Σκιάχτρα με φάκα

Ανάθεμα τη φθινοπωρινή ψύχρα, πούντιασα. Εμεινα σπίτι και – πώς μου ‘ρθε; – αντί να δω καμιά ωραία ταινία – παρακολούθησα από το κανάλι της Βουλής ολόκληρη την ομιλία ενός εκ των διαπρεπέστερων διανοουμένων μας. Ηταν το πιο μαζοχιστικά συναρπαστικό ημίωρο της εβδομάδας.

Σε κάθε παύση του, σε κάθε αναπνοή του, αναρωτιόμουν πόσο πιο κοινότοπος, πιο πληκτικός θα μπορούσε να γίνει. Δεν με απογοήτευσε. Ξεπέρασε τον εαυτό του. Στα ρητορικά ιδίως κρεσέντα του, αμολούσε εξεζητημένες λέξεις, που θα τις είχε προφανώς αλιεύσει από

«Μακάρι» σκέφτηκα, ενώ έβαζα στον εαυτό μου ένα κονιάκ για να φύγει το κρυολόγημα, «μακάρι την ομιλία να την είχε γράψει η AI. Θα είχε τουλάχιστον έναν ρυθμό. Ενα στοιχειώδες μέτρο. Εχθρός πιο επικίνδυνος από την τεχνητή νοημοσύνη είναι η φυσική ανοησία» τόλμησα έναν εύκολο αφορισμό, που ωστόσο μπορώ να τον στηρίξω.

Τι καταλογίζεται στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, στα οποία καταφεύγουν ολοένα και περισσότεροι; – «δείξε τις αναλύσεις αίματος στο chatgpt» συμβούλευε τηλεφωνικά ένας συνεπιβάτης μου στο μετρό τη γυναίκα του. Πως πρόκειται για μηχανές που στην ουσία δεν καταλαβαίνουν τι λένε. Εχουν απλώς πρόσβαση σε όλη τη γνώση του Διαδικτύου και την παρέχουν στους πελάτες τους, πλάθοντας φράσεις που μιμούνται την ανθρώπινη ομιλία. Οτι δεν διαθέτουν ίχνος αυθεντικής, πρωτότυπης σκέψης. Σάμπως ο «διανοούμενος» που είδα στην τηλεόραση διέθετε; Μήπως τα περισσότερα που αρθρώνουμε όλοι μας καθημερινά δεν είναι, στην ουσία, εντελώς τετριμμένα, αβάσταχτα στερεοτυπικά;

Στην οικογενειακή ζωή μας ανταλλάσσουμε χρηστικές πληροφορίες, νουθετούμε τα παιδιά μας, υπενθυμίζουμε όσο τακτικά πρέπει στο ταίρι μας την αγάπη και την αφοσίωσή μας. Στο επαγγελματικό πεδίο, αξιοποιούμε τις δεξιότητές μας και διεκπεραιώνουμε το έργο που έχουμε αναλάβει.

Δεν αναφέρομαι στους πωλητές και στους σερβιτόρους, οι οποίοι επαναλαμβάνουν τις ίδιες ατάκες εκατό φορές την ημέρα. Ο πιο σπουδαίος γιατρός λειτουργεί τις περισσότερες φορές σαν ένας εξελιγμένος αλγόριθμος με σάρκα και οστά; Ως και τις ταρζανιές που κάνει στο χειρουργείο σε στιγμές ανάγκης και σώζει ζωές, τις έχει – οφείλει να τις έχει – προβάρει εξαντλητικά. Οι δικηγόροι διατυπώνουν νομικούς συλλογισμούς, συνδυάζοντας γνώση και φαντασία. Και η φαντασία, ωστόσο, ακόμα και η καλλιτεχνική τοιαύτη, εξασκείται. Πάνω σε ράγες κινούμαστε. Οι πιο ευτυχείς τις έχουν, ως ένα βαθμό, στρώσει μόνοι τους.

Να αναφερθώ στις κοινωνικές συναναστροφές; Εκεί κι αν ερμηνεύουμε ρόλους σαν φιγούρες σχεδόν του θεάτρου σκιών. Η ταμπεραμεντόζα της παρέας, ο αστείος, ο πρακτικός νους, το χαμένο – ή κερδισμένο – ταλέντο. Σχολιάζουμε την επικαιρότητα, κουτσομπολεύουμε, αμπελοφιλοσοφούμε. Διαφωνούμε, υπερασπίζεται ο καθένας τις ιδέες του, ψευτοτσακωνόμαστε. Συμφιλιωνόμαστε, τσουγκρίζοντας τα ποτήρια. Τσιμπάμε το επιδόρπιο, πληρώνουμε, πάμε για ύπνο.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν μιλάει αν δεν τη ρωτήσεις. Εμείς στολίζουμε με λέξεις το εγώ μας. Είτε το προεκτείνουμε, δημιουργώντας έργο. Ακόμα κι αν νομίζουμε πως εννοούμε στο ακέραιο καθετί που λέμε, ένα ζητάμε στην ουσία από τους άλλους. Να απαλύνουν με έρωτα, με αγάπη ή με υλικές απολαβές τον τρόμο του θανάτου που μας βασανίζει από τα παιδικά μας χρόνια. Ενίοτε το καταφέρνουν.

Είμαστε όλοι μας σκιάχτρα με φράκα; Ναι. Μόνο που κάποτε, όπως περνάει ο αέρας μέσα από τα άδεια ρούχα μας, ακούγονται κάτι απροσδόκητες, ίσως και εξαίσιες μελωδίες. Τα παπιγιόν μας γίνονται έλικες, γυρνάνε με αυξανόμενη ταχύτητα και μας απογειώνουν. Οι πτήσεις μας διαρκούν ελάχιστα. Μα καθώς τσακιζόμαστε στο έδαφος απ’ τις πληγές μας τρέχει υγρός χρυσός. Λίγες έστω σταγόνες.

Σας έχει συμβεί – μην το αρνείστε. Εκεί υπερέχουμε και της τελειότερης μηχανής. Στην ευθραυστότητά μας. Στην αγωνία μας.

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να συνθέσει κάτι εφάμιλλο της Ενάτης Συμφωνίας; Οχι. Διότι ο Μπετόβεν δεν ήταν ένας μεγαλοφυής μουσικός. Ηταν ένας μεγαλοφυής μουσικός που έμενε κουφός.