Xρυσάφι και ψέματα

Βρισκόμαστε στον 17ο αιώνα. Τα ευρωπαϊκά βασίλεια μάχονται για κυριαρχία σε ολόκληρη την υδρόγειο. Ο αδιαφιλονίκητος νικητής της αποικιοκρατικής κούρσας είναι το ισπανικό στέμμα: από τις Αζόρες μέχρι τις Φιλιππίνες και από την Καλιφόρνια μέχρι τη Γη του Πυρός, η ισπανική αυτοκρατορία ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος του Νέου Κόσμου. Ολο; Οχι. Γιατί κάπου στα βάθη του δάσους του Αμαζονίου, η πιθανότητα ύπαρξης μιας ολόχρυσης πόλης στοιχειώνει ακόμα τα όνειρα των εγγονιών των κονκισταδόρων, που έγιναν βαρετοί έμποροι και φεουδάρχες των «Ινδιών»: το Ελντοράντο.

Οπως διευκρινίζει ο δεύτερος –και μακροσκελής- τίτλος του βιβλίου, αποτελεί το δεύτερο μέρος της «Ιστορίας της ζωής του δον Πάμπλος της Σεγόβιας», ενός αξιαγάπητου καθάρματος που πρωταγωνιστεί στο πικάρεσκο μυθιστόρημα «Εl Buscón» του Φρανσίσκο ντε Κεβέδο του 1626. Το πικάρεσκο μυθιστόρημα ήταν σατιρικό είδος της ισπανικής λογοτεχνίας της εποχής όπου μέσα από την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του πρωταγωνιστή «πίκαρο», ενός φτωχού περιπλανώμενου λωποδύτη που προσπαθεί να επιβιώσει εξαπατώντας και κλέβοντας, σατιρίζονταν τα ήθη, οι κοινωνικές τάξεις και ο κλήρος της Ισπανίας. Στο τέλος του πρωτότυπου μυθιστορήματος του Nτε Κεβέδο, ο πρωταγωνιστής Πάμπλος μπαρκάρει για την Αμερική· κι εκεί είναι που ξεκινούν οι «Απατηλές Ινδίες» των Ayroles και Guarnido. Ξεθεωμένος, ρακένδυτος κι ετοιμοθάνατος, ο Πάμπλος βρίσκεται κρατούμενος σε ένα μπουντρούμι στο Κούσκο. Στην κατοχή του βρίσκεται το σμικρυμένο κεφάλι ενός Ισπανού ευγενή, ένα χρυσό ινδιάνικο μενταγιόν κι ένας χάρτης για το Ελντοράντο. Εκεί, διηγείται στον αρχιαστυνόμο και τον γραμματικό του όλες τις περιπέτειες που έζησε στην Αμερική: από όμηρος απελευθερωμένων Αφρικανών σκλάβων μέχρι προαγωγός στο λιμάνι του Καγιάο και από ακόλουθος ιεραπόστολου στους γηγενείς του Περού μέχρι τα χνάρια και την ανακάλυψη της μυθικής χρυσής πόλης.

Οι δύο δημιουργοί, ο σεναριογράφος Alain Ayroles και ο σχεδιαστής Juanjo Guarnido (διάσημος για την εικονογράφηση της σειράς κόμικς «Blacksad»), αναλαμβάνουν να αφηγηθούν μια απαιτητική ιστορία που απαιτεί σωστή ιστορική τεκμηρίωση και αποτύπωση των γηγενών πληθυσμών, ζώων και τοποθεσιών και πράγματι τη φέρνουν εις πέρας με αξιοζήλευτο τρόπο. Οι περιπέτειες του συμπαθούς κατεργάρη Πάμπλος συμβαίνουν με καταιγιστικό ρυθμό, η μία πιο κωμικοτραγική από την προηγούμενη, κάνοντας τον αναγνώστη να μην μπορεί να αφήσει το βιβλίο από τα χέρια του. Μέσα από αυτές η συγγραφική πένα του Ayroles ζωντανεύει το ποικιλόμορφο υφαντό μιας σκοτεινής εποχής για τη Νότια Αμερική, τη σκληρή ισπανική αποικιοκρατία στα 1600: από τις αυτοοργανωμένες κοινότητες των δραπετών Αφρικανών σκλάβων μέχρι την καταπιεστική κοινωνική κλίμακα των μιγάδων και Ισπανών ευγενών κι από τις αντάρτικες ομάδες Περουβιανών που πάλευαν για ελευθερία μέχρι τα απύθμενα ορυχεία ασημιού του Ποτοσί, το αληθινό Ελντοράντο της νοτιοαμερικανικής γης.

Το κείμενο συμπληρώνεται εξαιρετικά από τις αριστουργηματικές εικόνες του Guarnido. Ο μαεστρικός Guarnido του «Blacksad» ισορροπεί ανάμεσα σε καρτουνίστικες φιγούρες και ρεαλιστικά τοπία ζωγραφίζοντας τις σελίδες του στο χέρι με ακουαρέλα, κόβοντας την ανάσα με τη λεπτομέρειά τους και απαιτώντας μια δεύτερη ανάγνωση μόνο και μόνο για να θαυμάσει ο αναγνώστης τη μαστοριά τους –κάτι που διευκολύνεται από το εντυπωσιακά μεγάλο μέγεθος της έκδοσης στα 33×25 εκατοστά. Δεν εκπλήσσει, λοιπόν, το γεγονός πως οι δύο δημιουργοί δούλεψαν 10 χρόνια για να ολοκληρώσουν τις 160 σελίδες των «Ινδιών».

Βασικό θέμα του κόμικ, όπως αποκαλύπτει ο τίτλος, είναι η απάτη. Στο εξώφυλλο, ο λωποδύτης πρωταγωνιστής ποζάρει σαν ευγενής σε ένα πορτρέτο στο στιλ των μπαρόκ ελαιογραφιών. Κοιτά τον αναγνώστη αποφασιστικά, πονηρά και τον προετοιμάζει πως τίποτα από όσα θα διαβάσει δεν είναι αθώο. Οι «Indes fourbes» -αντιπαραβάλλοντας τον τίτλο με τις «Indes galantes» («Οι ευγενείς Ινδίες»), τη γαλλική όπερα του Rameau του 18ου αιώνα που εξιδανικεύει τον Νέο Κόσμο- φέρουν την υπόσχεση ενός θαυμαστού, νέου κόσμου όπου όλοι μπορούν να ζήσουν ευτυχισμένοι και πλούσιοι. Στην πραγματικότητα, οι ανισότητες του Παλιού Κόσμου ισχύουν εξίσου και χειρότερα. Ο πρωταγωνιστής, όμως, είναι ένας επαγγελματίας απατεώνας και ο νέος απατηλός κόσμος θα γίνει πεδίο δόξης λαμπρό για το κοφτερό μυαλό και το γρήγορο χέρι του. Ταυτόχρονα, θα του δώσει πολλές ευκαιρίες για ενδοσκόπηση, αυτοσυνειδησία και ίσως, τελικά, μεταστροφή. Δεν είναι όμως μόνο ο Πάμπλος κι οι Ινδίες που εξαπατούν, αλλά και οι ίδιοι οι αφηγητές του έργου: οι λέξεις πολλές φορές λένε και εννοούν αντίθετα πράγματα ή οι εικόνες αλλάζουν νόημα ανάλογα με τον τρόπο που προβάλλονται. Διόλου τυχαία το κόμικ ξεκινά και τελειώνει με τον πίνακα του Ντιέγκο Βελάσκεθ «Las Meninas», το απόλυτο έργο ζωγραφικής του ισπανικού Χρυσού Αιώνα που παίζει έξυπνα με την οπτική του θεατή απέναντι στο έργο.

Στις «Απατηλές Ινδίες» τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, εύκολα ο χρυσός μπορεί να γίνει άνθρακας κι ο φτωχός να γίνει βασιλιάς. Η μοναδική αλήθεια που υπόσχεται αυτό το σπουδαίο έργο είναι πως αποτελεί ένα από τα πιο έξυπνα, διασκεδαστικά και καλλιτεχνικά άρτια ευρωπαϊκά κόμικ των τελευταίων ετών, ένα σύγχρονο κλασικό.