Των 60 οι εκδρομείς

Το «Δεκατρία» του Χρήστου Χωμενίδη είναι ένα ημερολόγιο παιδικής ηλικίας. Αφηγείται τα πρώτα δεκατρία χρόνια ενός παιδιού που γεννήθηκε το 1966. Και η κλωστή της ιστορίας σώζεται το 1979, όταν ο συγγραφέας χάνει τον πατέρα και την ανεμελιά του. Βέβαια στα 13 παραμένεις παιδί, αλλά όταν φύγει ο γονιός σου έρχονται οι πρώτες ρυτίδες, ακόμα κι αν τις κρύβει ο καθρέφτης. Το βιβλίο είναι κι ένα χρονολόγιο μιας εποχής που, από ασπρόμαυρη, άρχισε να παίρνει χρώμα.

Στις φωτογραφίες, στην τηλεόραση, ακόμα και

στα ρούχα. Ηταν ο καιρός που η Ελλάδα άρχισε να ξεσκονίζει από πάνω της το βαλκανικό της χνούδι. Ανοιξε το πάνω κουμπί στο πουκάμισο και άρχισε ψυχανάλυση για τα σύνδρομα που της κληροδότησαν ο εμφύλιος κι η δικτατορία. Λες και μπήκε κάποιος σε ένα σκοτεινό, μουχλιασμένο δωμάτιο και άνοιξε τα παράθυρα. Δεν χρειάζεται να σας περιγράψω τα αυτονόητα για την αμεσότητα της γραφής, τη συγκίνηση πίσω από τις εικόνες και τη δεινότητα του συγγραφέα στο σκάψιμο της μνήμης.

Με τον Χωμενίδη γεννηθήκαμε την ίδια χρονιά. Και αυτή η σύμπτωση μου επιτρέπει να δω το βιβλίο του ως ένα μικρό κέρασμα για τα εξηκοστά γενέθλια της φουρνιάς μας. Ολοι εμείς που μπαινοβγαίνουμε τώρα στα 60, είμαστε οι πρώτοι της Γενιάς Χ. Για ποιο λόγο επελέγη αυτό το γράμμα που μας μαρκάρει; Συμβολίζει το άγνωστο; Μήπως την ακύρωση; Και τα δύο. Το γράμμα Χ χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει μια γενιά που αρνιόταν να μπει σε κουτάκια, όπως οι Baby Boomers. Αλλά το ίδιο γράμμα αποδίδει και την πρόθεσή της να διαγράψει κοινωνικά πρότυπα. Φυσήξαμε και διώξαμε λίγη από την κάπνα ασφυκτικών κοινωνικών στερεοτύπων.

Που λέτε, οι σημερινοί εξηντάρηδες γεννηθήκαμε σε έναν άλλον κόσμο που, όταν τον κοιτάζεις από τις μέρες μας, σου φαίνεται ψεύτικος. Το 1966 η Ελλάδα είχε βασιλιά, σε λίγο θα αποκτούσε δικτατορία. Η τηλεόραση έκανε τα πρώτα της βήματα και για να βάλεις τηλέφωνο, έπρεπε να περιμένεις χρόνια. Οι άνθρωποι έγραφαν γράμματα, περίμεναν στην ουρά για ένα υπεραστικό τηλεφώνημα και αν έφευγες από το σπίτι, απλώς δεν μπορούσαν να σε βρουν.

Είδαμε σχεδόν τα πάντα να αλλάζουν. Μεγαλώσαμε με ασπρόμαυρη τηλεόραση και τώρα μιλάμε σε μηχανές που μας απαντούν. Ζούμε μέσα στην επιστημονική φαντασία της εφηβείας μας. Ακούσαμε μουσική (και μπάλα!) από ραδιόφωνο. Αφήσαμε τα βινύλια και τις κασέτες για CD, MP3 και τώρα για κάτι που βρίσκεται κάπου σε ένα σύννεφο. Περιμέναμε μία εβδομάδα για να δούμε τις φωτογραφίες των διακοπών και σήμερα φωτογραφίζουμε το πιάτο μας πριν το φάμε.

Μάθαμε να γράφουμε με μολύβι, μετά με γραφομηχανή, μετά με υπολογιστή. Τώρα μπορούμε να υπαγορεύσουμε ένα κείμενο στο τηλέφωνο. Στα παιδικά μας χρόνια ο κόσμος ήταν αργός. Ενα καλοκαίρι διαρκούσε αιώνες. Ενα γράμμα έκανε μέρες να φτάσει. Μία πληροφορία έπρεπε να την ψάξεις. Ενας άνθρωπος που έφευγε στο εξωτερικό, έφευγε στα αλήθεια.

Δεν τον έβλεπες κάθε βράδυ σε μία οθόνη. Υπήρχαν αποστάσεις, αναμονές, σιωπές. Και η πλήξη ήταν δίπλα σου τα μεσημέρια που σε έβαζαν για ύπνο και προσπαθούσες να στήσεις έναν κόσμο στο ταβάνι. Στην εφηβεία μας ήρθε η Αλλαγή. Λίγο μετά την ενηλικίωσή μας, έπεσε το Τείχος. Εμείς σας συνδέσαμε με το Ιnternet. Και αν αύριο ο ψηφιακός κόσμος καταρρεύσει, είμαστε η μοναδική γενιά, εν ζωή, που μπορεί και ξέρει να τον λειτουργήσει στην αναλογική του μορφή. Εμείς θα σας σώσουμε, μικρά μου!

Οι παππούδες μας σακατεύτηκαν από την Ιστορία και οι γονείς μας έσερναν, σαν αλυσίδες στα πόδια, μνήμες πολέμων. Η δική μας γενιά μεγάλωσε με τη βεβαιότητα ενός κόσμου που γίνεται καλύτερος. Ομως, δεν μπορούμε να υποσχεθούμε το ίδιο στα παιδιά μας. Πολλοί από μας έχουν εγγόνια, αλλά δεν αισθάνονται παππούδες ή γιαγιάδες. Οταν ήμουν 20 ετών, έβλεπα τον εξηντάρη περίπου σαν ερείπιο της ζωής, με τη φαλάκρα του να βγαίνει σαν βουνοκορφή πάνω από το ντουμάνι του καφενείου. Σήμερα είναι αλλιώς. Στα εξήντα, ξέρεις ότι ο χρόνος τελειώνει, αλλά βλέπεις και μέλλον μπροστά σου. Μπορείς να δοκιμάσεις μία καινούργια αρχή ή να δώσεις ένα τέλος που εκκρεμούσε. Και αν κοιτάξεις πίσω σου, είναι όλα αυτά που σε διδάσκουν τι αξίζει στη ζωή.

*Αφιερωμένο στον ξεχωριστό Νίκο Ζαχαριάδη, που γεννήθηκε το 1966, αλλά δεν έφτασε ως εδώ.