Μαρία Σκαμάγκα: «Ήβη»

Η Ήβη είναι μια ιστορία που διαδραματίζεται στο διάστημα μιας χρονιάς-ορόσημου: της Γ’ Λυκείου. Από τον τίτλο, κιόλας, το όνομα της πρωταγωνίστριας λειτουργεί ως στοιχείο προοικονομίας. Η χρονική περίοδος που επιλέγεται από τη συγγραφέα Μαρία Σκαμάγκα δεν είναι τυχαία. Όπως γράφει και η ίδια:

Για ένα μεγάλο ποσοστό εφήβων της χώρας, είναι η πρώτη ίσως φορά στη ζωή τους που θα κληθούν πολύ συγκεκριμένα και πολύ συστηματικά να σταθούν απέναντι στον εαυτό τους και ό,τι τον έχει φέρει μέχρι εδώ και να αναμετρηθούν μαζί του: με τις ικανότητές του, με τα ταλέντα του, με την αυτοεικόνα του, με τις δυνάμεις του και τον τρόπο με τον οποίο το εσωτερικό του βλέμμα έχει έως τώρα οραματιστεί την ενήλικη ζωή του, με τις προσδοκίες της προηγούμενης γενιάς. Κοινώς... με τις Πανελλαδικές. Την ίδια στιγμή, είναι ο προθάλαμος της θεσμικής ενηλικίωσης – είτε τα έχεις καταφέρει να βγεις από το κουκούλι της παιδικής ψυχής σου είτε όχι, η ζωή αφήνεται πια στα χέρια σου. Κι ενώ πρέπει να παλέψεις μ’ αυτό το τέρας και νιώθεις πως από αυτή τη μάχη κρίνεται όλη σου η ζωή, φαντάσου να συμβεί κάτι που θα αναποδογυρίσει τον κόσμο σου. Τότε, τι; Πώς επιβιώνεις από την Γ’ Λυκείου;

{jb_quote}Το ασφυκτικό περιβάλλον της Γ’ Λυκείου, το άγχος της επιτυχίας και οι προσδοκίες των γονιών συγκροτούν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα μέσα στην οποία μια έφηβη καλείται να αναζητήσει και να συγκροτήσει την ταυτότητά της.{/jb_quote}

Η Σκαμάγκα γράφει μια νουβέλα «επιβίωσης». Και μπορεί το κεντρικό θέμα να είναι η «βίαιη» ενηλικίωση, ωστόσο δομείται πάνω σε επιμέρους θεματικούς άξονες που το αναδεικνύουν. Έτσι, μέσα από τη σχέση της Ήβης και της Γιούλης, των δυο κοριτσιών που η φιλία τους ξεκινά από τα χρόνια του δημοτικού και αποτελεί το καταφύγιό τους από τον κόσμο των ενηλίκων, η συγγραφέας θα προσεγγίσει το θέμα της φιλίας και την επίδραση που έχει στην ψυχοσύνθεση των εφήβων. Το ασφυκτικό περιβάλλον της Γ’ Λυκείου, το άγχος της επιτυχίας και οι προσδοκίες των γονιών συγκροτούν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα μέσα στην οποία μια έφηβη καλείται να αναζητήσει και να συγκροτήσει την ταυτότητά της.

Το θέμα της φιλίας και του έρωτα είναι ένα δίπολο που απασχολεί με μεγάλη ένταση τους εφήβους. Το αξιοπρόσεκτο στο βιβλίο είναι πως η συγγραφέας την έννοια του πρώτου «έρωτα» δεν την ταυτίζει απόλυτα με το αγόρι, που γίνεται το μήλο της έριδος, αλλά και με την ίδια τη φύση της φιλίας των δύο κοριτσιών. Η ένταση της σχέσης τους είναι «μια τρυφερή φιλία της πρώτης νιότης που είναι σαν έρωτας». Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά τις έφηβες, και η συγγραφέας το έχει κάνει, θα διαπιστώσουμε πως για τα κορίτσια η φιλία είναι ένας δεσμός που τις κατακλύζει, τις ορίζει απόλυτα και μέσα στον οποίο η μία γίνεται το είδωλο της άλλης.

Το προφίλ των δύο κεντρικών ηρωίδων, αν και βασίζεται σε μια σχέση αντίθεσης, αποδίδει το πώς η μία λειτουργεί ως το συμπλήρωμα ή ο καθρέφτης της άλλης. Εσωστρεφής, χαμηλών τόνων και γεμάτη ανασφάλειες η Ήβη. Εξωστρεφής, δυναμική, λαμπερή η Γιούλη, μαγνητίζει τους γύρω της, αλλά στην πραγματικότητα χειρίζεται τη σχέση τους με τρόπο κτητικό και εξουσιαστικό. Όταν η Γιούλη θα διεκδικήσει το αγόρι που αρέσει στην Ήβη, όλα θα αλλάξουν. Μέσα από αυτό το ερωτικό τρίγωνο, η Ήβη παίρνει ένα σκληρό αλλά πολύτιμο μάθημα ενηλικίωσης και ο πρώτος έρωτας γίνεται η αφορμή για να ξεμπλέξει τα δικά της «θέλω» και να μάθει να αγαπά ουσιαστικά τον εαυτό της. Η συναισθηματική προδοσία από την κολλητή της θα λειτουργήσει ως τραγωδία για τον εσωτερικό κόσμο της Ήβης, όχι μόνο γιατί διαψεύδεται αυτό που βίωνε ως απόλυτη φιλία, αλλά γιατί στερείται το συναισθηματικό της καταφύγιο στην πιο κρίσιμη χρονιά της ζωής της, αυτή των Πανελλαδικών. Την ίδια στιγμή, αυτή η διαδρομή έντονου εσωτερικού πόνου και απομόνωσης θα γίνει και διαδρομή τελικής λύτρωσης.

Η αρχική αποδιοργάνωση και το άγχος θα αναγκάσουν την Ήβη να στρέψει όλη της την ενέργεια στο διάβασμα. Οι Πανελλαδικές γίνονται το καταφύγιό της, για να μη σκέφτεται την προδοσία. Η μάχη με την ύλη των εξετάσεων γίνεται μια προσωπική μάχη με τον εαυτό της. Με συμπαραστάτη τον Γιάννη, το αγόρι που είναι η φωνή της λογικής και της αγάπης, θα ανακαλύψει τις δικές της ικανότητες και αντοχές. Η επιτυχία της σε αυτές επισφραγίζει την ανεξαρτησία της, αποδεικνύοντας ότι μπορεί να σταθεί στα πόδια της και χωρίς την παρουσία της πρώην κολλητής της. Συμβολικά, μάλιστα, η συγγραφέας αποδίδει στην Ήβη ένα ιδιαίτερο χόμπι: το πλέξιμο. Η αρχέγονη αυτή τέχνη όχι μόνο λειτουργεί θεραπευτικά, αλλά είναι συνυφασμένη με την ίδια τη ζωή. Από τις τρεις μυθολογικές Μοίρες ως την Πηνελόπη, από τη Μαντάμ Ντεφάρζ του Ντίκενς ως την κυρία Ράμσεϊ της Βιρτζίνια Γουλφ, οι πόντοι και οι βελονιές γίνονται σύμβολα των πληγών που επουλώνονται με το πέρασμα του χρόνου και η κλωστή σύμβολο της ζωής που πόντο-πόντο κερδίζεται.

Το τέλος του βιβλίου αποδεικνύει ότι έχουμε να κάνουμε με μια ιστορία μεταμόρφωσης. Τα δύο κορίτσια θα διαχειριστούν την «απώλεια», θα διαχωρίσουν τις προσωπικές επιθυμίες τους από εκείνες των γύρω τους και –κυρίως– θα καταφέρουν να σπάσουν τον «καθρέφτη», όπου το είδωλο της μιας αντανακλούσε εκείνο της άλλης. Η Ήβη θα καταφέρει να οδηγηθεί από τη συμβιωτική σχέση στην αυτονομία. Η εφηβεία θα δώσει τη θέση της στην ώριμη νεότητα. Η αλλαγή της Ήβης, όμως, αναγκάζει και τη Γιούλη να κοιτάξει τον εαυτό της. Καταλαβαίνει ότι η δική της συμπεριφορά ήταν εκείνη που κατέστρεψε τον πιο πολύτιμο δεσμό που είχε.

Η διαχείριση των αφηγηματικών φωνών από τη Μαρία Σκαμάγκα είναι το κλειδί στην απόδοση της ψυχοσύνθεσης των πρωταγωνιστριών, αλλά και των υπόλοιπων προσώπων. Χάρη στην εσωτερική εστίαση, ο αναγνώστης έχει άμεση πρόσβαση στον ψυχισμό των πρωταγωνιστών. Μέσα από τους εσωτερικούς μονολόγους της Ήβης και του Γιάννη –του οποίου η παρουσία είναι καθοριστική–, η συγγραφέας στέλνει το αισιόδοξο μήνυμα ότι το τέλος μιας κατάστασης μπορεί να γίνει η αφετηρία για κάτι πολύ καλύτερο από αυτό που είχαμε φανταστεί, αρκεί να αναζητήσουμε τον πραγματικό εαυτό μας.

Ήβη
Μαρία Σκαμάγκα
Εικονογράφηση: Νίκος Τσουκνίδας
Μεταίχμιο
112 σελ.
ISBN 978-618-03-4997-9
Τιμή €9,90