Vanessa Springora: «Συναίνεση»

Η Συναίνεση της Β. Σπρινγκορά είναι το βιβλίο εκείνο που εύκολα κάποιος θα χαρακτήριζε συγκλονιστικό. Κι αυτό όχι μόνο λόγω του θέματός του που είναι, από μόνο του, ιδιαίτερα σοκαριστικό –η σεξουαλική εκμετάλλευση ενός κοριτσιού στην πρώιμη εφηβεία του από έναν άντρα τριάντα έξι χρόνια μεγαλύτερό της– όσο λόγω του τρόπου με τον οποίο η κοπέλα αυτή, έχοντας βγει πια από τη συνθήκη της συναισθηματικής, ψυχολογικής και σωματικής της «κράτησης» από έναν παιδόφιλο, μπόρεσε να αρθρώσει έναν λόγο που βασική του στόχευση είναι να αποδώσει την αλήθεια και μόνο. Την αλήθεια της.

Την αλήθεια όλων εκείνων των κοριτσιών που βίωσαν το ξύπνημα του ερωτικού τους αισθήματος μέσα σε μια σχέση που αποδείχθηκε εν τέλει ένα βασανιστήριο. Η εξομολόγησή της είναι ψύχραιμη αλλά γεμάτη από ρωγμές και σπασίματα, γεμάτη από τις συσπάσεις του προσώπου της καθώς αφηγείται την ιστορία της από την πρώτη στιγμή που συναντήθηκε με εκείνον που την οδήγησε στην απώλεια της αξιοπρέπειας, της αθωότητας, της υπόστασής της.

Η αφήγησή της, σπονδυλωτή ακριβώς για να δημιουργήσει διαλείμματα αποσυμφόρησης στον αναγνώστη, κενά απαραίτητα για την ανασύνταξη των δυνάμεών της προκειμένου να μπορέσει να προχωρήσει στις αποκαλύψεις της, κερδίζει τον αναγνώστη όχι μόνο γιατί αυτός θέλει να δει τη συνέχεια, αλλά και γιατί μπορεί να σταθμεύει σε μια συνθήκη απεχθή, δυστυχώς όμως πραγματική και επαναλαμβανόμενη, και μάλιστα σε ευρεία βάση. Και η στάθμευση αυτή είναι απαραίτητη για να μπορέσει κανείς να συνθέσει το ψηφιδωτό των προσώπων, τα οποία δίνονται μέσα από μια ματιά που προδίδει πρόθεση ρεαλιστική και μυθιστορηματική ταυτόχρονα. Ρεαλιστική, γιατί τα γεγονότα πρέπει να αποδοθούν καθαρά και σε όλες τους τις γραμμές και τα περιγράμματα, και μυθιστορηματική επειδή η αλήθεια τους είναι τόσο άγρια και σκληρή, που τα κάνει να μεταφέρονται στο επίπεδο της μυθοπλασίας. Εκεί όπου όλα λειτουργούν κατά τρόπο παραμορφωτικό, μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση η παραμόρφωση αυτή έχει κυριολεκτική βάση και σημασία. Είναι η παραμόρφωση του κοριτσιού που μετατρέπεται σε ένα «σπασμένο παιχνίδι», όπως η ίδια λέει, και η παραμόρφωση του θύτη που έχει μετατραπεί σε ένα αληθινό τέρας. Μια ύπαρξη καταστροφική και άρρωστη μαζί.

{jb_quote}Είναι το βιβλίο που εύκολα κάποιος θα χαρακτήριζε συγκλονιστικό. {/jb_quote}

Η εξιστόρηση και η ανάδυση των λεπτομερειών σε πρώτο πλάνο διεγείρουν και συμπαρασύρουν το θυμικό του αναγνώστη, που μένει ενεός μπροστά στον τρόπο με τον οποίο το κακό εισβάλλει στον άνθρωπο και στη ζωή του, αλλά δεν θολώνει στιγμή την κρίση του, που έρχεται αντιμέτωπη με την πρόκληση του στοχασμού και του προβληματισμού πάνω σε συγκεκριμένα, κοινωνικά κατά βάση, ζητήματα. Ο ρόλος και η θέση της οικογένειας, η σημασία της για τη διαμόρφωση ισορροπημένων και ευτυχισμένων παιδιών, η κοινωνική παρέμβαση μπροστά σε περιστατικά που καταστρατηγούν βασικούς κανόνες ηθικής, η συγκάλυψη και ο εκβιασμός ως πρακτικές ζωής και δράσης, η εκτεταμένη σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών και εφήβων, ο ρόλος που παίζει η αναγνωρισιμότητα ενός διάσημου στην αντιμετώπισή του από την κοινή γνώμη και την κρατική εξουσία, οι νόμοι και οι θεσμοί που αποδεικνύονται πολλές φορές άδικοι, η έλλειψη εστιών στις οποίες μπορεί να καταφύγει ο άνθρωπος όταν μένει προδομένος και μόνος, ο ατομικός αυτοπροσδιορισμός και το δικαίωμα στην επιθυμία και την ικανοποίησή της με όποιον τρόπο, είναι μερικά από τα θέματα τα οποία αναδύονται και καλούν επιτακτικά στη μεταστροφή και τη μετατροπή της συγκίνησης σε έλλογη δράση. Μια τέτοια δράση, άλλωστε, αναλήφθηκε με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο στη Γαλλία, όπου τέθηκαν υπό καθεστώς αλλαγής τα ηλικιακά όρια της σεξουαλικής συναίνεσης.

Το πιο ενδιαφέρον όμως σημείο του εν λόγω βιβλίου έχει να κάνει με τη λειτουργία της λογοτεχνίας, η οποία μπορεί να γίνεται όργανο και εργαλείο στα χέρια κάποιων, οι οποίοι πετυχαίνουν πολύ γερά και επώδυνα πλήγματα στα θύματά τους. Μπορεί ακόμα να γίνει το προσωπείο, η μάσκα πίσω από την οποία βρίσκεται το αληθινό πρόσωπο ενός θύτη, ενός πραγματικού εγκληματία. Και η μάσκα αυτή, που έχει γίνει ένα με τη μορφή που κρύβεται από κάτω τόσο ώστε η αποκόλληση και ο διαχωρισμός τους να είναι ιδιαίτερα επώδυνος, όχι πια γι’ αυτόν που το υφίσταται αλλά γι’ αυτόν που το πραγματοποιεί. Η πρωταγωνίστρια, στη συγκεκριμένη περίπτωση, περνά μέσα από όλα εκείνα τα στάδια που συναντά κανείς στο δράμα: από την παγίδευση, την ψευδαίσθηση και την αυταπάτη στην πικρή συνειδητοποίηση και εν τέλει στην απελευθέρωση και τη νίκη της απέναντι στις δυνάμεις που αντιπροσωπεύουν την ύβρη και την αλαζονεία. Για την αποκατάσταση της ηθικής τάξης, μάλιστα, ως τελευταίο στάδιο στην πορεία αυτή προστίθεται το στάδιο της συγγραφής, της εμπλοκής με τη λογοτεχνία ως πράξης λυτρωτικής και αποσυμφορητικής μιας ψυχής που πνίγηκε, από νωρίς, μέσα στη νοσηρότητα των ανθρώπων.

Συναίνεση
Vanessa Springora
μετάφραση: Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης
Μετρονόμος
180 σελ.
ISBN 978-618-5963-10-1
Τιμή €15,90