Gustavo Rodríguez: συνέντευξη στην Έρικα Αθανασίου

Στον φιλόξενο χώρο των Εκδόσεων Κλειδάριθμος συναντηθήκαμε με τον Περουβιανό συγγραφέα Γουστάβο Ροδρίγες, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του Και οι επτά ήταν υπέροχοι και την παρουσία του στο φεστιβάλ ΛΕΑ – Λογοτεχνία Εν Αθήναις. Ο Γουστάβο Ροδρίγες (γενν. 1968, Λίμα), διάσημος αρθρογράφος και κειμενογράφος στη χώρα του, έχει διακριθεί επανειλημμένως για το συγγραφικό του έργο. Υπήρξε φιναλίστ του βραβείου Premio Herralde de Novela

και του βραβείου Planeta-Casamérica, ενώ το 2023 απέσπασε το βραβείο Alfaguara για το Και οι επτά ήταν υπέροχοι. Το βιβλίο του Περουβιανές μεταφράσεις διδάσκεται σε διάφορα πανεπιστήμια της χώρας του. Είναι συνιδρυτής του Proyecto Recreo, μιας πρωτοβουλίας για τη διάδοση της ανάγνωσης στα σχολεία του Περού. Το μυθιστόρημα Και οι επτά ήταν υπέροχοι ήρθε στα χέρια μου λίγες μόνο ημέρες πριν από τη συνάντησή μου με τον συγγραφέα, κι έτσι δεν πρόλαβα να το τελειώσω πριν από την κουβέντα μας. Είχα μπει στον πειρασμό να προσπεράσω κάποιες σελίδες για να φτάσω πιο γρήγορα στο τέλος, αλλά δεν μπόρεσα: ήταν τόση η μαγεία των εικόνων, τόσο αριστοτεχνικά τοποθετημένη κάθε λέξη, που δεν ήθελα να προδώσω την αξία της ανάγνωσης. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή της μεταφράστριας του βιβλίου, Αγγελικής Βασιλάκου, η οποία μετέφερε εξαιρετικά την ιστορία στα ελληνικά. Από την αρχή της συνάντησής μας ομολόγησα ότι δεν είχα ολοκληρώσει το βιβλίο και ρώτησα τον Γουστάβο Ροδρίγες αν ο ίδιος ως αναγνώστης τυχαίνει να διαβάζει το τέλος, προσπερνώντας σελίδες. Απάντησε ότι δεν το κάνει ποτέ και με ευχαρίστησε που δεν το έκανα κι εγώ με το δικό του βιβλίο. Και η συζήτηση εξελίχθηκε χαλαρά, με τον ίδιο πάντα χαμογελαστό να ακούει προσεκτικά, όχι μόνο τη μετάφραση των ερωτήσεών μου, αλλά και τη συζήτησή μας με τη μεταφράστρια στα ελληνικά, προσπαθώντας να αναγνωρίσει λέξεις.

Ποια ήταν η αφορμή για να γραφτεί αυτό το βιβλίο;

Κάθε συγγραφέας θα απαντήσει ψέματα σε αυτή την ερώτηση. Προσωπικά όμως θα προσπαθήσω να μείνω πιστός στις αναμνήσεις μου. Άρχισα να γράφω αυτό το μυθιστόρημα όταν συμπλήρωσα τα 50 και ο πατέρας μου είχε ήδη πεθάνει, οπότε ένιωθα να με κυκλώνει το θέμα του θανάτου, να το σκέφτομαι. Δεν είναι ένα βιβλίο που θα μπορούσε να γραφτεί ούτε στα 40, ούτε στα 30. Υπήρξε όμως μια θρυαλλίδα: ο θάνατος του πεθερού μου, ο οποίος σχεδίασε τις τελευταίες του ημέρες και είχε έναν θάνατο αξιοπρεπή, περιστοιχισμένος από πρόσωπα αγαπημένα. Ένα από τα πρόσωπα του βιβλίου, ο Τζακ Χάρισον, βασίζεται στον πεθερό μου.

Η Εουφράσια έχει δανειστεί στοιχεία από κάποιο πραγματικό πρόσωπο;

Η Εουφράσια αποτελεί ένα αμάλγαμα γυναικών που φρόντισαν κάποια από τα μέλη της οικογένειάς μου. Από τη μία κυρία πήρε την ενσυναίσθησή της –ήταν ένα πρόσωπο γεμάτο τρυφερότητα για τους μεγάλους ανθρώπους που φρόντιζε–, από την άλλη πήρε το παρουσιαστικό της, από την άλλη τον τρόπο που μιλάει. Αποτελεί σύνθεση τουλάχιστον τριών γυναικών.

Είναι ένα πρόσωπο που θα θέλατε να γνωρίσετε όταν μεγαλώσετε;

Σίγουρα θα ήθελα να τη γνωρίσω! Ακόμη κι από τώρα [γέλια]. Μου αρέσουν οι άνθρωποι που είναι γενναιόδωροι και μακάρι όταν μεγαλώσω να έχω την τύχη να βρεθώ με ένα πρόσωπο σαν την Εουφράσια. Γνωρίζω ότι η γενναιοδωρία και η καλοσύνη δεν έχουν πέραση στις μέρες μας και θέλω να πάω κόντρα σε αυτό, γι’ αυτό και τη δημιούργησα.

{jb_quote}Η γενναιοδωρία και η καλοσύνη δεν έχουν πέραση στις μέρες μας και θέλω να πάω κόντρα σε αυτό.{/jb_quote}

Μέσα από την υπόθεση, αναδεικνύεται το πόσο σημαντική είναι η δουλειά του φροντιστή ηλικιωμένων, πόσο μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα ζωής τους. Η Εουφράσια αναγνωρίζει τις ανάγκες τους και θέτει ως σκοπό της ζωής της, πέρα από τη μητρότητα, να βοηθήσει τους ηλικιωμένους που φροντίζει. Θα έλεγα ότι το βιβλίο δίνει μια άλλη αίγλη σε αυτό το παραμελημένο επάγγελμα, που πολλοί το κάνουν από ανάγκη. Έγινε σκόπιμα;

Όχι, δεν ήθελα να υποστηρίξω κάτι συγκεκριμένο, έγινε ασυναίσθητα. Από παρατηρήσεις φίλων, αλλά όπως έχω κι εγώ διαπιστώσει, αυτές οι γυναίκες προσφέρουν περισσότερα πράγματα από αυτά που θα τους αναλογούσαν και από αυτά για τα οποία πληρώνονται. Προσφέρουν πολύ περισσότερα και αυτό είναι πιο ορατό σε χώρες όπως η δική μου, αλλά και η δική σας, όπου πολλά μέλη πάμπλουτων οικογενειών λένε, όταν αναφέρονται σε αυτές τις γυναίκες: «Σαν να είναι της οικογένειας». Και είναι βέβαια της οικογένειας, όχι όμως την ώρα που μοιραζόμαστε την περιουσία.

Οι ήρωές σας επηρεάζονται από τον κινηματογράφο και αναφέρονται συχνά σε αγαπημένες τους ταινίες. Πιστεύετε ότι το βιβλίο σας θα μπορούσε να γίνει μια ταινία που θα τους άρεσε;

Ναι, νομίζω ότι θα τους άρεσε πάρα πολύ να δούνε τη ζωή τους στην οθόνη, εξάλλου το λένε ήδη σε ένα σημείο: «Δεν νομίζετε ότι όταν είμαστε μαζί είναι σαν να πρωταγωνιστούμε στη δική μας ταινία;» Σε όλους μας θα άρεσε. Γι’ αυτό και οι influencer περνάνε τη ζωή τους στα κοινωνικά δίκτυα. Σε όλους αρέσει η προβολή.

Οι ηλικιωμένοι αναγνώστες αυτής της ιστορίας διαπιστώνουν πώς καταλήγει κάποιος όταν μεγαλώνει. Πιστεύετε ότι πρόκειται για μια ιστορία που θα θέλανε να δούνε, να διαβάσουν;

Μπορώ να απαντήσω μόνο από τις αντιδράσεις που είχα για το βιβλίο από μεγάλους σε ηλικία αναγνώστες, αντιδράσεις που στην πλειοψηφία τους ήταν εκφράσεις ευγνωμοσύνης. Αυτό που μου λένε είναι ότι οι νέοι άνθρωποι δεν μιλούν συνήθως γι’ αυτά τα δύσκολα πράγματα, τα αποφεύγουν. Και γι’ αυτό είναι ευγνώμονες, διότι το βιβλίο μου υπήρξε μια γέφυρα ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές.

Πόσο επηρεαστήκατε από τον τόπο όπου ζείτε, στον οποίο εκτυλίσσεται και η υπόθεση; Αν αυτή η ιστορία μεταφερόταν σε έναν άλλο τόπο, όχι στη Λίμα και στο Περού, πιστεύετε ότι θα άλλαζε;

Η ιστορία αναφέρεται σε τοπικά πράγματα, πρόκειται όμως για ένα θέμα που αφορά όλο τον κόσμο. Όπου κι αν έχει μεταφραστεί, μιλάει το ίδιο. Η διάσημη συγγραφέας Κλαούντια Πινιέιρο, πρόεδρος της επιτροπής που μου απένειμε το βραβείο Alfaguara, ανέφερε ότι πρόκειται για μια ιλαροτραγωδία γεμάτη τρυφερότητα και χιούμορ. Πρόκειται για ένα θέμα που αποτελεί μια από τις μεγάλες διαμάχες της εποχής μας, διότι πλέον έχουμε μακροβιότερες κοινωνίες, ο δείκτης μακροβιότητας αυξάνει διαρκώς σε όλες τις κοινωνίες, πρόκειται για παγκόσμιο φαινόμενο, έτσι βρισκόμαστε απέναντι σε προκλήσεις όπως είναι η ευθανασία και το δικαίωμα σε έναν υποβοηθούμενο αξιοπρεπή θάνατο.

Μια και αναφερθήκατε στο σημαντικό αυτό βραβείο, αποτελεί μεγαλύτερη ικανοποίηση ένα βραβείο ή η αγκαλιά ενός αναγνώστη;

Δύσκολο να απαντήσω, καθώς αυτά ανταποκρίνονται σε διαφορετικές ανάγκες. Εξαρτάται από το αν αναζητάς χρήματα, κύρος ή στοργή, αναγνώριση, αγάπη, αν επιθυμείς να εντυπωσιάζεις και να σε εκτιμάνε. Το ιδανικό θα ήταν να τα έχεις όλα. Και το βραβείο αλλά και τη μεγάλη αγκαλιά. Οι συγγραφείς στη χώρα μου συμμετέχουν στους διαγωνισμούς με ψευδώνυμο, οπότε η επιτροπή δεν ξέρει τίνος είναι κάθε βιβλίο. Όταν λοιπόν άνοιξε ο φάκελος και διαπίστωσα ότι πήρα το βραβείο, συγκινήθηκα για την εκτίμηση της λογοτεχνικής του αξίας. Από την ώρα, βέβαια, που γίνεται γνωστό το όνομά σου, το βραβείο αποτελεί και ένα διαφημιστικό εργαλείο. Εκεί υπάρχει ένα ξεκάθαρο όριο, όπου η αρχική χαρά για ένα αμιγώς λογοτεχνικό βραβείο, η συγκίνηση που σε κατακλύζει ότι κατάφερες κάτι σημαντικό, πολύ γρήγορα μετατρέπεται σε ένα ισχυρό διαφημιστικό, αν όχι τρικ, μέσο.

Ποιο θεωρείτε το καλύτερο κομπλιμέντο που σας έχουν κάνει μέχρι στιγμής;

Μου αρέσει όταν μου λένε ότι στην ίδια σελίδα ένας αναγνώστης ξεσπάει στα γέλια και ταυτόχρονα δακρύζει.

Κατά τη διαδικασία της συγγραφής, αλλάξατε την πορεία της υπόθεσης; Αμφιταλαντευτήκατε για το τέλος;

Όχι. Ανήκω στους συγγραφείς που σαν μηχανικός σχεδιάζω το μυθιστόρημά μου και μετά η ανησυχία και η έγνοια μου είναι να δημιουργήσω την ψευδαίσθηση ότι η ιστορία ξεπηδάει φυσικά. Είμαι πολύ ορθολογιστής την ώρα που σχεδιάζω ένα μυθιστόρημα, αλλά πάρα πολύ συναισθηματικός την ώρα που το γράφω.

{jb_quote}Είμαι πολύ ορθολογιστής την ώρα που σχεδιάζω ένα μυθιστόρημα, αλλά πάρα πολύ συναισθηματικός την ώρα που το γράφω.{/jb_quote}

Πράγματι, η ιστορία είναι εξαιρετικά δομημένη, αλλά και βαθιά συναισθηματική – στην ευαισθησία της βασικής ηρωίδας αντικατοπτρίζεται η ευαισθησία της γραφής. Επανέρχομαι, λοιπόν, στην Εουφράσια: δίνετε τη δυνατότητα σε μια γυναίκα που ζει στη φτωχή πλευρά της πόλης, αμόρφωτη και με μεγάλη κοινωνική διαφορά από τους ανθρώπους που προσέχει, να γίνει ίση κάποια στιγμή με αυτούς. Ποιος ήταν ο σκοπός;

Ήθελα η στοργή και η ζεστασιά να καταρρίψουν όλες τις προκαταλήψεις και τις κοινωνικές ανισότητες. Αν υπάρχει σήμερα τόσο μίσος στην ατμόσφαιρα, είναι επειδή οι αλγόριθμοι δεν μας αφήνουν να ανοιχτούμε. Γι’ αυτό έγραψα αυτή την ιστορία.

Η θέα αποτελεί σημαντικό κομμάτι του βιβλίου. Χρειάζεστε ένα ωραίο περιβάλλον για να γράψετε;

Όχι, αυτή η συνθήκη δεν μου ήταν ποτέ απαραίτητη για τη συγγραφή. Όταν ήμουν στη διαφήμιση, δούλευα σε ένα γραφειάκι που δεν έβλεπε πουθενά. Πολλές φορές υπήρχε ένταση και λίγος χρόνος, κι έπρεπε να γράφω ακόμα και σε αεροδρόμια. Τώρα πια έχω τη δυνατότητα να έχω τον χώρο που θέλω, αλλά ο χώρος δεν υπήρξε ποτέ προϋπόθεση. Μπορώ να γράψω όπου βρεθώ και με ό,τι έχω. Ο πραγματικός συγγραφέας έτσι γράφει.

Στο Περού μπορεί να ζήσει ένας συγγραφέας μόνο από τη συγγραφή;

Μπορεί να ζήσει, αλλά όχι αποκλειστικά και μόνο από τα πνευματικά δικαιώματά του. Θα κάνει ένα παράπλευρο επάγγελμα, π.χ. μαθήματα δημιουργικής γραφής.

Στο βιβλίο κάνετε μια αναφορά στον Αχέροντα, τον ποταμό που διασχίζουμε μετά θάνατον. Τώρα που επισκεφτήκατε την Ελλάδα, θα βάζατε πάλι κάποιο ελληνικό στοιχείο σε επόμενο βιβλίο σας;

Πάντα υπάρχει λίγη Ελλάδα στα βιβλία μου. Είναι αδύνατον να ξεχάσουμε ότι όλος ο δυτικός πολιτισμός γεννήθηκε εδώ. Και είναι και κάτι ακόμα, το πρώτο μου όνομα είναι Αλεχάντρο. Τον πατέρα μου έλεγαν έτσι. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πόσο μεγάλη είναι η επιρροή της Ελλάδας στη χώρα μας…

Η συνέντευξη τελείωσε με μια θερμή αγκαλιά. Εκείνος ετοιμαζόταν να πάει στη συνάντησή του με τον πρέσβη της χώρας του, ενώ εγώ έφυγα με αγωνία να συνεχίσω το βιβλίο, να μάθω τι έγινε με τους επτά υπέροχους, ποιες ήταν οι αγαπημένες τους ταινίες και πώς κατέληξε η ταινία στην οποία θα μπορούσαν να πρωταγωνιστούν.

Και οι επτά ήταν υπέροχοι
Gustavo Rodríguez
Μετάφραση: Αγγελική Βασιλάκου
Κλειδάριθμος
304 σελ.
ISBN 978-960-645-733-3
Τιμή €16,60