Οι τελευταίοι παγανιστές του Βορρά

Η Φινλανδία, χώρα των απέραντων δασών, των χιλιάδων λιμνών και των σκοτεινών χειμώνων, διαθέτει μια Ιστορία που παραμένει λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό από εκείνη των γειτόνων της, Σουηδίας και Νορβηγίας. Στους αιώνες πριν από την επικράτηση του χριστιανισμού, οι κάτοικοί της ακολουθούσαν τον πολυθεϊσμό, διατηρώντας στενούς δεσμούς με τη φύση, τα πνεύματα και τις δυνάμεις του χθόνιου κόσμου. Στην καρδιά αυτής της χώρας βρίσκεται η ιστορική περιπέτεια φαντασίας που παρουσιάζουμε σήμερα: οι «Παγανιστές» (Pakanat) του Τουόνι Μίλιλα (Tuomas Myllylä), που είναι ό,τι πιο φινλανδικό έχουμε διαβάσει

Η ιστορία ανασυνθέτει αρκετά πιστά τη Φινλανδία του 10ου αιώνα, η οποία, μαζί με τη Σκανδιναβία των Βίκινγκς, περιοχές της Βαλτικής και τα σλαβικά φύλα, ανήκε στην πολιτισμική επικράτεια του παγανισμού, όπου δεν είχε φτάσει ακόμη η χριστιανική θρησκεία. Οι άλλες δύο επικράτειες της Ευρώπης, που είχαν διαμορφωθεί στην εκπνοή της Υστερης Αρχαιότητας, ήταν βέβαια ο ακμαίος κόσμος της ενιαίας, για την ώρα, Χριστιανοσύνης (με λατινική και βυζαντινή σφαίρα επιρροής) και το νεοανερχόμενο Ισλάμ, που εκτεινόταν στην Ιβηρική και ήλεγχε τη Σικελία.

Η ιστορία των «Παγανιστών» του Μίλιλα ξεκινά το 916 μ.Χ., όταν ο νεαρός Αρι Χάλικο χάνει σχεδόν ολόκληρη την οικογένειά του σε μια αιματηρή βεντέτα. Η καταστροφή του οίκου του πυροδοτεί έναν αδιάκοπο κύκλο εκδίκησης, ο οποίος θα καθορίσει την πορεία της ζωής του. Από σκλάβος γίνεται πολεμιστής και στη συνέχεια αρχηγός, για να επιστρέψει τελικά στην πατρίδα του και να αναμετρηθεί με παλιούς εχθρούς και εύθραυστες συμμαχίες. Στη σύγκρουση εμπλέκονται διαφορετικές φινλανδικές ομάδες, αλλά και οι Σουηδοί, σε έναν κόσμο όπου η πολιτική ισχύς καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από το ξίφος.

Το πρώτο και μεγαλύτερο σε όγκο βιβλίο των «Παγανιστών» κυκλοφόρησε το 2012. Εναν χρόνο μετά ακολούθησε το δεύτερο βιβλίο, ενώ το 2018 η έκδοση Pakanat-trilogia συγκέντρωσε τα δύο πρώτα βιβλία και πρόσθεσε το έως τότε αδημοσίευτο υλικό του τρίτου και του τέταρτου βιβλίου. Ο τόμος που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από την Jemma Press (μτφρ. Ρίικα Πούλκινεν) είναι η επετειακή, συγκεντρωτική έκδοση που βγήκε το 2022 από τον εκδοτικό οίκο Zum Teufel, με ολόκληρη τη σειρά, νέο επίλογο, πρόλογο του δημιουργού και ιστορικό επίμετρο του αρχαιολόγου Σάμι Ράνινεν.

Στις 334 σελίδες του κόμικς παρελαύνουν χαρακτήρες εμπνευσμένοι από την ιστορική παράδοση, αλλά και βγαλμένοι από την επική «Καλεβάλα». Αυτό το «πάντρεμα» Ιστορίας και μυθολογίας δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό κλίμα. Το σχέδιο του Μίλιλα είναι ασπρόμαυρο και τραχύ, παραπέμποντας τόσο στη σκοτεινάδα του ψυχρού φινλανδικού χειμώνα, όσο και στην αγριότητα μιας κοινωνίας πολεμιστ(ρι)ών. Οι μορφές δεν είναι εξιδανικευμένες, ενώ τα σώματα ανδρών και γυναικών, χαραγμένα από ουλές μάχης, συχνά απεκδύονται τις βαριές γούνες τους για να αφεθούν ολόγυμνα -τι πιο φινλανδικό!- στους ευεργετικούς ατμούς της σάουνας. Τα καρέ, επίσης, είναι γεμάτα από ιστορικές και λαογραφικές λεπτομέρειες, από κοσμήματα και κοστούμια μέχρι κάστρα.

Last but not least: μια έκπληξη που μας επιφυλασσόταν στις τελευταίες σελίδες ήταν η απότομη αλλαγή της σχεδίασης στο τέταρτο βιβλίο και στον επίλογο. Ενώ δηλαδή στα προηγούμενα μέρη βλέπουμε μια εικονογραφική κομψότητα, στο τέλος το σχέδιο μοιάζει βιαστικό και χοντροκομμένο, ώστε το μικρό αυτό κομμάτι του τόμου να μοιάζει σχεδιαστικά παράταιρο.