Ιορδάνης Κουμασίδης

Η μελέτη Ο κενός καθρέφτης και η πολιτική του μη ωραίου αποτελεί προϊόν έρευνας και συγγραφής που διήρκεσε οκτώ έτη. Αποτελεί μια προσπάθεια να γίνει κατά το δυνατόν πιο κατανοητό το φιλοσοφικό ρεύμα του μεταμοντερνισμού, κυρίως σε ό,τι αφορά τα θέματα πολιτικής και τέχνης.

Το βιβλίο είναι γραμμένο σε έντεκα κεφάλαια, τα οποία αφορούν αντίστοιχες φιλοσοφικές θεματικές (για παράδειγμα, θεωρία ιστορίας, ηθική, υποκείμενο, χώρος και ύλη) και μπορούν να διαβαστούν και αυτόνομα, αναλόγως με τα ενδιαφέροντα του αναγνώστη. Συνιστά μια προσπάθεια τιθάσευσης, επεξήγησης και κριτικής ενός

Αρχικά, ανατέμνεται η συζήτηση περί νεωτερικότητας-μετανεωτερικότητας (ιστορικές περίοδοι) και μοντερνισμού-μεταμοντερνισμού (τεχνοτροπίες, στυλ).

Επίσης, η μελέτη λαμβάνει μέρος στην κριτική συζήτηση που ξεκίνησαν αριστερόστροφοι στοχαστές του 20ού και του 21ου αιώνα, όπως ο Φρέντρικ Τζέιμσον, ο Τέρρυ Ίγκλετον και ο Ντέιβιντ Χάρβεϊ, άλλοτε συγκλίνοντας κι άλλοτε διαφωνώντας με την κριτική τους.

Το βιβλίο επιχειρεί να αποδομήσει και μια σειρά από μύθους, όπως ότι ο Μισέλ Φουκώ, ο Ζακ Λακάν, ο Ζακ Ντερριντά, ο Ζυλ Ντελέζ ήταν μεταμοντέρνοι φιλόσοφοι, ή ότι ο μεταμοντερνισμός ταυτίζεται με την άρνηση της ιδεολογίας και της πολιτικής.

{jb_quote}Το να διαβάζεις –ακόμη και το να σκέφτεσαι– μοιάζει στις μέρες μας μια πράξη επαναστατική.{/jb_quote}

Ένα κομμάτι της μελέτης συνιστά και έρευνα πεδίου, όπου καταγράφονται και σχολιάζονται πολιτικές πρακτικές του 21ου αιώνα υπό αισθητική εκφορά. Κινήματα, ακτιβισμοί, παρωδιακές χορείες και συναφείς πράξεις.

Το μεγαλύτερο μέρος, ωστόσο, αφορά την ανάδειξη της αισθητικής ως το σημαντικότερο πεδίο όχι απλώς της θεωρίας, αλλά γενικότερα της ανθρώπινης ζωής: η αισθητική, για παράδειγμα, δεν υποκαθιστά μόνο την πολιτική, αλλά και την ηθική. Τελικός σκοπός του μεταμοντερνισμού: η ολική σύγχυση ζωής και τέχνης.

Στον μεταμοντερνισμό φεύγουμε από το ερώτημα εάν κάτι είναι ωραίο, και περνάμε στο εάν κάτι είναι διαφορετικό.

Υβριδισμός, παστίς, κολλάζ, ειρωνεία, ακραίος πειραματισμός, παιγνιώδες, ρευστότητα, αποσπασματικότητα, τεχνολογιολαγνεία: οι λέξεις κλειδιά για τη μεταμοντέρνα αισθητική.

Πολλές όψεις της μεταμοντέρνας τέχνης έχουν τραβήξει την προσοχή ή και έχουν καθιερωθεί σχεδόν ως κλασικές πια, ωστόσο δεν είναι διακριτές ως μεταμοντέρνες εξαιτίας της σταδιακής αποδυνάμωσης του θεωρητικού λόγου, ο οποίος ερμηνεύει και κριτικάρει.

Το καταληκτικό ερώτημα αφορά το εάν ο μεταμοντερνισμός εξακολουθεί να κατέχει μια επικαιρότητα και εγκυρότητα στις διαγνώσεις του για την κοινωνία, τη γνώση, την πολιτική, την τέχνη και τη ζωή ή απλώς απετέλεσε μια διανοητική μόδα ή/και μια απλή παραλλαγή του σχετικισμού, ο οποίος εμφανίζεται συχνά ήδη από τις απαρχές της φιλοσοφικής σκέψης.

Τα βιβλία φιλοσοφίας –εν αντιθέσει με της Ιστορίας ή, κατά τη διάρκεια της κρίσης, εκείνα περί Οικονομίας– μοιάζουν να βρίσκουν ολοένα και λιγότερους αναγνώστες. Οι ευθύνες επιμερίζονται σε πολλούς. Παρ’ όλα αυτά, βλέπω μια πολύ δυναμική γενιά στις ηλικίες 25 με 35, η οποία μπορεί να επαναμπολιάσει τον φιλοσοφικό λόγο με τη σαγήνη που είχε παλαιότερα, χωρίς να ξεπέφτει σε αερολογίες και διατηρώντας συνάμα την επιστημονική του ακρίβεια.

Πιθανότατα εγκαταλείπουμε πια τον βιβλιοκεντρικό πολιτισμό, οδεύοντας πλέον στην πλήρη ψηφιοποίηση. Πιστεύω, ωστόσο, ότι ταυτόχρονα διακατεχόμαστε από έναν συνδυασμό αθεράπευτου βιβλιοφιλικού ρομαντισμού και έγχαρτου φετιχισμού, ο οποίος κρατάει ζωντανό τον εκδοτικό χώρο. Το να διαβάζεις –ακόμη και το να σκέφτεσαι– μοιάζει στις μέρες μας μια πράξη επαναστατική.

Ο κενός καθρέφτης και η πολιτική του μη ωραίου
Αισθητικό και πολιτικό στον μεταμοντερνισμό
Ιορδάνης Κουμασίδης
Κέδρος
576 σελ.
ISBN 978-960-04-5564-9
Τιμή €25,00