Matteo Nucci

Τον τελευταίο καιρό επιστρέφω διαρκώς στην Ιλιάδα. Στις τρεις τελευταίες ραψωδίες. Στον θάνατο του Έκτορα. Στη νύχτα του Αχιλλέα. Στο όνειρό του. Στους αγώνες προς τιμήν του Πάτροκλου. Στον Πρίαμο, που διασχίζει το εχθρικό στρατόπεδο για να πάρει πίσω το σώμα του γιου του. Στον Αχιλλέα και τον Πρίαμο μαζί. Τίποτε δεν με φέρνει τόσο βαθιά σε επαφή με τη ζωή και τη συγκίνηση, όσο αυτές οι τρεις συγκλονιστικές ραψωδίες. Οπότε, κάθε πρωί, μόλις ξυπνήσω, αφού

φάω λίγο ψωμί με μέλι, με τον καφέ στο χέρι, ξαναγυρίζω στο κρεβάτι, ανοίγω τον υπολογιστή, μπαίνω στις ιστοσελίδες που καταγράφουν με ακρίβεια τις σφαγές που καθημερινά συντηρούν τον τρόμο πέρα από τη Μεσόγειο και ύστερα από λίγο τον κλείνω, ανοίγω την Ιλιάδα και εκεί, μέσα στις τρεις τελευταίες ραψωδίες προσπαθώ να καταλάβω, προσπαθώ να ξαναβρώ ένα νόημα.

Όταν αστειεύονται μαζί μου για τη σταθερή μου προσήλωση στην ελληνική γραμματεία, έχω πάντοτε την τάση να επικαλούμαι συγκεκριμένες στιγμές. Τις στιγμές κατά τις οποίες ορισμένα γεγονότα απαιτούν απαντήσεις κι εγώ πηγαίνω να τις αναζητήσω στις σελίδες του Ομήρου, του Πλάτωνα, του Θουκυδίδη, των τραγικών, των λυρικών, όλων εκείνων των συγγραφέων που έγραψαν στην ελληνική γλώσσα πριν από δύο ή τρεις χιλιάδες χρόνια και που, στην πραγματικότητα, δεν έχουν τίποτε το παλαιό. Γιατί είναι διαχρονικοί. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούν και ερμηνεύουν την ανθρώπινη φύση ισχύει για κάθε εποχή και θα διατηρεί πάντοτε την αξία του, όσο ο άνθρωπος θα συνεχίζει να κατοικεί σε αυτόν τον πλανήτη.

Δεν απαιτώ να ισχύει αυτό για όλους, ούτε απαιτώ να γίνεται κατανοητό κατά πόσο στην πραγματικότητα γράφω για τους αρχαίους ακόμη κι όταν δεν γράφω γι’ αυτούς, ή πόσο παρακολουθώ όσα συμβαίνουν σήμερα ενώ γράφω για χαμένες εποχές. Ένα μόνο πράγμα αξιώνω: να μη μου ζητούν να «επικαιροποιήσω» τους αρχαίους. Δεν υπάρχει τίποτε να επικαιροποιηθεί σε αυτό που είναι αιώνιο.

Όταν έγραψα Τα δάκρυα των ηρώων, βιβλίο που η Μαρία Φραγκούλη μετέφρασε για τις Εκδόσεις Καστανιώτη εξαιρετικά, αφηγήθηκα το κλάμα των ομηρικών ηρώων, αλλά στην πραγματικότητα σκεφτόμουν τον πατέρα μου, την πρώτη φορά που τον είδα να κλαίει ανοιχτά και συνειδητοποίησα πόσο δυνατός ήταν. Όταν αργότερα έγραψα ένα μυθιστόρημα που αγαπώ πολύ και που διαδραματίζεται εξ ολοκλήρου στη σύγχρονη Ρώμη, το È giusto obbedire alla notte, εξερεύνησα τον πόνο ενός πατέρα, αλλά, για να το κάνω αυτό, είχα καταδυθεί ήδη στο προοίμιο του ποιήματος του Παρμενίδη.

{jb_quote}Ένα μόνο πράγμα αξιώνω: να μη μου ζητούν να «επικαιροποιήσω» τους αρχαίους. Δεν υπάρχει τίποτε να επικαιροποιηθεί σε αυτό που είναι αιώνιο.{/jb_quote}

Γεγονός είναι ότι ο λογοτεχνικός/φιλοσοφικός στοχασμός των αρχαίων Ελλήνων βρίσκεται ήδη μέσα μας και από εκεί συνεχίζει να σκάβει, να φωτίζει, να δίνει μορφή στη διαδρομή της ζωής μας. Πρόκειται για μια αδιάκοπη και ατελείωτη ανασκαφή. Όπως έλεγε ο Ηράκλειτος, τα όρια της ψυχής, όσο κι αν προχωρεί κανείς, δεν τα αγγίζει ποτέ. Το βάθος του λόγου της ψυχής είναι άπειρο. Εκείνο που δεν πρέπει ποτέ να σταματήσει είναι η προσπάθεια. Γιατί όλα μπορούν να τεθούν υπό συζήτηση, όμως ένα πράγμα παραμένει πάντοτε αληθινό: την αλήθεια δεν την κατέχεις ποτέ ολοκληρωτικά, οπότε δεν μπορείς ούτε στιγμή να πάψεις να την αναζητάς.

Σε γενικές γραμμές υποστηρίζεται ότι φιλοσοφικός είναι ο λόγος εκείνου που επιμένει στη σημασία της αδιάκοπης αναζήτησης της αλήθειας. Και εν μέρει αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Η φιλοσοφία, με την αρχική ετυμολογική σημασία της, δεν είναι τίποτε άλλο παρά τάση προς τη γνώση, ατέρμονη αναζήτηση της αλήθειας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρόκειται για κάτι ξένο προς τη λογοτεχνία. Βέβαια, η νεότερη φιλοσοφία, με τη μορφή της πραγματείας, ακολούθησε δρόμους που απομακρύνθηκαν ριζικά από εκείνους της αφήγησης. Όμως, η φιλοσοφική αφήγηση εξακολουθεί να υπάρχει. Είναι αυτή στην οποία πιστεύω.

Στον μεγαλύτερο φιλόσοφο, της αρχαιότητας μόνον, ή όλων των εποχών ίσως, αφιέρωσα ένα μυθιστόρημα που είναι το αποτέλεσμα μιας ζωής αφιερωμένης στη μελέτη και στην υφολογική αναζήτηση. Η συγγραφή του μυθιστορήματος για τη ζωή του Πλάτωνα υπήρξε έργο μακρύ και δύσκολο. Αυτό που αντισταθμίζει σήμερα αυτόν τον κόπο δεν είναι μόνο οι αντιδράσεις των αναγνωστών ή η προσοχή της κριτικής, ούτε η υποψηφιότητα ενός βραβείου όπως το Strega, που συμπεριέλαβε το βιβλίο στους δώδεκα φιναλίστ του 2026. Περισσότερο από όλα είναι αυτή καθεαυτή η διεργασία, η αδιάκοπη τάση προς την αλήθεια. Δηλαδή, από τη μία πλευρά, η ίδια η πλατωνική διδασκαλία και, από την άλλη, η δική μου προσπάθεια να φτάσω στην καρδιά του Πλάτωνα, εν ολίγοις σ’ εκείνη τη δίψα για δικαιοσύνη που αδιάκοπα ωθούσε τον άνθρωπο στη δράση. Αυτό ήταν που με τροφοδοτούσε όσο εργαζόμουν. Αυτό είναι που εξακολουθεί να δίνει νόημα σε κάθε πράγμα. Γιατί, για όποιον γράφει, δεν υπάρχει καλύτερο βραβείο από τη βεβαιότητα ότι έκανε μέχρι τέλους τη δουλειά του και άρχισε αμέσως μετά ένα νέο έργο για να ξεπεράσει τον εαυτό του, για να προχωρήσει, για να συνεχίσει να βαδίζει λίγο ακόμη πάνω στον ανθρώπινο δρόμο προς εκείνο που δεν κατακτάται ποτέ.

Το κείμενο, που μετέφρασε στα ελληνικά η Τζίνα Καρβουνάκη, γράφτηκε ειδικά για τους αναγνώστες και τις αναγνώστριες του Diastixo.gr. Η ακόλουθη φωτογραφία είναι από τη βιβλιοθήκη του συγγραφέα.