Βουλευτικές εκλογές Ισραήλ: Tέσσερα σενάρια

Οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου θεωρούνται από πολλούς αναλυτές οι πιο κρίσιμες από το 1948. Ομως, αν και οι εκτιμήσεις δείχνουν πολιτικό αδιέξοδο, το Ισραήλ έχει μακρά εμπειρία διχασμού, κυβερνητικής αστάθειας και κατάρρευσης του εθνικού του αφηγήματος. Γενικά, πρόκειται για χώρα, κουλτούρα και οντότητα με ιδιαίτερο ταλέντο να χάνει το δίκιο της: αυτό το ταλέντο επιδεικνύει τα τελευταία τρία χρόνια, αμελώντας την ήπια ισχύ της -εκτός

Oι επερχόμενες εκλογές είναι πράγματι κρίσιμες εξαιτίας του κομματικού κατακερματισμού (που δεν είναι απαραιτήτως ιδεολογικός), εξαιτίας των αγεφύρωτων διαιρέσεων μεταξύ εκκοσμικευμένων και Χαρεντίμ, καθώς και εξαιτίας των τριβών μεταξύ Εβραίων και Αράβων πολιτών στο εσωτερικό της χώρας. Οι εκλογές του 1977 δεν ήταν λιγότερο κρίσιμες: το Εργατικό Κόμμα έχασε την εξουσία, ανέλαβε τη διακυβέρνηση η δεξιά παράταξη (Λικούντ) με τον Μενάχεμ Μπεγκίν και άνοιξε ο δρόμος για τη Συμφωνία του Καμπ Ντέιβιντ (1979) με την Αίγυπτο -την πρώτη ειρηνευτική συμφωνία με αραβικό κράτος.

Ταυτοχρόνως, απέκτησαν εκπροσώπηση οι Σεφαρδίτες και οι Μιζραχίτες Εβραίοι έναντι της ελίτ των Ασκενάζι. Κρίσιμες ήταν και οι εκλογές του 1992 που διεξήχθησαν στη σκιά της Πρώτης Ιντιφάντα η οποία κέρδιζε hearts and minds παντού στον κόσμο. Τότε, η νίκη του Γιτζχάκ Ράμπιν, που ηγήθηκε των Εργατικών με πρόγραμμα ειρήνευσης και εδαφικών υποχωρήσεων έναντι της σκληρής γραμμής του Γιτζχάκ Σαμίρ από το Λικούντ, οδήγησε στις Συμφωνίες του Οσλο (1993) με τον Γιάσερ Αραφάτ και στην ίδρυση της Παλαιστινιακής Αρχής.

Αυτή η πολιτική, που συνοδεύτηκε από τη συμφωνία Ισραήλ-Ιορδανίας το 1994, προκάλεσε κατακραυγή στο Ισραήλ και κατέληξε στη δολοφονία του Ράμπιν -ένα ακόμα εθνικό τραύμα. Επειτα, στις εκλογές του 1996, που διεξήχθησαν εν μέσω επιθέσεων αυτοκτονίας της Χαμάς, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου επικράτησε του ειρηνοποιού Σιμόν Πέρες, για να χάσει το 1999 από τους Εργατικούς του Εχούντ Μπαράκ.

Αλλά, παρότι οι Εργατικοί ήλπιζαν να κλείσουν οριστικά το Παλαιστινιακό και το μέτωπο του Λιβάνου, το καλοκαίρι του 2000 οι διαπραγματεύσεις στο Καμπ Ντέιβιντ μεταξύ Μπαράκ και Αραφάτ κατέρρευσαν: οι Παλαιστίνιοι απάντησαν με τη βίαιη Δεύτερη Ιντιφάντα η οποία συνέβαλε στην επιστροφή της σκληρής ισραηλινής δεξιάς και του Αριέλ Σαρόν.

Σήμερα, στην αντιπολίτευση κυριαρχεί ο Γκάντι Αιζενκοτ με το νέο του κόμμα Yashar («Ευθύς, Ισιος»), το οποίο συμπληρώνει το αντι-Νετανιάχου σιωνιστικό μέτωπο, από το «Together» των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ μέχρι το Yisrael Beiteinu («Ισραήλ, το Σπίτι μας») του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν.

Προστίθεται, ασθμαίνοντας, ο Μπένι Γκαντς με την «Eθνική Ενότητα», μια κεντρώα ομάδα με συμφιλιωτικό λεξιλόγιο, που διαφέρει ελαφρώς ως προς το προφίλ του Αιζενκοτ, αλλά όχι ως προς τους προγραμματικούς άξονες: κατάργηση των απαλλαγών από τον στρατό για τους Χαρεντίμ, αποτροπή εξωτερικών απειλών (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Ιράν, Χούθι) μέσω συμμαχιών με τις ΗΠΑ και τις μετριοπαθείς αραβικές χώρες, μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη, ενίσχυση του κράτους δικαίου, γεφύρωση των εσωτερικών ρηγμάτων (κοσμικών-θρησκευτικών) -εν ολίγοις, εθνική συναίνεση.

Οι κεντρώοι και δεξιοί σιωνιστές στηρίζουν τον εποικισμό στον παλαιστινιακό θύλακα, αλλά με διαφορετικούς όρους ο καθένας. Πάντως, στόχος της σιωνιστικής αντιπολίτευσης είναι να μην εγκλωβιστεί ο ισραηλινός στρατός σε πόλεμο φθοράς και να μην κάνει παραχωρήσεις στους Αραβες.

Το Yashar φαίνεται να συγκεντρώνει 21-23 έδρες, ξεπερνώντας το Λικούντ του Νετανιάχου, το οποίο, μαζί με τους συνεργαζομένους, δεν ξεπερνά τις 51 έδρες. Αλλά, αν και η αντιπολίτευση συγκεντρώνει υψηλότερα ποσοστά από τον κυβερνητικό συνασπισμό, αποκλείει τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα τα οποία εκπροσωπούν τους Παλαιστίνιους Ισραηλινούς (περίπου 12 έδρες) καθιστώντας την εξίσωση μη επιλύσιμη.

Παραλλήλως, απορρίπτει τη συνεργασία με τον Νετανιάχου· όχι μόνο επειδή ο Μπίμπι κατηγορείται για υποθέσεις διαφθοράς, αλλά επειδή θεωρείται υπόλογος για τα καταστροφικά γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023 και για όσα επακολούθησαν.

Το μοναδικό κόμμα που προτείνει εντελώς διαφορετική πολιτική έναντι του Παλαιστινιακού είναι οι «Δημοκράτες» -αποτέλεσμα συγχώνευσης του Εργατικού Κόμματος και του Mέρετζ υπό τον Γιαΐρ Γκολάν- οι οποίοι αντιτίθενται στην κατοχή της Δυτικής Οχθης και προωθούν λύση δύο κρατών.

Ο αριστερός σιωνιστής και κάπως cool Γκολάν πιστεύει ότι ο διαχωρισμός από τους Παλαιστινίους είναι απαραίτητος για να διατηρηθεί το Ισραήλ ως εβραϊκό, δημοκρατικό κράτος· απορρίπτει την επανακατοχή και προτείνει κατάργηση των φυλακίων στη Δυτική Οχθη, θεωρώντας, δικαίως, τον βίαιο εποικισμό κίνδυνο για την εσωτερική ασφάλεια και αφορμή για διεθνείς επικρίσεις. Oι Δημοκράτες φαίνεται να κερδίζουν 9-10 έδρες (σε σύνολο 120) και μπορούν να συμπληρώσουν κάποιον κεντρώο σιωνιστικό συνασπισμό προκειμένου να εξασφαλιστεί η πλειοψηφία των 61 εδρών.

Η ρητορική των υπόλοιπων κομμάτων στρέφεται γύρω από τη θεσμική ισορροπία, την προστασία των μειονοτήτων και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, η οποία είναι εξαιρετικά εύθραυστη λόγω της πίεσης από τους Χαρεντίμ. Στην πραγματικότητα, τα κόμματα διαφέρουν μεταξύ τους περισσότερο ως προς το ύφος άσκησης της πολιτικής και λιγότερο ως προς τις πολιτικές προτεραιότητες.

Ο εκσυγχρονισμός, η εκκοσμίκευση (π.χ. η θέσπιση του πολιτικού γάμου, η λειτουργία δημόσιας συγκοινωνίας το Σάββατο σε ορισμένες περιοχές, η μη απαλλαγή 100.000 σπουδαστών yeshiva από τη στρατιωτική θητεία), η ενίσχυση του Κράτους Προνοίας και η αντιμετώπιση του κόστους ζωής απασχολούν τους Ισραηλινούς πολύ λιγότερο από το δίλημμα της συνεργασίας των σιωνιστών με τα αραβικά κόμματα (Ra’am, Hadash-Ta’al), την αποφυγή της παλαιστινιακής βίας και την αποτελεσματική απάντηση στο παγκόσμιο φαινόμενο που περιγράφεται ως αντισημιτισμός.

Καθώς πάνω από δέκα κόμματα αναμένονται να ξεπεράσουν το εκλογικό όριο του 3,25%, η Κνεσέτ θα δυσκολεύεται να λάβει αποφάσεις. Διαμορφώνονται τέσσερα σενάρια: Κυβέρνηση Σιωνιστικής Αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον Αιζενκοτ, «Μεγάλος Συνασπισμός» Εθνικής Ενότητας (χωρίς τους ακροδεξιούς), Επιστροφή του Νετανιάχου με διάσπαση της Αντιπολίτευσης, Πολιτικό αδιέξοδο και νέες κάλπες.