Στεφανία Γεωργάκη

Ευτυχώς, δεν είχα πολύ χρόνο να το σκεφτώ. To Τάφος στην άμμο της Γκιτάντζαλι Σρι ήταν το πρώτο βιβλίο που μου ανατέθηκε να μεταφράσω, συνοδευόμενο από τη διπλή απειλή: «Κέρδισε το Διεθνές Μπούκερ – βιαζόμαστε». Άρχισα να καταβροχθίζω τη βραβευμένη αγγλική μετάφραση της Daisy Rockwell, που έκανε τα πάντα να μοιάζουν τόσο εύκολα, ζήλεψα ακαριαία κι αμέσως δέχτηκα την πρόκληση – με μέτρια αυτοπεποίθηση απέναντι στην ασφυκτική προθεσμία, αλλά πάντως με πείσμα. Βασίστηκα κυρίως στην αγγλική μετάφραση

της Rockwell και χρησιμοποίησα τη γαλλική της Annie Montaut επικουρικά, ώστε με την αντιπαραβολή τους να μπορώ να έχω μια διαυγέστερη εικόνα του πρωτότυπου μυθιστορήματος στα χίντι. Κι αυτό ιδίως όσον αφορά τα λογοπαίγνια, όπου οι συγκλίσεις και οι αποκλίσεις των δύο μεταφράσεων λειτουργούσαν σαν ακτινογραφία.

{jb_quote}Κύριο μέλημά μου ήταν να διασώσω όλη τη φρεσκάδα και την προφορικότητα της αφήγησης. {/jb_quote}

Για αυτό το βιβλίο, κανένα spoiler δεν θα είχε τρομερή σημασία, γιατί η πλοκή είναι κατά βάση ένα ευρύ πλέγμα, διανθισμένο από δυνητικά αυτοτελείς παρεκβάσεις μιας ανεξάντλητης συγγραφικής έμπνευσης, που σε καλεί να αφεθείς στην περιπέτεια. Είναι ένα μυθιστόρημα για την ελευθερία, τη χαρά, την αγάπη για ζωή, τη φύση, τις ανθρώπινες σχέσεις, την ταυτότητα, το πένθος, το τραύμα και τη μνήμη, τη γλώσσα και την τέχνη και τη λογοτεχνία, τον πολυδιάστατο και αντιφατικό κόσμο όπου ζούμε· φιλοδοξεί να χωρέσει τα πάντα, να μιλήσει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της Ινδίας και του κόσμου, να δώσει φωνή-σάρκα-οστά σε χαρακτήρες με τόσο διαφορετικές ζωές και ιστορίες, να αρθρώσει τις μύχιες σκέψεις που τρέφουν τα πουλιά, τα λουλούδια, οι πόρτες, οι τοίχοι, σε ένα πολυσύνθετο λογοτεχνικό σύμπαν εκ γενετής και εκ πεποιθήσεως και κατ’ ανάγκη συνεκτικό.

Κύριο μέλημά μου ήταν να διασώσω όλη τη φρεσκάδα και την προφορικότητα της αφήγησης. Μιας αφήγησης παιχνιδιάρικης, πρωτότυπης, πολυφωνικής, γεμάτης λογοπαίγνια, παρηχήσεις και ομοιοκαταληξίες, μα πρωτίστως γεμάτης χιούμορ. Για τον λόγο αυτό ήθελα να διατηρήσω την ψευδαίσθηση του πρωτοτύπου κυρίως με την αναδημιουργία όσο το δυνατόν πιο αβίαστων λογοπαίγνιων και παρηχήσεων (μάρτυρες της αγωνίας μου οι άπειρες σημειώσεις στο περιθώριο των τετραδίων μου και τα σφηνωμένα χαρτάκια με πειραματισμούς και δοκιμές μέχρι τελικής πτώσεως).

Ταυτόχρονα, όμως, το βιβλίο αυτό είναι μια πραγματική εγκυκλοπαίδεια. Ο χαρακτηριστικός του πλούτος σε πολιτισμικά στοιχεία (φαγητά, ενδυμασία, θρησκευτικά έθιμα και τελετουργικά, ταινίες, τραγούδια, ινδική μυθολογία), σε ιστορικά γεγονότα (ο διαχωρισμός Ινδίας-Πακιστάν και τα συνακόλουθα), καθώς και οι ευθείες ή έμμεσες αναφορές σε λογοτεχνικά έργα, συγγραφείς και ποιητές, ακόμα και τα αυτούσια παραθέματα από βιβλία αμετάφραστα ή/και άγνωστα στα ελληνικά, έχρηζαν κατά τη γνώμη μου υποσημειώσεων, όπου παρατέθηκαν σχετικές πληροφορίες και μεταγεγραμμένα σε λατινικό αλφάβητο ονόματα, τίτλοι και η πηγή των παραθεμάτων ώστε να μπορεί κανείς να τα αναζητήσει περαιτέρω.

Οι πραγματολογικές σημειώσεις –όσο το δυνατόν λιγότερες μεν, πάλι πολλές δε– ήταν κατ’ εμέ απαραίτητες για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όσο κι αν διακόπτουν την ανάγνωση και βαραίνουν το βιβλίο, δεδομένης της μικρής ή μηδενικής μας εξοικείωσης με την ινδική γλώσσα, κουλτούρα και λογοτεχνική παράδοση. Η ξενοποιητική στρατηγική της Rockwell, η οποία πολλές φορές παραθέτει αυτούσιες φράσεις στα χίντι ή στα σανσκριτικά ή στα παντζάμπι ή στα ουρντού και δεν καταφεύγει σε καμία υποσημείωση, γιατί όπως αναφέρει στο σημείωμά της στο τέλος του βιβλίου: «Αν πελαγώσετε με τα πολλά χίντι, θα βρείτε τα πάντα στο διαδίκτυο μαζί με εικόνες και βίντεο», δεν θα είχε καμία ελπίδα στην ελληνική μετάφραση, καθώς μια παρόμοια διαδικτυακή αναζήτηση δεν θα είχε σχεδόν ποτέ αποτέλεσμα στα ελληνικά.

Αυτή ήταν συνολικά και η μεγαλύτερη πρόκληση στη μετάφραση του βιβλίου – να μην υπονομευτεί ο ζωηρός παλμός της αφήγησης από τον τεράστιο όγκο πληροφορίας που έπρεπε να εξηγηθεί με παραπομπές. Μεγάλη ανακούφιση ήταν η συνδρομή του ινδολόγου καθηγητή κ. Δημήτριου Βασιλειάδη, κυρίως όσον αφορά τα πολιτισμικά στοιχεία, τα τοπωνύμια, τα ονόματα και τις μεταγραφές, ο οποίος επιμελήθηκε τη μετάφρασή μου και τον ευχαριστώ ξανά γι’ αυτό.

Τάφος στην άμμο
Γκιτάντζαλι Σρι
μετάφραση: Στεφανία Γεωργάκη
Εκδόσεις Καστανιώτη
616 σελ.
ISBN 978-960-03-7121-5
Τιμή €26,00