Χαρίκλεια Τσοκανή

Μέσα σ’ έναν κόσμο πλημμυρισμένο από μηχανικούς ήχους και θορύβους, όπως είναι ο κόσμος της σύγχρονης μεγαλούπολης, αναπόφευκτα γεννιέται το ερώτημα: Πώς αντιλαμβάνεται ο σημερινός άνθρωπος τη μουσική; Πώς πλησιάζει και βιώνει αυτή την τέχνη με την οποία θέλησε, διαμορφώνοντας το «υλικό» της αρμονικά, να διαπλάσει κατ’ εικόνα της τον εαυτό του; Σ’ αυτή τη σκέψη βασίζεται το κεντρικό θέμα του βιβλίου μου Από τη μουσική στον θόρυβο. Προπάντων, στην ιστορική διαπίστωση ότι η μουσική ανέκαθεν επιτελούσε έναν ρόλο ηθοποιητικό.

Πράγματι, η δύναμη της μουσικής να διαπλάθει όχι μόνον την

ψυχική αλλά και τη σωματική υπόσταση του ανθρώπου είναι ο κύριος λόγος που της αναγνωρίστηκε μέχρι σήμερα, σε όλους τους πολιτισμούς, ένας πρωταρχικός εκπολιτιστικός ρόλος. Ένας ρόλος προορισμένος να διευκολύνει την πρόοδο του ανθρώπου με τρόπο ευάρεστο. Ωστόσο, η γενική πρόοδος του πολιτισμού ενέχει μέσα της ακόμη και τη δυνατότητα της οπισθοδρόμησης, και όχι μόνον στον χώρο της μουσικής.

{jb_quote}Η μουσική ανέκαθεν επιτελούσε έναν ρόλο ηθοποιητικό.{/jb_quote}

Αν προσεγγίζαμε, λόγου χάρη, τον ηθοποιητικό προσανατολισμό της μουσικής από τη σκοπιά της φυλής των Venda της Βόρειας Aμερικής, οι οποίοι δεν αξιολογούσαν τη μουσική επί τη βάσει των τεχνικών δεξιοτήτων του ανθρώπου, αλλά σύμφωνα με την αποτελεσματικότητά της να διασφαλίζει την κοινωνική τους συνοχή, τότε θα βρισκόμασταν πολύ μακριά από τον στόχο που φαίνεται να έχει θέσει στον εαυτό της η μουσική δημιουργία στον σύγχρονο δυτικό κόσμο.

Κι αυτό είναι ένα από τα βασικά θέματα που συζητώ στο βιβλίο. Το πώς, δηλαδή, η ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση που δίδεται στη δεξιοτεχνία εκτέλεσης των μουσικών παραστάσεων έχει ως συνέπεια την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της λειτουργίας των αισθήσεων του ανθρώπου.

Σχετικά με το καίριο αυτό ζήτημα τίθεται το εξής ερώτημα: Ο σύγχρονος τρόπος παραγωγής και επεξεργασίας του μουσικού ήχου εξακολουθεί να μας βεβαιώνει ότι το αυτί είναι το αισθητήριο όργανο που προορίζεται για την πρόσληψη του ήχου και το μάτι για την εικόνα; Ή μήπως αντιστρέφεται η λειτουργία αυτών των δύο αισθήσεων; Μπορούν δηλαδή τα χρώματα των ηχητικών σχηματισμών να γίνονται αντιληπτά από το αυτί μας με τον τρόπο που διακρίνει το μάτι τη χρωματικότητα των στερεών σωμάτων; Ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης μουσικής βασίζεται στην υπόθεση ότι αυτό είναι εφικτό. Για να το δεχτούμε όμως θα πρέπει να εννοήσουμε διαφορετικά τη μουσική. Να υποθέσουμε ότι είναι μια τέχνη που το προϊόν της διαρκεί και που το νόημά της δεν συλλαμβάνεται μέσα από την εναλλαγή και διαδοχή των ήχων. Αν θα μπορούσαμε να αντιληφθούμε έτσι το υλικό της μουσικής και τα προϊόντα της ως res extensa, ως αισθητά αντικείμενα, τότε η εμπειρία μας του οργανωμένου ήχου θα περιελάμβανε στα συστατικά της ακόμη και τον θόρυβο. Αλλά τότε θα προέκυπτε ένα άλλο, βαθύτερο, ζήτημα: με την ακρόαση αυτών των ήχων θα γεννιούνταν εντυπώσεις ή ερεθίσματα, όχι όμως συναισθήματα.

Από τη μουσική στον θόρυβο
Σκέψεις για τη φαντασμαγορία του ήχου, τη μουσική εμπειρία, την τονική και ατονική μουσική και τη μουσικότητα της καβαφικής ποίησης
Χαρίκλεια Τσοκανή
Εκδόσεις Πατάκη
176 σελ.
ISBN 978-618-07-1455-5
Τιμή €11,10