Κοινότητες φόβου

Στο κανάλι του Mega, στο TikTok. Παίζει βίντεο με αμερικανό δικαστή που επιβάλλει τη θανατική ποινή σε ένοχο για δολοφονία. Ακόμα και η ανάγνωση της ποινής έχει κάτι βάρβαρο, καθώς ενημερώνει τον μελλοθάνατο για τη διαδικασία μέχρι την εκτέλεση. Διαβάζω τα σχόλια των συμπολιτών μας. Δεν επιδοκιμάζουν. Πανηγυρίζουν. Εκφράζουν τον πόθο τους για επαναφορά της θανατικής ποινής και στην Ελλάδα.

Εννοείται ότι αγνοούν τα περί ευρωπαϊκού κεκτημένου και όσα αναφέρονται στα

καταστατικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Περισσότερο όμως με εντυπωσιάζει η επένδυση του αιτήματος με θρησκευτικό συναίσθημα. «Παναγιά μου, ας το δούμε και εμείς στα μέρη μας». Αυτό δεν είναι περίεργο. Πολλοί χρησιμοποιούν τη θρησκεία ως άλλοθι, ως φερετζέ που κρύβει ένα σκληρό πρόσωπο.

Scrolling. Επόμενο βίντεο. Μία κοπέλα, που σπουδάζει στο Ρέθυμνο, έγινε viral καθώς κατήγγειλε το ενδιαφέρον των συμφοιτητών της για το gay pride που πραγματοποιήθηκε στην πόλη. Βέβαια έχει το γούστο του να γίνεται pride στην Κρήτη. Εκεί που ο αέρας φούσκωνε τις βράκες των παλικαριών, τώρα κολλάει τα σιθρού πάνω σε γυμνασμένους κοιλιακούς. Ε, η κοπελιά δεν το αντέχει. Φοράει ροζ πουκάμισο, χρυσό σταυρό στον λαιμό και το λαρύγγι της πάλλεται από οργή. Σαν να βλέπεις κλώνο της Λατινοπούλου. Ναι, φυσικά και έχει gay φίλους. Αλλά δεν προκαλούν με πορείες. Χιλιάδες σχόλια από κάτω, στο TikTok και στο YouTube. Ψάχνουν αγιασμό να βρέξουν τα χείλη της κοπέλας. «Γιατί έχει παραγίνει το κακό με όλους αυτούς που θέλουν και δικαιώματα». Αρκετοί από αυτούς δεν πρόκειται να ξαναπετάξουν με την Aegean. Το δήλωσαν ρητώς κάτω από την ανάρτηση της εταιρείας με την οποία έδωσε τις ευχές της για το Athens Pride. Οι σχολιαστές έστησαν ένα δικτυακό καρναβάλι μίσους. Είδα μερικά προφίλ. Κανονικοί άνθρωποι. Ο τύπος που είναι δίπλα σου στο μετρό, διασταυρώνεστε στον δρόμο ή τον βλέπεις να σκαλίζει τη μύτη του σταματημένος στο φανάρι, κοιτάζοντας και το κινητό του. Πέρασα κι από το κανάλι του Κασιδιάρη. Αλλά όχι, δεν περιγράφω άλλο.

Που λέτε στον παλιό, αναλογικό, κόσμο τα πράγματα δεν ήταν τόσο σύνθετα. Ησουν η μία από τις δύο πλευρές του νομίσματος. Με το ΠΑΣΟΚ ή τη Νέα Δημοκρατία. Την Αμερική ή τη Σοβιετική Ενωση. Με τον Μπάτμαν ή τον Τζόκερ. Ναι, φυσικά και υπήρχαν εστίες πόλωσης. Αλλά ήταν λιγότερες. Θα μάλωνες για το κόμμα ή την ομάδα. Δεν θα πιανόσουν μαλλί με μαλλί για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ. Τα ταμπού ήταν τόσο ισχυρά που έμεναν ανέγγιχτα. Και τότε μπορούσες να υποστείς cancel. Ωστόσο άλλαζες καφενείο και ησύχαζες.

Στις μέρες μας παρατηρείται μία συναστρία παραγόντων που δεν ανεβάζει, απλώς, την κοινωνική ένταση. Δημιουργεί στεγανά ακραίας συντήρησης. Οι άνθρωποι είναι δικτυωμένοι. Ολοι έχουν βήμα. Ομως ακούγονται εκείνοι που φωνάζουν περισσότερο. Αυτοί έχουν και την αβάντα του αλγόριθμου, καθώς γεννούν ερείσματα αλληλεπίδρασης. Ταυτόχρονα ένα κομμάτι της κοινωνίας βλέπει τον κόσμο να αλλάζει και τρομάζει. Αντανακλαστικά οχυρώνεται πίσω από στερεότυπα, παραδόσεις και προκαταλήψεις. Και συσπειρώνεται στις πλατφόρμες δικτύωσης. Η τάση αυτή αποτυπώνεται και πολιτικά.

Δείτε τι ποσοστά αθροίζουν τα κόμματα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας και θα αντιληφθείτε ότι αρκετοί από μας δεν είναι μόνο θυμωμένοι. Είναι και φοβισμένοι. Κι έτσι, λοιπόν, σε έναν κόσμο που υποχωρεί η παραδοσιακή σύγκρουση ανάμεσα στη Δεξιά και στην Αριστερά, αναδύονται άλλα debate, για να μας διχάσουν. Οι παλιές πολιτικές ταυτότητες αποδυναμώνονται και στη θέση τους αναδύονται κοινότητες φόβου που οργανώνονται γύρω από πολιτισμικά ζητήματα. Από τα εμβόλια μέχρι τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, το μεγάλο χαράκωμα στην κοινωνία σκάβεται από εκείνους που δυσφορούν, δεν μπορούν να διαχειριστούν την αλλαγή.

Βέβαια αυτό μας δείχνει και το πρόσωπο της προόδου. Στον παλιό κόσμο οι κοινωνίες δεν συζητούσαν καν αυτές τις πτυχές της συλλογικής ζωής. Η αντιπαράθεση για θέματα δικαιωμάτων και πολιτισμικής κατεύθυνσης συνιστά στοιχείο εξέλιξης. Ομως, από την άλλη, ποτέ στο παρελθόν οι ακραίες συντηρητικές απόψεις δεν είχαν τη δυναμική και την ορμή κοινωνικού ρεύματος. Ναι, γιατί ήταν κατεστημένες. Μόνο που σήμερα αυτές οι θέσεις αναπαράγονται ως ηχώ σε νεανικούς κύκλους. Κάποτε ήταν μουρμούρα των γερόντων. Και στο μέλλον η κοινωνία θα το βρει μπροστά της. Η κοπελιά που δεν θέλει το pride και το αγόρι που παπαγαλίζει εμετικούς στίχους, με κόκα και σεξισμό, εκφράζουν το ίδιο πράγμα: μία έλξη από το σκοτάδι. Μην πιστεύετε σώνει και καλά ότι η νιότη φέρνει φρεσκάδα. Ενα άδειο δωμάτιο είναι. Θα πάρει τον χαρακτήρα των επίπλων που βάζεις μέσα.