Κοραής Δαμάτης: «Καλοήθη παράσιτα»

Είναι το πρώτο βιβλίο του Κοραή Δαμάτη που διαβάζω, εντυπωσιάστηκα πολύ και αυτό με ωθεί να ανατρέξω και στα προηγούμενα έργα του (και, φυσικά, θα αναμένω τα επόμενα). Ας μπούμε όμως αμέσως στην προβληματική που αναπτύσσει το συγκεκριμένο μυθιστόρημα όσον αφορά την τεχνική του παράθεση, πράγμα που κάνει τις απόψεις να διίστανται όταν συζητάμε με άλλους αναγνώστες, το εάν δηλαδή θα έπρεπε ο συγγραφέας να απογειώσει τον μύθο με μαγικού ρεαλισμού εκδοχές, με δυστοπικού χαρακτήρα παραμέτρους, ή αν

έπρεπε να παραθέσει μια κανονική, κοινωνικού περιεχομένου οικογενειακή υπόθεση, υπόθεση της διπλανής πόρτας. Πράγματι, αν ο δημιουργός άφηνε το μυθιστόρημά του στο πλαίσιο μόνο μιας ιστορίας που διαδραματίζεται σε πέντε ημέρες (και νύχτες), χωρίς να του έδινε αυτόν τον αέρα της φαντασίας, ίσως θα το βλέπαμε απλώς με συμπάθεια, ίσως να το απολαμβάναμε με δεδομένα συναισθήματα, χωρίς ακρότητες παρά το βαθύτερο παρελθόν των ηρώων, ίσως να μέναμε σε μια ισοπεδωτική αφήγηση, η οποία και δεν θα κινητοποιούσε εσώτερα προσωπικά και υπαρξιακά ένστικτα. Αντίθετα, βάζοντας στην έξοδο (όχι την αληθινή, αλλά την υπερρεαλιστική) τους πρωταγωνιστές, εκεί που ο καθένας ήθελε να βρίσκεται, με όλα τα στοιχεία της φύσης εναντίον τους, με μια ατμόσφαιρα μαύρη και δυστοπική, με αέρηδες, βροχές, αντιμαχόμενα αισθήματα, με σουρεαλιστικές εικόνες, όνειρα τρομακτικά, δημιουργείται μια κατάσταση που φανερώνεται ίσως όταν ο χειρότερος εφιάλτης μπορεί να σου συμβεί, ο συγγραφέας ολοκληρώνει το πόνημά του όχι απλώς με ενοχές, όχι ολοκληρώνοντας με μία σημασία αλλά πολύ περισσότερο δρομολογώντας το συμβάν (όσο και αν αυτό φαίνεται υπερβολικό) με συνθήκες ερμητικά κλειστές. Άρα, για να βγάλουμε το πρώτο συμπέρασμα, στο πώς ο συγγραφέας καταθέτει τον μύθο του, θα λέγαμε πως κάνει πάρα πολύ καλά, όταν συνδυάζει το δρώμενο με το ά-λογο συμβάν, όταν συνδέει μια εφηβική ιστορία με τον αφορισμό της, όταν συνδυάζει μια σεξουαλική περίπτωση με την ανάγκη μιας αγκαλιάς, όταν τέλος συνδέει τη συζυγική αποξένωση με την καταστροφή ενός κήπου, πράγμα το οποίο θέτει το θύμα σε κατάσταση πανικού και ψυχολογικής κατάρρευσης.

{jb_quote}Ο λόγος είναι αφαιρετικός, πολυδύναμος, απλώνεται σε ένα τοπίο με μια μέθοδο που προκαλεί τη μέγιστη αναγνωστική προσήλωση.{/jb_quote}

Επειδή λέω ορισμένα πράγματα για το βιβλίο, τα οποία ίσως οι αναγνώστες αδυνατούν να αφομοιώσουν μη γνωρίζοντας την υπόθεση, θα πούμε κάποια ρεαλιστικά στοιχεία, τα οποία είναι απαραίτητα: έχουμε να κάνουμε με μια μικροαστική οικογένεια – πατέρας και παππούς, αδελφή του και θεία, αντρόγυνο, η κόρη τους, ο Ρουμάνος φίλος της κόρης και η Ουκρανή πόρνη, στην οποία ο σύζυγος προσέρχεται, προκειμένου να βρει τη ζεστασιά που η σύζυγος δεν του παρέχει πλέον. Ο παππούς στα πρώτα χρόνια της ζωής της κόρης του την κακοποιούσε σεξουαλικά κι εκείνη δεν το ξεχνά ποτέ, και καθώς ο ίδιος βρίσκεται προς το τέλος της ζωής του, του απευθύνεται με τρομερή αντιπάθεια. Η θεία είναι εντελώς άχρωμη και συγκαταβατική, προσπαθεί με κάθε τρόπο να συμβιβάσει τα πράγματα, η κόρη έρχεται αντιμέτωπη με την μήνιν των γονιών της για το αγόρι της, ιδίως για τα σκουλαρίκια που φορά, ο σύζυγος απατά τη γυναίκα του, η σύζυγος ζει σε μια τρομερή ανασφάλεια και υπερδιέγερση, και όλα αυτά έρχονται στο φως μέσα στη διάρκεια πέντε ημερών με τους θεατρικούς μονολόγους όλων των ηρώων, που παρουσιάζουν ακόμη και βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις τόσο για τις συνήθειές τους όσο και για τα βάσανα που ο καθένας υπομένει. Αυτή βασικά είναι η υπόθεση του μυθιστορήματος, κρατώντας διάφορα στοιχεία, τα οποία καθώς είναι πολύ αναγνωρίσιμα, θα μας βοηθήσουν κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης.

Ας δούμε τώρα τα σημαντικά στοιχεία με τα οποία ο Δαμάτης επεξεργάζεται το έργο του, καθώς ο λόγος είναι αφαιρετικός, πολυδύναμος, απλώνεται σε ένα τοπίο με μια μέθοδο που προκαλεί τη μέγιστη αναγνωστική προσήλωση, η ατμόσφαιρα όπως είπαμε είναι διττή, το ύφος βαρύ, αφού η συγκεκριμένη οικογένεια ζει κάτω από ανυπόφορες συνθήκες, η γλώσσα σύγχρονη, ενώ η εκφορά παρουσιάζεται ως ένα καλοδουλεμένο σύνολο δράσεων, πράξεων, ανταλλαγής συναισθημάτων και αφαίρεσης προοπτικών ή ηρεμίας που τόσο χρειάζεται για να είναι αρραγής. Ο Δαμάτης δεν στρέφει τίποτα στα άκρα (τουλάχιστον στο αληθοφανές μέρος του έργου) και τώρα η μεγάλη ανατροπή των μελών προέρχεται από την τραγική ανισορροπία όσον αφορά τα θέλω των προσώπων που συγκροτούν τη συγκεκριμένη οικογένεια, και με μια μέθοδο που συντρέχει στη θεατρικοποίηση των μονολόγων, οι οποίοι και χρωματίζουν τις ιδέες και τις απόψεις τους, πετυχαίνει να αλλάξει τη ματιά μας και την αντίληψή μας για την εκλεκτικότητα του συγκεκριμένου κοινωνικού συνόλου, χωρίς μάλιστα να υπερασπίζεται κυριολεκτικά κανένα από τα μέλη αυτής της οικογένειας.

Εδώ και πολλές δεκαετίες, άνθρωποι των τεχνών –σκηνοθέτες, ηθοποιοί, ζωγράφοι, γλύπτες, χορευτές, μουσικοί, τραγουδιστές…– έχουν τη μεγάλη διάθεση να ασχοληθούν με τον λόγο, είτε τον πεζό, είτε τον ποιητικό. Οι άνθρωποι αυτοί, όντας έξω από το συγκεκριμένο πεδίο, έχοντας έναν αυθορμητισμό και έναν παρορμητισμό, με δυο λόγια όπως οι έφηβοι μπροστά στο ερωτικό σώμα, δίνονται με όλο τους το είναι, μεγιστοποιούν τις εμπνεύσεις τους και πάρα πολλές φορές πετυχαίνουν ένα πολύ καλό αποτέλεσμα. Έτσι και ο Κοραής Δαμάτης, ο οποίος έχει σκηνοθετήσει πάμπολλες παραστάσεις, ηθοποιός και χορευτής, γενικώς άνθρωπος του θεάτρου με όλη τη σημασία της λέξης, γράφει σαν δόκιμος πεζογράφος, κερδίζει το ενδιαφέρον και του αναγνώστη αλλά και των ειδικών και εν κατακλείδι αποδεικνύει πως είναι αδύνατον ένας άνθρωπος με παρόμοιες ευαισθησίες να μην μπορούσε να αναπτυχθεί και σε άλλο επίπεδο και σε άλλη αρένα. Και φυσικά αυτό αποδεικνύεται με τον καλύτερο τρόπο.

Καλοήθη παράσιτα
Κοραής Δαμάτης
Εκδόσεις Βακχικόν
176 σελ.
ISBN 978-618-231-253-7
Τιμή €13,78