Το μέλι της τοξικότητας

Υπάρχει μια παράξενη αντίφαση στη δημόσια ζωή της χώρας μας. Ενώ όλοι δηλώνουν ότι αγωνίζονται για τη δημοκρατία, συχνά συμβάλλουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, στην υποβάθμιση του ίδιου του δημοκρατικού διαλόγου. Η τοξικότητα έχει γίνει σχεδόν καθημερινή γλώσσα της πολιτικής. Οι χαρακτηρισμοί προηγούνται των επιχειρημάτων, η σύγκρουση υπερισχύει της σύνθεσης και η επικοινωνιακή εντύπωση αποκτά μεγαλύτερη αξία από την ουσία.

Δεν πρόκειται για φαινόμενο που αφορά μόνο ένα κόμμα ή μόνο μία ιδεολογική παράταξη. Με διαφορετικές εκφράσεις και διαφορετική ένταση, όλα τα κόμματα έχουν κατά καιρούς

Το τίμημα είναι βαρύ. Οι πολίτες απομακρύνονται από την πολιτική, η δυσπιστία προς τους θεσμούς μεγαλώνει και η νέα γενιά μαθαίνει να αντιλαμβάνεται την πολιτική ως αρένα αντιπαλότητας και όχι ως πεδίο αναζήτησης λύσεων. Οταν ο αντίπαλος αντιμετωπίζεται ως εχθρός και όχι ως συνομιλητής, η δημοκρατία χάνει το βαθύτερο νόημά της.

Κι όμως, η Ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες στιγμές ενός τόπου δεν γεννήθηκαν από την τοξικότητα. Γεννήθηκαν όταν άνθρωποι με διαφορετικές αντιλήψεις βρήκαν έναν κοινό σκοπό. Η πρόοδος δεν υπήρξε ποτέ προϊόν της κραυγής. Υπήρξε αποτέλεσμα διαλόγου, εμπιστοσύνης και δημιουργικής σύνθεσης.

Σήμερα η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις που υπερβαίνουν κάθε κομματικό ορίζοντα: το δημογραφικό, την κλιματική κρίση, την ποιότητα της παιδείας, την παραγωγική ανασυγκρότηση, την ανθεκτικότητα της οικονομίας, την υγεία, την προστασία και την αναγέννηση του περιβάλλοντος. Κανένα από αυτά τα ζητήματα δεν μπορεί να λυθεί μέσα σε έναν κύκλο αδιάκοπης πόλωσης. Απαιτούν συνέχεια, σοβαρότητα, εθνική συνεννόηση και μια εθνική στρατηγική.

Η δημοκρατία δεν σημαίνει απουσία συγκρούσεων. Σημαίνει ότι οι συγκρούσεις υπηρετούν την αναζήτηση της αλήθειας και όχι την καταστροφή του αντιπάλου. Σημαίνει ότι η διαφορετική άποψη δεν είναι απειλή αλλά προϋπόθεση για να πλησιάσουμε περισσότερο την πραγματικότητα.

Οι αρχαίοι Ελληνες δεν θεωρούσαν την πολιτική απλώς μια τεχνική κατάκτησης της εξουσίας. Τη συνέδεαν με την ηθική και την αρετή. Για τον Αριστοτέλη, σκοπός της πόλης δεν ήταν απλώς να επιβιώνουν οι άνθρωποι, αλλά να ζουν καλά. Και το «ζην καλώς» δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην καχυποψία, την προσβολή και τον διαρκή διχασμό.

Ισως, το πραγματικό πρόβλημα της εποχής μας να μην είναι η διαφωνία. Η διαφωνία είναι πηγή δημιουργίας. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ξεχνάμε ότι η πολιτική δεν υπάρχει για να υπηρετεί τα κόμματα, αλλά το κοινό καλό.

Το κοινό καλό δεν είναι ένας συμβιβασμός που αφήνει όλους λίγο δυσαρεστημένους. Είναι εκείνος ο ανώτερος τόπος όπου οι επιμέρους επιδιώξεις συναντούν την ευθύνη απέναντι στην κοινωνία και στις επόμενες γενιές. Είναι η στιγμή που το «εγώ» και το «εμείς» παύουν να συγκρούονται και αρχίζουν να συνυπάρχουν δημιουργικά.

Ισως αυτό να είναι το μεγαλύτερο ζητούμενο της δημοκρατίας στον 21ο αιώνα. Να θυμηθεί ότι η αλήθεια δεν γεννιέται από τον θόρυβο αλλά από τον διάλογο, ότι η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται αλλά κατακτάται και ότι η εξουσία αποκτά νόημα μόνο όταν υπηρετεί κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό της.

Γιατί, τελικά, μια κοινωνία δεν κρίνεται από το πόσο δυνατά φωνάζουν οι αντίπαλοί της. Κρίνεται από το αν μπορεί να μετατρέπει τις διαφορές της σε σοφία, τις αντιθέσεις της σε σύνθεση και την πολιτική από πεδίο επικράτησης σε χώρο συνδημιουργίας του μέλλοντος. Εκεί βρίσκεται η ουσία της δημοκρατίας. Και ίσως εκεί να βρίσκεται και η πιο βαθιά μορφή ελευθερίας.

*Επιχειρηματίας, ιδρυτής SYMBEEOSIS και APIVITA