Η προϊστορία της επιθυμίας

Στο Εντευκτήριο μελαγχολικών πιθήκων, η γνωστή δημοσιογράφος και συγγραφέας Ρούλα Γεωργακοπούλου, μέσ’ από μια φαινομενικά ανάλαφρη, χιουμοριστική ιστορία, καταφέρνει να υποστηρίξει και να συμπυκνώσει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία για τις απαρχές του ανθρώπινου είδους και την κατοπινή κοινωνική και πολιτισμική του αλλοίωση. Στη νουβέλα της, η αφηγήτρια, μια άτεκνη γυναίκα που ακούει στο όνομα Homo (Ανθρωπος), βρίσκεται ξαφνικά στο μέσο μιας οικογένειας γορίλων. Η Homo εγκαταλείποντας σταδιακά τις συνήθειες του πολιτισμού των ανθρώπων, ερωτεύεται τον αρχηγό και κυοφορεί ένα γοριλάκι.

Κι ενώ

στο Ανάπτυγμα βατράχου (2021), την προηγούμενη νουβέλα της Γεωργακοπούλου, κυριαρχούσε ο αχαλίνωτος συνειρμός και η φαντασία μέσω μιας καλειδοσκοπικής διακειμενικότητας πήδαγε από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή, εδώ η γραφή, το ίδιο γοητευτική, έχει αποκτήσει μεγαλύτερη εσωτερική πύκνωση. Ο βάτραχος Βρε τραβούσε παιχνιδιάρικα τα μαλλιά της αφηγήτριας∙ οι γορίλες -μεγαλόσωμοι, σιωπηλοί, χνουδωτοί, τρομακτικοί και τρυφεροί μαζί- τραβούν την αφηγήτρια έξω από τα όρια του κόσμου της.

Δεν πρόκειται για εξωτική περιπέτεια. Η Homo σταδιακά μαθαίνει έναν άλλο τρόπο να επικοινωνεί, να ερωτεύεται και να κατοικεί το σώμα της. Αντιμετωπίζει τους γορίλες με θάρρος και με τη λεπτή προσοχή που επιφυλάσσει κανείς σε πλάσματα των οποίων η ύπαρξη προηγείται της γλώσσας. Η αφήγησή της κατακλύζεται από χνούδια, αγκαλιές, μυρωδιές, υγρασία, φύλλα, καρπούς, ιδρώτα. Παρατηρεί πώς τρώνε, αγγίζονται, χτενίζονται, ξεψειρίζονται, κουρνιάζουν το ένα πάνω στο άλλο, γελούν υπόκωφα, μασούν κοτσάνια, σπρώχνουν, αγκαλιάζουν. Οι πρωτόγονες όψεις της επιθυμίας και του ψυχισμού τους διατρέχουν κάθε εικόνα της, ενώ οι επαφές της με την ομάδα και τον Ντου Νταντού, τον πατριάρχη της, χωρίς να ξεπέφτουν στη χυδαιότητα και στην πρόκληση, είναι από τις πιο ανατρεπτικές που έχουν γραφτεί πρόσφατα στην ελληνική πεζογραφία.

Ρούλα Γεωργακοπούλου, Εντευκτήριο μελαγχολικών πιθήκων | Σελ. 80 | Εστία, 2026

Ο έρωτας είναι χάδι, μυρωδιά, αναπνοή, γούνα, χώμα, ζεστασιά. Ο Ντου Νταντού αναδεικνύεται σε έναν γούνινο, γιγάντιο αγκαλίτσα, μια μορφή που συνδυάζει τη δύναμη με την τρυφερότητα. Μέσ’ από τους ήχους των πρωτευόντων η Homo διακρίνει μελαγχολία αλλά και ένα εκθαμβωτικό πανηγύρι σωματικότητας. Μετά την ένωση έρχεται η απόσταση, η θλίψη, η αίσθηση του θανάτου που συνοδεύει κάθε επιθυμία, ενώ ο ερχομός στη ζωή του μικρού γορίλα και η σκηνή του ομαδικού θηλασμού υποδηλώνουν ότι η μητρότητα δεν είναι δεδομένη· αναγνωρίζεται από τις σχέσεις και τη φροντίδα.

Η ανατροπή των έμφυλων ρόλων, η ελευθερία της φαντασίας και η συνύπαρξη του κωμικού με το απειλητικό φέρνουν τη νουβέλα της Γεωργακοπούλου κοντά στη σουρεαλιστική παράδοση. Η θεατρική καταγωγή της συγγραφέως, επίσης, είναι παντού αισθητή. Ακόμη και όταν η αφήγηση παραδίδεται στο ονειρικό στοιχείο, η δομή παραμένει σφιχτή.

Το άφθονο χιούμορ, γλυκόπικρο και συχνά αυτοσαρκαστικό, λειτουργεί ως αντίβαρο στη μελαγχολία. Μετά τη ζούγκλα, η επίσκεψη στα Jumbo και ο κόσμος της Αθήνας σοκάρουν αλλά και συγκινούν. Στις «άχρηστες διευκρινίσεις» του τέλους η συγγραφέας δηλώνει περιπαικτικά: «Για να γραφτεί το παρόν δεν βασανίστηκε κανένα ζώο. Μόνο άνθρωποι».

Το Εντευκτήριο μελαγχολικών πιθήκων ξεχωρίζει χάρη στην ικανότητά του να μετατρέπει ένα αλλόκοτο, σχεδόν καρτουνίστικο αφηγηματικό εύρημα σε βαθύ στοχασμό πάνω στην αγάπη, στη μητρότητα, στην εξουσία και στη μελαγχολία της ανθρώπινης ύπαρξης. Το βιβλίο εντάσσεται στην παράδοση της αλληγορικής λογοτεχνίας, διατηρώντας ταυτόχρονα μια δική του, απολύτως αναγνωρίσιμη φωνή. Η πιο εμφανής συγγένεια βρίσκεται στην Αναφορά σε μια Ακαδημία του Κάφκα. Εκεί ένας πίθηκος αφηγείται την αναγκαστική πορεία του προς τον «εξανθρωπισμό»· εδώ, προχωρώντας αντίστροφα, μια γυναίκα αναζητά αυτοβούλως θέση μέσα σε μια κοινότητα πρωτευόντων. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την ταυτότητα και το τίμημα της προσαρμογής.