Το χαρτί των εκλογών πάντα στο τραπέζι

Ο «εφιάλτης» μιας νέας χρονοκαθυστέρησης στη συμφωνία με τους δανειστές προκαλεί αναστάτωση στην κυβέρνηση

Η ελληνική κυβέρνηση διαβεβαιώνει με κάθε ευκαιρία ότι μέτρα για το 2018 δεν πρόκειται να ληφθούν. Οι αριθμοί όμως που έρχονται από το δημοσιονομικό μέτωπο, αλλά και το μέτωπο της πραγματικής οικονομίας προϊδεάζουν για διαφορετικές εξελίξεις

Το πιο «καλό» σενάριο, αυτό της συμφωνίας έως τον Μάιο, είναι δεδομένο ότι θα συνοδευτεί από μεγάλες «απώλειες». Δεν αποτιμώνται μόνο στα νέα μέτρα 3,8 δισ. ευρώ.

Γίνονται φανερές και στην πολύ μεγάλη ζημιά που έχει ήδη προκληθεί στην αγορά, στις τράπεζες και στις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας.

Υπάρχει όμως και το «κακό» σενάριο. Ο λόγος για μια νέα χρονοκαθυστέρηση στην επίτευξη της τελικής συμφωνίας, η οποία θα έρθει τον Ιούλιο ή ακόμα και το επόμενο φθινόπωρο/χειμώνα (μετά τις γερμανικές εκλογές). Η προοπτική να παραμείνει επί μήνες η ελληνική οικονομία στον «αναπνευστήρα», με την αβεβαιότητα στο «κόκκινο», συνοδεύεται από ζοφερές προοπτικές για την αγορά. Φέρνει και νέα «βάρη», δηλαδή αυξάνει τον λογαριασμό των δημοσιονομικών μέτρων, τα οποία επιχειρεί -διαπραγματευόμενη- να περιορίσει η κυβέρνηση.

Μια επανάληψη του «εφιάλτη» του 2015 και της αγωνίας για την πληρωμή των δόσεων του Ιουλίου/Αυγούστου δεν θα γίνει με τους ίδιους «όρους» για την οικονομία, αλλά και για την ίδια τη χώρα, εξηγούν οικονομολόγοι και στελέχη της αγοράς, προειδοποιώντας για «αχαρτογράφητα νερά». Και τούτο, διότι η οικονομία -από την κοινωνία και την αγορά έως τον τραπεζικό τομέα- έχει δεχτεί έκτοτε πολλά «ραπίσματα», αλλά και γιατί οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί δεν είναι οι ίδιοι.

Τα σενάρια μιας χρονοκαθυστέρησης έχουν εδώ και καιρό τεθεί επί τάπητος από στελέχη του ελληνικού οικονομικού επιτελείου. Σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν καταστρώσει σχέδια «εύρεσης» διαθεσίμων, που φτάνουν ακόμη και σε ένα ακραίο σενάριο, έως το φθινόπωρο του 2017 για... κάθε ενδεχόμενο.

«Ψήνονται» μέτρα και για το 2018
Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει με κάθε ευκαιρία ότι μέτρα για το 2018 δεν πρόκειται να ληφθούν, αφού η συγκεκριμένη χρονιά κλείνει δημοσιονομικά στη διαπραγμάτευση χωρίς αμφισβητήσεις από την πλευρά των δανειστών για την επίτευξη του στόχου πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% του ΑΕΠ. Μόνο που οι αριθμοί που έρχονται από το δημοσιονομικό μέτωπο, αλλά και το μέτωπο της πραγματικής οικονομίας, προϊδεάζουν για διαφορετικές εξελίξεις.

Η πρόβλεψη πάνω στην οποία έχει οικοδομηθεί το τρίτο μνημόνιο αλλά και ο φετινός προϋπολογισμός είναι ότι η οικονομία φέτος θα παρουσιάσει ανάπτυξη της τάξης του 2,7%. Ωστόσο, ο ένας οίκος μετά τον άλλον και κορυφαίοι οικονομικοί παράγοντες της χώρας μιλούν με βεβαιότητα για διάψευση των σχετικών προσδοκιών, λόγω της αβεβαιότητας που έχει προκαλέσει στην οικονομία η καθυστέρηση στο κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης. Ήδη πολλοί μιλούν για ανάπτυξη φέτος της τάξης του 1% στην καλύτερη περίπτωση και στη χειρότερη στασιμότητα.

Αν καθυστερήσει και άλλο το κλείσιμο της αξιολόγησης, όλο το πρόγραμμα θα τιναχθεί στον αέρα, μαζί με τις βασικές δημοσιονομικές προβλέψεις για πρωτογενές πλεόνασμα φέτος 1,75% και 3,5% το 2018. Στο πλαίσιο αυτό, η όποια συμφωνία προκύψει τώρα ή αργότερα θα περιλαμβάνει ένα μεγάλο παράθυρο για «διόρθωση» των δημοσιονομικών δεδομένων με τον προϋπολογισμό του 2018, δηλαδή έως το τέλος του τρέχοντος έτους. Και αυτό θα γίνει είτε κλείσει η δεύτερη αξιολόγηση είτε η διαπραγμάτευση οδηγηθεί σε αδιέξοδο και η χώρα συρθεί από τις εξελίξεις -που θα είναι σίγουρα και πολιτικές- σε ένα τέταρτο πρόγραμμα-μνημόνιο.

Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ειδήμων περί τα δημοσιονομικά, προκειμένου να καταλάβει ποια είναι τα μέτρα που μπορούν να έρθουν νωρίτερα από το 2019, προκειμένου να κλείσουν οι τρύπες στα δημόσια οικονομικά. Είναι η μείωση του αφορολόγητου ορίου και η νέα περικοπή στις συντάξεις. Πρόκειται για τα μέτρα που με κάθε τρόπο προσπαθεί η κυβέρνηση να μεταφέρει στο 2010 ή και αργότερα, προκειμένου να μην υποστεί το πολιτικό κόστος που συνεπάγεται η μείωση των εισοδημάτων που θα προκαλέσουν.

Έντονη φημολογία σχετικά με το ενδεχόμενο έκτακτης συνέντευξης Τύπου του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, για την εν εξελίξει διαπραγμάτευση με τους δανειστές, επικρατεί στις διεθνείς αγορές. «Δεν ισχύει καθόλου», απαντά η κυβέρνηση. Ωστόσο κυκλοφορούν τέσσερα σενάρια.

Σενάριο 1
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, η κυβέρνηση ενδίδει τελικά στις πιέσεις των δανειστών και φέρνει στη Βουλή προς ψήφιση συγκεκριμένα μέτρα λιτότητας, που θα συνοδεύσουν τον νέο δημοσιονομικό κόφτη για τα χρόνια μετά το 2018. Αυτό το σενάριο έχει το θετικό ότι κλείνει η αξιολόγηση και η χώρα δεν μπαίνει σε περιπέτειες. Επίσης, θεωρητικά δίνει την ευκαιρία στην κυβέρνηση να παραμείνει στη θέση της για ακόμα δύο χρόνια.

Ωστόσο, μια τέτοια συνθηκολόγηση μετά από όσα έχουν λεχθεί από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, θα ισοδυναμεί με πολιτική αυτοχειρία για τον ΣΥΡΙΖΑ και τους ΑΝΕΛ. Η αξιοπιστία τους θα έχει κλονιστεί τόσο πολύ, που θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να κυβερνήσουν με στοιχειωδώς αποτελεσματικό τρόπο. Επιπλέον, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μια τέτοια συμφωνία δεν θα δημιουργήσει ρήγματα στην κυβερνητική πλειοψηφία.

Σενάριο 2
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, οι δανειστές τελικά κάνουν πίσω και η αξιολόγηση κλείνει, χωρίς την ψήφιση συγκεκριμένων μέτρων. Αυτό το σενάριο είναι το απολύτως θετικό τόσο για την κοινωνία όσο και για την κυβέρνηση. Αποφεύγει τις νέες περικοπές, μπαίνει στη Ποσοτική Χαλάρωση της ΕΚΤ και η κυβέρνηση πανηγυρίζει ότι τα κατάφερε.

Από τη στιγμή που ο Σόιμπλε έχει ζητήσει με τόσο κατηγορηματικό τρόπο τη λήψη μέτρων, δύσκολα θα υποστεί την «ταπείνωση» να μην περάσει το δικό του. Επιπλέον, το ΔΝΤ στερείται της ελάχιστης ευελιξίας, επιμένοντας πάντα στην αρχική θέση του. Αν τελικά αποφασίσει να μείνει στο ελληνικό πρόγραμμα (πιθανόν ως τεχνικός σύμβουλος) θα πρέπει «να βγαίνουν τα νούμερα», πράγμα που σημαίνει μέτρα.

Σενάριο 3
Οι δυο πλευρές βρίσκουν τελικά μια φόρμουλα που δεν αφήνει κανέναν δυσαρεστημένο, χωρίς να ικανοποιεί 100% κανέναν. Αυτό το σενάριο ψαλιδίζει μεν τα φτερά της κυβέρνησης, αλλά της δίνει παράταση ζωής.

Το πρόβλημα είναι ότι και οι δύο πλευρές έχουν υιοθετήσει τόσο κατηγορηματικές θέσεις, που είναι δύσκολο να βρεθεί η συμβιβαστική φόρμουλα. Επιπλέον, απαιτεί από τους δανειστές να κάνουν λίγο πίσω, κάτι που δεν δείχνουν διάθεση, προς το παρόν, να κάνουν. Πάντως, επειδή η ευρωπαϊκή διπλωματία έχει δρέψει δάφνες στους στίβους της δημιουργικής ασάφειας, δεν είναι απίθανο να εφευρεθούν αμφίσημες διατυπώσεις στην τελική συμφωνία, όπου όλοι θα έχουν κερδίσει.

Σενάριο 4
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, οι διαπραγματεύσεις φτάνουν σε αδιέξοδο γιατί κανείς δεν κάνει πίσω. Η κυβέρνηση παραιτείται και οι εκλογικοί αντιπρόσωποι πάνε να παραλάβουν τους διορισμούς τους. Επισήμως το Μαξίμου αρνείται ότι υπάρχει τέτοια περίπτωση. Μετά τα τελευταία Eurogroup, όμως, η απόδοση του στοιχήματος για τις πρόωρες εκλογές έχει αρχίσει να πέφτει... Και αυτό σημαίνει ότι το σενάριο έρχεται πιο κοντά.

Το πολιτικό σύστημα δεν έχει πει την αλήθεια στον λαό
Ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και πρώην Υπουργός Οικονομικών της προηγούμενης κυβέρνησης, Νέας Δημοκρατίας - ΠΑΔΟ, Γιάννης Στουρνάρας δηλώνει ότι η έλλειψη σταθερότητας θεσμών, εμπιστοσύνης και γενναιότητας του πολιτικού συστήματος να πει την αλήθεια στον λαό είναι, κατά τη γνώμη του, οι βασικοί λόγοι που η Ελλάδα δεν έχει βγει ακόμα από τα μνημόνια.

«Ήμασταν σε μια βάρκα που έμπαζε νερά και αντί να φροντίσουμε να κλείσουμε την τρύπα, αλληλομαχαιρωνόμαστε», παραδέχεται σε συνέντευξή του χθες στην αθηναϊκή εφημερίδα «Καθημερινή».

Και δεν απέκρυψε το γεγονός ότι το ερώτημα, γιατί άλλες χώρες που μπήκαν σε καθεστώς επιτήρησης μετά την Ελλάδα βγήκαν πριν από αυτήν, και τώρα η οικονομία τους έχει ανοδική πορεία, απασχολεί οικονομολόγους αλλά και άλλους κοινωνικούς επιστήμονες και ιστορικούς.

Ως προς τούτο, αναφέρθηκε ειδικώς στην Ιρλανδία, που πέρυσι είχε 8% ανάπτυξη, όπως και η Κύπρος, η Ισπανία και η Πορτογαλία, και αναρωτήθηκε «γιατί;». Σύμφωνα με ορισμένους, λέει ο κ. Στουρνάρας, δεν βιώσαμε την περίοδο του Διαφωτισμού διότι βρισκόμασταν υπό τον οθωμανικό ζυγό. Η δε δική του απάντηση είναι μονολεκτική: Θεσμοί.

«Υποφέρουμε από έλλειψη σταθερότητας θεσμών, έλλειψη εμπιστοσύνης, έλλειψη γενναιότητας του πολιτικού συστήματος να πει την αλήθεια στον κόσμο, περισσότερο ατομισμό απ’ ό,τι πρέπει και έλλειψη συλλογικότητας. Δεν είδαμε αυτήν την κατάσταση ως ανάγκη να συντονιστούμε εθνικά, να πετύχουμε μια συναίνεση και να βγούμε από τη στενωπό, αλλά την είδαμε σαν μια ευκαιρία να «καρφώσει» ο ένας τον άλλον. Ήμασταν σε μια βάρκα που έμπαζε νερά και αντί να φροντίσουμε να κλείσουμε την τρύπα, αλληλομαχαιρωνόμαστε», υπογραμμίζει.