Σπύρος Βρεττός

Αρχές Ιουνίου του 2019 επέστρεφα στη Λευκάδα. Ήμουν εξουθενωμένος: Δεκατέσσερα χρόνια, ένας ανυποχώρητος αγώνας – και αμφίρροπος. Ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2005, όταν «οι αποφασίζοντες» αποφάσισαν τα λύματα του υπολειτουργούντος βιολογικού σταθμού της Λευκάδας να πέσουν στη θαλάσσια περιοχή Κάστρου-Γύρας-Άι-Γιάννη: ακρογιαλιά μοναδικής φυσικής ομορφιάς, οχτώ περίπου χιλιομέτρων, χαρακτηρισμένη από το 1974 ως «Προστατευόμενη Περιοχή Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους». Σ’ αυτή την ακρογιαλιά ο ποιητής Άγγελος Σικελιανός βίωσε

τον «άρρητο παλμό της αιωνιότητας» και η Εύα Πάλμερ-Σικελιανού στα απομνημονεύματά της (Ιερός πανικός) γράφει για την «ακρογιαλιά-Πνεύμα». Από την ακρογιαλιά αυτή εξαρτάται η ζωή της πόλης της Λευκάδας και όλων ανεξαιρέτως των γύρω περιοχών βορειοδυτικά και ανατολικά της πόλης.

Εμείς που δεν συμφωνούσαμε με την καταστροφική αυτή απόφαση, αναλάβαμε το τεράστιο βάρος της αποτροπής αυτού του έργου, που προδιαγραφόταν ως το πιο μεγάλο και ανήκεστο τραύμα για τη Λευκάδα. Βρέθηκα σ’ έναν αγώνα που δεν είχε τέλος, και στη Λευκάδα και στα δικαστήρια της Αθήνας και στα υπουργεία της Αθήνας και στις Βρυξέλλες… Αλλ’ «οι αποφασίζοντες», σχεδόν κάθε χρόνο, επανέρχονταν στην ανανέωση της αρχικής τους απόφασης. Επρόκειτο για την πιο δυσεξήγητη εμμονή: η ολέθρια εναπόθεση λυμάτων δέκα εκατομμυρίων τόνων κάθε χρόνο στη μοναδική πηγή ζωής ολόκληρης της περιοχής.

Αρχές Ιουνίου του 2019, ένας πρόωρος καύσωνας, ανυποχώρητος, έκανε τη ζωή των ανθρώπων πολύ δύσκολη ακόμα και στη Λευκάδα, που ολόκληρο το καλοκαίρι βρίσκεται κάτω από τη ζωτική πνοή του μαΐστρου. Ιδιαίτερα η περιοχή του Κάστρου, της Γύρας και του Άι-Γιάννη. Στην προτελευταία απόληξη αυτής της περιοχής και μόλις τέσσερα βήματα από τη θάλασσα και μέσα σε κείνον τον αφόρητο καύσωνα, που εκεί όμως έχανε παντελώς τη δύναμή του, καταμεσήμερο αποφάσισα ν’ αρχίσω να γράφω τη Γύφτισσα και τον Ποιητή στη Λευκάδα: Η Μαρία, η μικρή Γύφτισσα, μετά την αποτροπή του βέβαιου πνιγμού της, συζητάει σχεδόν καθημερινά με τον άνθρωπο που, μερικές μέρες πριν, είχε κατορθώσει να την περισώσει από την απρόσμενα και λυσσαλέα φουρτουνιασμένη θάλασσα. Η μικρή Γύφτισσα δεν έχει ποτέ πατήσει το ποδάρι της στο σχολείο. Μένει στα τσαντίρια της πιο βρόμικης περιοχής της πόλης, κάπου στην Ανατολική Παραλία. Ο συνομιλητής της είναι Καθηγητής της Φιλοσοφίας σε ένα από τα πιο φημισμένα πανεπιστήμια του Παρισιού, αλλά πολλές φορές δηλώνει, για λόγους που δεν εξηγεί ποτέ σε κανέναν, Ποιητής.

Η μικρή Γύφτισσα και ο Ποιητής στις ολιγόλεπτες συζητήσεις τους χρησιμοποιούν ο καθένας τη δική του γλώσσα και οι δύο πιστεύουν ότι κατά βάθος συνεννοούνται. Ο Καθηγητής το μόνο που κάνει είναι να γράφει συνεχώς, αλλ’ η Μαρία η Γύφτισσα, στοχαστική πολύ, και περίλυπη μερικές φορές, χαίρεται την ανεπανάληπτη ομορφιά εκείνης της θάλασσας. Εξακολουθεί να κολυμπάει ανοιχτά, θέλει να μάθει να κάνει και windsurfing, kitesurfing, ακόμα και θαλάσσιο σκι. Ζει τη «μυθολογία» εκείνης της ανεπανάληπτης ομορφιάς γύρω τους.

{jb_quote}Η μικρή Γύφτισσα και ο Ποιητής βρίσκονται μέσα στον κόσμο μιας σιωπηλής, ευτυχισμένης εναρμόνισης της ζωής τους, όπου πιστεύουν ότι κανένα από τα δεινά που χτυπούν ή θα χτυπήσουν τον κόσμο μας δεν είναι ανίκητο.{/jb_quote}

Αιφνιδιάζεται όμως πολύ άσχημα όταν μια μέρα η γυναίκα του Ποιητή απρόσμενα εμφανίζεται μπροστά τους, στο σημείο εκείνο της ακρογιαλιάς, πιλοτάροντας από βορειοανατολικά, σε μια θάλασσα αρυτίδωτη σαν λάδι, ένα ταχύπλοο. Η Μαρία η Γύφτισσα καθυποβάλλεται από την παρουσία εκείνης της εντυπωσιακά εκρηκτικής γυναίκας, που οι επαγγελματικές της δραστηριότητες ξεκινούν από το Παρίσι, την Αθήνα, το Ντουμπάι και φτάνουν ως την Αυστραλία και παραπέρα… Είναι ήδη μια διεθνούς φήμης αρχιτέκτονας. Και παρ’ όλ’ αυτά, αρχίζει να φοβάται την παρουσία της Μαρίας. Μαθαίνει πρόθυμα, ωστόσο, τη Μαρία να κάνει θαλάσσιο σκι και ξαφνιάζεται από την εκπληκτική προσαρμοστικότητά της. Η ουσιαστική διαφορά τους είναι ότι η μικρή Γύφτισσα το μόνο που θέλει να αποκτήσει στη ζωή της είναι ένα παιδί με έναν άνθρωπο που έχει αγαπήσει. Η γυναίκα του Ποιητή, συνειδητοποιώντας ότι το μόνο που ουσιαστικά την ενδιαφέρει είναι η συνέχιση της καριέρας της, τελικά εγκαταλείπει τον χώρο της…

Η Μαρία φαίνεται πως έχει κατανοήσει και βιώσει και κάτι παραπάνω: τη ζωτική σημασία όλης εκείνης της άφατης φυσικής ομορφιάς. Απορεί πώς όλοι εκείνοι οι χαρούμενοι άνθρωποι γύρω της, με τα παιδιά τους μαζί, σ’ εκείνη την ασκιαγράφητη παραλία, δεν νιώθουν την αυθόρμητη ανάγκη να δώσουν και τον δικό τους αγώνα – μια κάποια έστω συμμετοχή… Κι αυτό αποτελεί για τη μικρή Γύφτισσα ένα μεγάλο πλέον ζήτημα. Αλλά και πάλι φαίνεται να μένει αναπάντητο το ουσιώδες ερώτημα: αν η φυσική ομορφιά, αυτή που η μαγνητική της έλξη ασκείται σε τόσους και τόσους επισκέπτες, σε διάφορα σημεία του πλανήτη, θα μπορούσε να ξυπνήσει κι έναν «σπινθήρα δράσης», ώστε και τα παιδιά τους και οι επόμενες γενιές να μπορούν να ζουν κάθε τόσο και τη χαρά μιας «απόδρασης».

(Πριν από τριάντα περίπου χρόνια, το 1992, στο μυθιστόρημά μου Αγωνία επιβίωσης ο Δάντης προσδιορίζει ως αποστολή της τέχνης την προσήλωση και στο συγκεκριμένο «σήμερα», που θα μπορούσε να λειτουργήσει –αν μπορούσε– και ως σωτήριος συνειρμός σ’ εκατομμύρια συνειδήσεις «χωρίς και την έννοια της τέχνης να προδώσει και τον πλούτο των παλιό ν’ αποξεχάσει και την ελευθερία τη ζωτική να σβήσει, ή ακόμα και να προσδιορίσει το αύριο σαν ισοπεδωμένο τίποτα. Μα να προαναγγείλει, αν ήταν δυνατό, και του αύριο τη δημιουργική πνοή και έκρηξη…».)

Πίστευα ότι θα ολοκλήρωνα τη Γύφτισσα και τον Ποιητή μέχρι το τέλος του Δεκέμβρη του 2019. Στις αρχές του Δεκέμβρη, όλοι το είχαμε πληροφορηθεί ότι ο Covid είχε αρχίσει, από κάποιους μήνες πριν, να χτυπάει περιοχές της Κίνας. Αλλά πολλοί πίστευαν ότι μπορεί και να μη φτάσει ως την Ευρώπη. Πρώτες μέρες του Δεκέμβρη καταγράφηκε το πρώτο κρούσμα στη Λομβαρδία. Η κατάσταση για τη Βόρεια Ιταλία τους προσεχείς μήνες έγινε τραγική. Το ίδιο και στην υπόλοιπη Ευρώπη και στην Αμερική. Όλος ο κόσμος ήταν πλέον πανικόβλητος. Η μόνη ελπίδα ήταν να βρεθεί εγκαίρως ένα εμβόλιο. Ο ανταγωνισμός των φαρμακοβιομηχανιών κινούνταν πλέον εκτός πάσης λογικής και μάλλον έξω από κάθε έννοια επιστημονικής συνεργασίας. Εμβόλια τελικά κατασκευάστηκαν. Αλλά η πανδημία του Covid από τον Δεκέμβρη του 2019 μέχρι τον Μάη του 2023 είχε προσβάλει 57 εκατομμύρια ανθρώπους, από τους οποίους τα 6 εκατομμύρια είχαν πεθάνει. Οι τραγωδίες στις οικογένειες των πληγέντων υπήρξαν αφόρητες...

Άρχισα να ξαναγράφω τη Γύφτισσα και τον Ποιητή τον Ιούνιο του 2023, με το ίδιο, καίριο και αγωνιώδες πλέον, ερώτημα: αν μπορεί η φύση ως δημιουργός έργων τέχνης (η φυσική ομορφιά) και η τέχνη των ανθρώπων σε κάθε της μορφή –ξεκινώντας από τη λογοτεχνία–, να αφυπνίσει, κατά το κοινώς λεγόμενον, κάτι από την ενεργό συμμετοχή των ανθρώπων, ιδιαίτερα των νέων (και με μιαν έννοια αυτοπροστασίας), στην αποτροπή οδυνηρών καταστάσεων, που υπάρχουν ή που αναφύονται κάθε στιγμή και μας αιφνιδιάζουν απαράδεκτα· τη στιγμή που ο πολιτισμός μας περιέρχεται στο πιο θλιβερό του σημείο κατάπτωσης.

Τελικά, ζούμε το παρόν ως να ξεχάστηκαν όλα; Εμείς, οι πολλοί άνθρωποι, εγκλωβιστήκαμε και πάλι στις δουλειές μας και υπάρχουμε, συνήθως, ως να μη συμβαίνει τίποτα γύρω μας; Η τέχνη πάντοτε, σε όλες τις ιστορικές περιόδους, είχε μία «ενοποιούσα αρχή» ή μία «ενοποιούσα ιδέα», ανάτασης του ανθρωπίνου όντος επ’ αγαθώ. Η μικρή Γύφτισσα και ο Ποιητής βρίσκονται μέσα στον κόσμο μιας σιωπηλής, ευτυχισμένης εναρμόνισης της ζωής τους, όπου πιστεύουν ότι κανένα από τα δεινά που χτυπούν ή θα χτυπήσουν τον κόσμο μας δεν είναι ανίκητο.

Η Γύφτισσα και ο Ποιητής στη Λευκάδα
Σπύρος Βρεττός
Εκδόσεις Βακχικόν
132 σελ.
ISBN 978-618-231-213-1
Τιμή €12,72