Beachonomics – Τέλος του προκαπιταλιστικού ειδυλλίου

Ο κόσμος τον Αύγουστο είναι παραλία. Χωρισμένη σε δύο επικράτειες – μία με ξαπλώστρες (Ξαπλωστράν), άλλη ελεύθερη (Πετσετία). Υπακούουν σε διαφορετικές λογικές, στις οποίες αποτυπώνονται απόηχοι των μεγάλων ιδεολογικών αναζητήσεων. Ως ελάχιστη βοήθεια σε φιλοσόφους με μαγιό, η επιστήμη των Beachonomics τροφοδοτεί θεωρητικές συζητήσεις τον Αύγουστο, αλλά και ευκολοχώνευτα παραδείγματα για πολιτικές αναζητήσεις τον Σεπτέμβριο. Τι φρεσκότερο για το νεόκοπο κόμμα σας, από αποδείξεις ιδεολογικής αγρύπνιας – τι μάθαμε στις διακοπές για την καθημερινότητα;

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, από το Ξαπλωστράν.

Η ιστορική ανάλυση εντοπίζει σχεδόν πάντοτε προκαπιταλιστικό ειδύλλιο. Το γραφικό καφενεδάκι στην παραλία, που σέρβιρε ουζάκι και ίσως καμιά σαλάτα για μετά τις βουτιές από το μποστάνι λίγο παραπάνω.

Το διαχειριζόταν τίμια και φωτογενής οικογένεια. Εκτός από τα μεζεδάκια, φροντίζανε και για την οικολογική ισορροπία, καθάριζαν την παραλία, μάζευαν τα φερτά υλικά των βροχών του χειμώνα, ίσως προστάτευαν και την ωοτοκία της επισκέπτριας θαλάσσιας χελώνας. Η προσθήκη δυο-τριών τραπεζιών υπηρετούσε κοινωνική ανάγκη, οι δε πρώτες ξαπλώστρες και ομπρέλες προέκυψαν από λαϊκή απαίτηση, όταν δεν αρκούσε η σκιά που πρόσφερε το αρμυρίκι.

Αυτό γινόταν στην τοπική σας παραλία. Γινόταν όμως και στην Ιταλία, όπου τις παραλίες νέμονταν διαχρονικές επιχειρήσεις, τα λεγόμενα balneari, κάπως μεγαλύτερα από τις ελληνικές καντίνες, αλλά κατά βάση μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις. Πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Βοcconi καταλήγει ότι το αρχικό ειδύλλιο είναι ήδη big business: οι 12.000 επιχειρήσεις εισπράττουν περισσότερο από 10 δισ. ευρώ τον χρόνο, από το οποίο στις τοπικές Αρχές καταλήγει σε ενοίκια λιγότερο από 100 εκατ. ευρώ.

Με τέτοιες αναλογίες, ήταν αναμενόμενη και η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η οποία εντόπισε κραυγαλέα ανάγκη εφαρμογής της Οδηγίας Bolkenstein – για διαφανείς διαδικασίες ανάθεσης. Ελα που οι εκμεταλλευτές είναι άνθρωποι του λαού –ηλικίας 40-64, απόφοιτοι λυκείου παρά Business School, ψηφοφόροι Meloni. Αποτέλεσμα, το θέμα εκκρεμεί από το 2006. Η κυβέρνηση Draghi είχε ταχθεί υπέρ ανοίγματος, η σημερινή παίρνει το μέρος των εκμεταλλευτών.

Οι δικοί μας λουόμενοι συμπάσχουν με τα balneari και ίσως θα μπορούσαν να συνεισφέρουν και εμπειρίες. Στην προσπάθειά τους μπορούν να αντλήσουν από την πλούσια θεωρητική βιβλιογραφία για δημοπρασίες, τι θα μπορούσε να γίνει αλλά και για τι κίνδυνοι ελλοχεύουν. Κρίσιμο ζήτημα το πώς η Αρχή που διεξάγει τη δημοπρασία εντοπίζει και επωφελείται από την πραγματική αξία – που εξαρτάται από πόσο είναι διατεθειμένος να προσφέρει ο καθένας από τους (ελπίζουμε) πολλούς διαγωνιζόμενους, όταν όλοι έχουν συμφέρον να το αποκρύψουν.

Τουλάχιστον ένα Νόμπελ (του William Vickrey το 1996) απονεμήθηκε για αυτό το πρόβλημα. Ακόμη, όμως, και να μεγιστοποιηθεί το τίμημα, τι γίνεται με τον λουόμενο –ετεροδημότη με μη–οικονομικά ενδιαφέροντα; Πέραν αυτού, πώς διαχειριζόμαστε τις μακρόβιες οικογενειακές εκμεταλλεύσεις; Τι γίνεται με αυθαίρετες (και ίσως γραφικές) υφιστάμενες κατασκευές; Οταν υπάρχει αβεβαιότητα, καραδοκεί η «Κατάρα του Νικητή», ο φόβος ότι η ανταγωνιστική προσφορά προκύπτει από λανθασμένη πληροφόρηση και όχι από αποδοτικό επιχειρηματικό σχέδιο.

Κρίνοντας από τις αντιδράσεις, οι αστοχίες είναι κοινές: η χελώνα στο Μαράθι Χανίων έπαιρνε εκδίκηση επιτιθέμενη σε λουόμενους το 2025. Η μελέτη του Bocconi αναφέρει 6 διαστάσεις που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τα balneari. Αν και είναι αργά για τη χελώνα ή για να αναβιώσει το ειδύλλιο, ίσως βελτιώσουν την κατάσταση.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.