Δημήτρης Τζιμέας

Πριν από περίπου 20 χρόνια, μου δόθηκε η ευκαιρία να ταξιδέψω στη Γαλλική Πολυνησία για ένα συνέδριο στο πλαίσιο της διδακτορικής μου έρευνας. Το ταξίδι ήταν απίστευτα μακρινό, πάνω από τριάντα ώρες πτήσης, και όσο πλησίαζα για την προσγείωση τόσο απογειωνόταν η περιέργειά μου: «Τι θα δω όταν φτάσω; Πώς ζουν οι άνθρωποι εκεί; Υπάρχουν γενικά άνθρωποι εκεί; Χωριά, δρόμοι, αυτοκίνητα;» Μπόρα-Μπόρα, Νούκου Χίβα, Ραγκιρόα, Φακαράβα, δεν το χωρούσε πραγματικά το μυαλό μου πως σε αυτά τα αδιανόητα τοπία, σε αυτές τις κουκκίδες στον χάρτη, μπορούσε να στηθεί μια κανονική ζωή, μια ρουτίνα, μια

Τα χρόνια πέρασαν και, ύστερα από μια αρκετά απροσδόκητη αλληλουχία γεγονότων, βρέθηκα κι εγώ να ζω και να εργάζομαι σε μια από αυτές τις μικροσκοπικές κουκκίδες γης, χαμένη στον αχανή Ειρηνικό Ωκεανό. Όταν φτάνει κανείς από την άλλη άκρη του κόσμου, η πρώτη εντύπωση είναι αναπόφευκτα η αποστομωτική ομορφιά του τοπίου: η πυκνή βλάστηση, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι, οι ατελείωτες αποχρώσεις του τιρκουάζ, η φορτωμένη με τη μυρωδιά τροπικών λουλουδιών υγρασία στην ατμόσφαιρα και ο αέναος καλοκαιρινός καιρός. Ένα καλοκαίρι που κανείς δεν ξέρει πότε ακριβώς ξεκίνησε και αν ποτέ θα σταματήσει. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, το μάτι αρχίζει να διακρίνει κάτι βαθύτερο πίσω από αυτή την ειδυλλιακή εικόνα. Υπάρχουν άνθρωποι που αποκαλούν αυτά τα νησιά σπίτι τους εδώ και δεκάδες χιλιάδες χρόνια. Υπάρχουν πολυάριθμες φυλές, γλώσσες, μύθοι, ήθη και έθιμα που επέζησαν για αιώνες μέσα στην απομόνωση του ωκεανού.

{jb_quote}Οι ήρωες των ιστοριών ανήκουν στις πρώτες κοινωνίες του πλανήτη που βιώνουν ήδη όσα για πολλούς εξακολουθούν να αποτελούν προβλέψεις για το μέλλον.{/jb_quote}

Κάπως έτσι ξεκίνησε αυτό το βιβλίο. Αρχικά ως μια προσωπική περιέργεια να κατανοήσω καλύτερα τους τόπους στους οποίους βρέθηκα να ζω. Σύντομα, όμως, η περιέργεια μετατράπηκε σε συστηματική αναζήτηση. Άρχισα να διαβάζω ιστορία, να ψάχνω αρχεία, να καταγράφω μαρτυρίες και να συνδέω γεγονότα που εκτείνονταν από την εποχή της αποικιοκρατίας μέχρι τις σημερινές συγκρούσεις γύρω από την κλιματική κρίση και την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων.

Το αποτέλεσμα αυτής της έρευνας ήταν συχνά σοκαριστικό. Η αρχική μου περιέργεια για το αν υπάρχει «καθημερινότητα» σε αυτό το μαγικό background γρήγορα μετατράπηκε στο «αν είναι δυνατόν να έχουν συμβεί όλα αυτά που διαβάζω και ακούω» σε αυτό το μαγικό background!

Όσο περισσότερο γνώριζα αυτά τα μέρη, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα ότι πίσω από την εικόνα του εξωτικού παραδείσου κρύβονταν μερικές από τις πιο ακραίες ιστορίες της σύγχρονης ανθρώπινης περιπέτειας. Ιστορίες για πυρηνικές δοκιμές, για αυτοκτονικές μέχρι τέλους εξορύξεις που κατέστρεψαν ολόκληρες χώρες, για παράξενες θρησκείες που γεννήθηκαν μέσα από την αποικιοκρατία, για ναυάγια, πολιτικές απάτες, οικολογικές καταστροφές και κοινωνίες που βρίσκονται σήμερα στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης. Μαζί με αυτά ανακάλυψα και τις επερχόμενες καταστροφές, όπως για παράδειγμα το Deep Sea Mining, το οποίο απειλεί να διαταράξει τις διεργασίες των ωκεανών που συμβάλλουν στη δέσμευση άνθρακα και στη ρύθμιση του κλίματος, σε ένα πεδίο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο από την επιστήμη.

Κάποια στιγμή, κατάλαβα ότι δεν είχα μπροστά μου υλικό για ένα κείμενο ταξιδιωτικού ενδιαφέροντος. Οι ίδιες οι ιστορίες ζητούσαν να τις αφηγηθεί κάποιος διαφορετικά. Έτσι γεννήθηκαν τα έντεκα διηγήματα του βιβλίου. Όλα βασίζονται σε πραγματικά πρόσωπα, «πραγματικά γεγονότα» και πραγματικούς τόπους. Οι χαρακτήρες που συναντά ο αναγνώστης δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας. Από τον Τζον Φρομ στα Βανουάτου μέχρι τον φύλαρχο Ιούδα των Μπικίνι και από τον υπουργό Οικονομικών του Ναούρου μέχρι τους σημερινούς ακτιβιστές του Τουβάλου, οι πρωταγωνιστές αυτών των ιστοριών υπήρξαν πραγματικοί άνθρωποι που βρέθηκαν αντιμέτωποι με γεγονότα τα οποία συχνά μοιάζουν απίστευτα.

Σε αυτές τις απίστευτες ιστορίες επέλεξα να χρησιμοποιήσω συχνά το χιούμορ ως μέσο αφήγησης. Όχι για να μειώσω το βάρος των γεγονότων, αλλά για να αναδείξω τον παραλογισμό τους. Το μαύρο χιούμορ γίνεται με αυτόν τον τρόπο το μέσο για να ειπωθούν ιστορίες που διαφορετικά θα ήταν σχεδόν αβάσταχτες.

Στον πυρήνα του, όμως, το Ελπίζω να ξέρεις κολύμπι, είπε η καρύδα: Μερικές όχι και τόσο ειρηνικές ιστορίες από τον Ειρηνικό είναι ένα βιβλίο για την κλιματική κρίση. Όχι όμως μόνο για τις συνέπειές της, αλλά κυρίως για τις βαθύτερες αιτίες της. Οι ήρωες των ιστοριών αυτών ανήκουν στις πρώτες κοινωνίες του πλανήτη που βιώνουν ήδη όσα για πολλούς εξακολουθούν να αποτελούν προβλέψεις για το μέλλον. Βλέπουν τη θάλασσα να ανεβαίνει, να αυξάνεται η αλατότητα του εδάφους, να λιγοστεύουν τα αποθέματα πόσιμου νερού, να χάνονται οι καλλιέργειες και να συρρικνώνονται οι κοινότητές τους από την κλιματική μετανάστευση. Για αυτούς, η κλιματική κρίση δεν είναι μια αφηρημένη επιστημονική απειλή από το αόριστα μακρινό μέλλον, είναι μια καθημερινή πραγματικότητα.

Και ίσως γι’ αυτό έχουν τόσα να μας πουν. Γιατί μέσα από τις ιστορίες τους αποκαλύπτονται όχι μόνο τα αίτια της οικολογικής κρίσης, αλλά και οι πηγές μιας βαθύτερης κρίσης νοήματος που διαπερνά τον σύγχρονο κόσμο. Μιας κρίσης που γεννιέται από την πεποίθηση ότι η φύση είναι απλώς ένας πόρος προς εκμετάλλευση και ότι κάθε τι πολύτιμο μπορεί τελικά να μετατραπεί σε οικονομικό μέγεθος.

Αν το βιβλίο έχει μια φιλοδοξία, είναι να μεταφέρει τον αναγνώστη σε αυτά τα απομακρυσμένα νησιά και να τον κάνει να δει τον κόσμο μέσα από τα μάτια ανθρώπων που βρίσκονται στην άκρη του χάρτη, αλλά με έναν απίστευτο σχεδόν τρόπο στο επίκεντρο των σύγχρονων εξελίξεων.

Ελπίζω να ξέρεις κολύμπι, είπε η καρύδα
Μερικές όχι και τόσο ειρηνικές ιστορίες από τον Ειρηνικό
Δημήτρης Τζιμέας
Δίαυλος
268 σελ.
ISBN 978-960-531-524-5
Τιμή €14,00