Πέτρος Ρούσσος

Γράφοντας το Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή, είχα στο μυαλό μου μια εικόνα πολύ γνώριμη. Έναν γονιό που στέκεται στην πόρτα ενός κόσμου που αλλάζει πιο γρήγορα απ’ όσο προλαβαίνει να τον καταλάβει. Όχι επειδή είναι «πίσω» ή αδιάφορος, αλλά επειδή οι κανόνες της ανατροφής δεν μεταβιβάζονται πια τόσο εύκολα από γενιά σε γενιά. Για αιώνες οι γονείς έκαναν, σε μεγάλο βαθμό, αυτό που έκαναν οι δικοί τους γονείς. Σήμερα, όμως, καλούνται να πάρουν αποφάσεις που οι οικογένειές τους δεν χρειάστηκε ποτέ να πάρουν: Πότε είναι η κατάλληλη ηλικία να αγοράσεις στο παιδί σου ένα έξυπνο κινητό;

Η δική μου σχέση με την τεχνολογία ξεκινάει πολύ πριν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πριν από τα έξυπνα κινητά, πριν καν από το διαδίκτυο όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Αυτό το προσωπικό νήμα μού επέτρεψε να βλέπω καθαρά ότι η τεχνολογία είναι ένα νέο περιβάλλον στο οποίο ζούμε και μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά μας και όχι απλώς ένα καινούριο «θέμα» συζήτησης που προστέθηκε στη ζωή μας.

Τα τελευταία χρόνια ακούω συχνά την απαισιόδοξη αφήγηση ότι η τεχνολογία «σαπίζει» τον εγκέφαλο, ότι τα παιδιά χάνονται, ότι όλα πάνε από το κακό στο χειρότερο. Δεν αγνοώ τους κινδύνους. Το αντίθετο, τους παίρνω πολύ σοβαρά. Από τον κυβερνοεκφοβισμό και το ακατάλληλο περιεχόμενο μέχρι τις απάτες, την παραβίαση ιδιωτικότητας, τα deepfakes, τον εκβιασμό σεξουαλικής φύσης. Ωστόσο, λαμβάνω υπόψη μου το ότι ο φόβος είναι κακός σύμβουλος. Σε οδηγεί σε παρορμητικές απαγορεύσεις, σε γενικεύσεις, σε μια στάση που τελικά μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα σε γονείς και παιδιά. Αντί να βοηθήσει, κάνει τα παιδιά να κρύβονται και τους γονείς να νιώθουν ανήμποροι.

{jb_quote}Ένα κομμάτι του άγχους των γονιών οφείλεται στο ότι η τεχνολογία τρέχει μπροστά από την επιστημονική γνώση.{/jb_quote}

Στο βιβλίο επιμένω σε μια ισορροπημένη ματιά. Η τεχνολογία αλλάζει το πώς γράφουμε, διαβάζουμε, παίζουμε, επικοινωνούμε, μαθαίνουμε. Ναι, επηρεάζει τη νόηση και τη συμπεριφορά, εφόσον από τη φύση του ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στο περιβάλλον του. Αλλά αυτό δεν είναι, από μόνο του, καταστροφή. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν οφέλη, για παράδειγμα από τα βιντεοπαιχνίδια στην οπτικοχωρική σκέψη και στην επίλυση προβλημάτων, και ξέρουμε ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να λειτουργήσουν υποστηρικτικά όταν εισάγονται σε κατάλληλες ηλικίες και «λογικές δόσεις». Το ζήτημα δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε, αλλά να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά και τους εαυτούς μας.

Ένα κομμάτι του άγχους των γονιών οφείλεται στο ότι η τεχνολογία τρέχει μπροστά από την επιστημονική γνώση. Συχνά λέω στους φοιτητές μου ότι μέχρι να μελετήσουμε σοβαρά ένα ψηφιακό φαινόμενο, εκείνο έχει ήδη αλλάξει μορφή ή έχει μεταφερθεί αλλού. Μέχρι να προλάβεις να καταλάβεις το Facebook, οι έφηβοι έχουν ήδη φύγει για το Instagram ή το TikTok. Και την ίδια στιγμή έρχονται νέες πραγματικότητες, όπως είναι η τεχνητή νοημοσύνη, η εικονική και η επαυξημένη πραγματικότητα, οι οποίες ξαναγράφουν την καθημερινότητά μας. Αυτό σημαίνει ότι ο γονιός χρειάζεται στρατηγική, ευελιξία και σχέση, αφού δεν υπάρχουν «τέλειες απαντήσεις».

Θέλω, τελικά, να προτείνω μια εικόνα που χρησιμοποιώ και στον πρόλογο του βιβλίου: Το διαδίκτυο μοιάζει με θάλασσα. Έχει καταιγίδες, κρυφά ρεύματα, υφάλους και επικίνδυνα πλάσματα. Αν όμως εκπαιδεύσεις κάποιον να ταξιδεύει στη θάλασσα δείχνοντάς του μόνο επιθέσεις καρχαριών και ναυάγια, τον μαθαίνεις να φοβάται μάλλον παρά να πλέει. Ο στόχος του βιβλίου δεν είναι να πω στους αναγνώστες «μην ανησυχείτε». Είναι να τους βοηθήσω να ανησυχούν παραγωγικά με το να ενημερώνονται, να βάζουν όρια, να ανοίγουν διάλογο, να καλλιεργούν κριτική σκέψη και ψηφιακή ενσυναίσθηση, να είναι παρόντες χωρίς να γίνονται καταπιεστικοί. Με στόχο να μεγαλώσουν παιδιά που δεν θα είναι ούτε φοβισμένα ούτε αφελή, αλλά ικανά να πλοηγούνται.

Μεγαλώνοντας παιδιά στην ψηφιακή εποχή
Κίνδυνοι, προκλήσεις και ευκαιρίες
Πέτρος Ρούσσος
Gutenberg
196 σελ.
ISBN 978-960-01-2697-6
Τιμή €17,00