμό της φωστιερικής ποίησης, θεωρώ ότι για πρώτη φορά επιχειρήθηκε η χαρτογράφηση των κύριων θεματικών αξόνων, εγχείρημα ομολογουμένως δύσκολο, καθώς οι επιμέρους θεματικές συμπλέκονται μεταξύ τους σε πυκνή διάταξη και αμοιβαίες ωσμώσεις. Με πρώτο σταθμό τη Φιλοσοφία, η οποία αναμφισβήτητα βρίσκεται στην αφετηρία της σκέψης του ποιητή, με τον οντολογικό ετασμό να υποφώσκει ως πρόθεση εμβάθυνσης στα μυστήρια του σύμπαντος και ως ισχυρή δεξαμενή άντλησης ποιητικών ερεθισμάτων, προχώρησα στον λόγο περί θανάτου, λόγο εξίσου κυρίαρχο, που κατά την άποψή μου, παρά τα επιφαινόμενα, δεν μεταβάλλει το έργο σε νέκυια, αλλά προβάλλει τη ματαιότητα των πραγμάτων, την οδύνη του ανεπίστρεπτου χρόνου και, εμμέσως, την ύψιστη σημασία της ύπαρξης.

{jb_quote}Η γέννηση ενός βιβλίου είναι μια μετάβαση, μια συνεχής εναλλαγή καταστάσεων.{/jb_quote}

Ακολουθεί η θεματική προσέγγιση της φύσης, η οποία σε σημαντικό βαθμό συνδέεται με τη θεματική του θανάτου, καθώς τα στοιχεία του φυσικού κόσμου και όλα τα δείγματα της πανίδας ή της χλωρίδας εμφανίζονται στο έργο με τρόπο συμβολικό και μεταφορικό, όχι για να αποτυπώσουν τη θριαμβική αποθέωση του φυσικού κάλλους, αλλά γιατί μοιράζονται την ίδια μοίρα με τους ανθρώπους, καθώς διαγράφουν έναν προκαθορισμένο κύκλο ζωής πριν καταλήξουν στον αφανισμό. Και από τη φύση στον έρωτα, θεματική που διασπείρεται «Με τεθλασμένες μοναχά/ και υπονοούμενα», σύμφωνα με έναν στίχο του ποιητή, για να εκφράσει το ορμητικό και ατιθάσευτο σαρκικό πάθος ως σθεναρή κατάφαση στη ζωή και αντίδοτο του θανάτου. Ο μεγαλύτερος, ωστόσο, και πιο γενναιόδωρος έρωτάς του φαίνεται να απευθύνεται προς την ίδια την ποιητική τέχνη, καθώς σε μεγάλο αριθμό ποιημάτων θεματοποιείται η Ποίηση, το ποίημα, οι λέξεις, αλλά και ο αναγνώστης, επιλογές που η μελέτη τους απέδωσε σημαντικά ευρήματα για τις κυρίαρχες ποιητικές-ιδεολογικές του αντιλήψεις.

Δίπλα στις δεσπόζουσες θεματικές υπάρχουν κεφάλαια που φωτίζουν σημεία-σταθμούς της ποιητικής διαδρομής, συμπληρώνοντας παραγωγικά το βασικό περίγραμμα του συνολικού έργου, την προσωπική διαδρομή του Φωστιέρη, τις λογοτεχνικές δραστηριότητες, τις αποκλίσεις ή τις συγκλίσεις με τους ομότεχνούς του της γενιάς του ’70.

Ομολογώ ότι το αγαπημένο μου κεφάλαιο είναι αυτό στο οποίο παρουσίασα τις όψεις διακαλλιτεχνικότητας της ποίησής του, οι οποίες αφορούν όχι μόνο στις εικαστικές τέχνες (ζωγραφική, χαρακτική, γλυπτική), αλλά και στη μουσική, τον χορό και τη φωτογραφία, ενώ μεγάλη ικανοποίηση ένιωσα γράφοντας για τη σχέση της ποιητικής εργασίας με το έργο του χαράκτη M.C. Escher, όχι μόνο λόγω της ισχυρής συγγένειας λόγου-εικόνας με το ποιητικό έργο, αλλά διότι ο M.C. Escher είναι από τους αγαπημένους μου εικαστικούς δημιουργούς.

Όταν συμπληρώθηκαν τα παραπάνω, θεώρησα ότι το βιβλίο είχε ολοκληρωθεί. Ωστόσο, λίγο πριν την έκδοση, αποφάσισα ότι έπρεπε να προστεθεί ένα δεύτερο μέρος που να αναφέρεται στη γλώσσα της ποίησης του Φωστιέρη. Η απόφασή μου αυτή, μολονότι καθυστέρησε την έκδοση του βιβλίου, εκ των υστέρων με χαροποιεί, επειδή αισθάνομαι ότι προσέγγισα το γλωσσικό περίγραμμα της ποίησης του Φωστιέρη, το οποίο, κατά την άποψή μου, λόγω της πολυσχιδίας των πολυτυπιών και σχημάτων λόγου, αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο ύφους.

Θερμές ευχαριστίες οφείλω στον εκδότη και ποιητή Κώστα Σκηνιώτη, που στηρίζει τις συγγραφικές μου επιλογές, αλλά και στην άοκνη Μάρθα Δελτούζου, που φρόντισε την αισθητική όψη και τη τελική μορφή του βιβλίου. Συχνά σκέφτομαι τους μήνες που προηγήθηκαν της έκδοσης και συνειδητοποιώ ότι η γέννηση ενός βιβλίου είναι μια μετάβαση, μια συνεχής εναλλαγή καταστάσεων: από τη μοναξιά της συγγραφής στη συλλογικότητα και τη συνοδοιπορία με τους ανθρώπους που εργάζονται σκληρά μέχρι την τελική έκδοση. Και πάλι από την αρχή.

Για επίλογο του παρόντος κειμένου επιλέγω το ποίημα του Αντώνη Φωστιέρη «Το γραπτό», από τη συλλογή Τοπία του Τίποτα (2013):

Αρχίζοντας ένα γραπτό τι θέλουμε;
Να μπούμε στο κουκούτσι αυτού του κόσμου;
Ή να τον σπάσουμε;
Να εξαχνωθεί στη φαντασία
Και άφθαρτο
Ν’ αναδυθεί ένα σύμπαν από λέξεις; Η άμπωτη
Ν’ αφήσει πίσω της κροκάλες αισθημάτων;
Φόβους και όνειρα; (Τ’ απόνερα του ύπνου εννοώ.
Και τ’ άλλα, για το αύριο που βαραίνει.) Αρχίζοντας
Πάντα το ίδιο ατέλειωτο γραπτό
Μ’ ένα ορμαθό
Από ρυθμούς και εικόνες. Νιώθοντας
Πως τίποτα δεν θέλουμε στ’ αλήθεια – πως
Ένα γραπτό είν’ ένα σύμπαν από τίποτα. Και πως

Αυτό το ατέλειωτο γραπτό
Είναι το γραφτό μας.

Εισαγωγή στην ποίηση του Αντώνη Φωστιέρη
Παρασκευή Μακρίδου
Εκδόσεις Καμπύλη
286 σελ.
ISBN 978-618-214-018-5
Τιμή 13,00€