Γιώργος Θάνος

Προσπαθώντας να γεφυρώσω τις δυο μου βασικές λογοτεχνικές αγάπες (την ελληνική πεζογραφία και τη λογοτεχνία τρόμου), βρίσκομαι στη διαδικασία της έρευνας για το υλικό που λίγο αργότερα θα διαμόρφωνε την ανθολογία Ο Άλιωτος κι άλλες ιστορίες με βρυκόλακες. Ένα σώμα αλλόκοτων ελληνικών διηγημάτων έχει ήδη συγκεντρωθεί και η έρευνα παίρνει πλέον σαφέστερη μορφή: αναζητώ ιστορίες με βρικόλακες, από τη δεύτερη πεντηκονταετία της ελληνικής πεζογραφίας. Σκαλίζω εφημερίδες, περιοδικά, συλλογές διηγημάτων, παλαιότερες ανθολογίες, ψηφιακά αποθετήρια, ξεδιαλέγω, ενθουσιάζομαι κι απορρίπτω.

Ανάμεσα

{jb_quote}Στην ελληνική λαογραφία δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη η έννοια του φαντάσματος, τουλάχιστον όχι με τα δυτικά πρότυπα.{/jb_quote}

Αυτό το μοτίβο το έχω ξανασυναντήσει και σε ένα διήγημα του Μένου Φιλήντα που έχω αποδελτιώσει· παρόλο που γίνεται λόγος για κορίτσια που «βρυκολάκιασαν», είναι σαφές πως εδώ περιγράφονται φαντάσματα, όχι βρικόλακες. Όχι, δεν είναι εντός θέματος, παρεκκλίνει – όμως, την ίδια στιγμή, νιώθω πως έχω μπροστά μου δύο μικρά κομψοτεχνήματα (ένα σπάνιου βάθους ψυχογράφημα για το πένθος, την απώλεια και την πίστη από τον Μωραϊτίδη κι ένα πραγματικά ανατριχιαστικό διήγημα λαογραφικού τρόμου από τον Φιλήντα) που δεν θέλω να μείνουν στο συρτάρι.

Στην ελληνική λαογραφία δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη η έννοια του φαντάσματος, τουλάχιστον όχι με τα δυτικά πρότυπα. Μήπως, όμως, στην ελληνική πεζογραφία υπάρχουν ghost stories;

Η έρευνα πλέον εστιάζει ταυτόχρονα σε δύο πεδία: πλάι στο folder «Ιστορίες με βρικόλακες» δημιουργείται και το folder «Ιστορίες με φαντάσματα». Συνεχίζω, ερευνώντας το corpus των λογοτεχνών των οποίων διηγήματα έχω ήδη αποδελτιώσει στον φάκελο που κατέληξε να αποτελέσει τον Άλιωτο: τα διηγήματα του Πολυχρονάκη, του Αβούρη και του Κοσμή συγκαταλέγονται ανάμεσα στα πρώτα ευρήματα των νέων ανασκαφών, που θα συγκροτήσουν σιγά σιγά τη δεύτερη ανθολογία, τη Χτυπημένη.

Οι ιστορίες που συγκεντρώνονται υφαίνουν ένα άλλο σύμπαν, τόσο παρόμοιο αλλά και τόσο διαφορετικό από το σύμπαν του Άλιωτου. Οι συγγραφείς που ανθολογούνται εδώ μοιάζουν να έχουν κεραίες ευαίσθητες, είναι ενήμεροι για τα λογοτεχνικά τεκταινόμενα της εποχής, επιστρατεύουν αφηγηματικές τεχνικές από τη διεθνή λογοτεχνία τρόμου: ο Δημοσθένης Βουτυράς με το «Στοιχιό» του εντάσσει τον γοτθικό τρόμο σε ελληνικό πλαίσιο, η εισαγωγή της «Εκδίκησης του νεκρού» του Μπάμπη Άννινου φέρνει στον νου αντίστοιχες στιγμές από δασκάλους του είδους. Τα διηγήματα στο νέο, υπό διαμόρφωση βιβλίο δεν έχουν να κάνουν (μόνο) με λαογραφικό τρόμο, αλλά με κάτι αρκετά ευρύτερο.

Πλάι στους ελάσσονες λογοτέχνες, βρίσκουν της θέση τους και ghost stories από δύο κορυφές των ελληνικών γραμμάτων: μια παραισθητική ιστορία φαντασμάτων από τον Κωνσταντίνο Καβάφη στην Αλεξάνδρεια των τελών του 19ου αιώνα, ιστορία την οποία θα ζήλευε και ο Χένρι Τζέιμς, και μια σκιαθίτικη ηθογραφία (που θα δώσει τελικά το όνομά της σε ολόκληρο τον τόμο) από τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Το υλικό είναι ευρύ, οι λογοτέχνες διαφορετικοί μεταξύ τους, οι θεματικές και οι προβληματισμοί διαφορετικοί, ο θεματικός άξονας ένας: η επιστροφή από το επέκεινα, όχι με τον σάρκινο, χωμάτινο τρόπο του βρικόλακα, μα με την αιθέρια και άυλη παρουσία του φαντάσματος.

Κάπου σε αυτό το σημείο, οι Εκδόσεις Ροές ανταποκρίνονται θετικά και αγκαλιάζουν με θέρμη κι αγάπη το ενδεχόμενο της έκδοσης των δύο ανθολογιών που έχουν διαμορφωθεί. Αποφασίζουμε από κοινού να κάνουμε την αρχή με τον Άλιωτο, μια ανθολογία με δεκατρείς ιστορίες με βρικόλακες που κυκλοφορεί το φθινόπωρο του 2024. Παράδοξα «γούρικος», ο αριθμός δεκατρία μάς ακολουθεί: η Χτυπημένη, που κυκλοφορεί στην εκπνοή του 2025, περιλαμβάνει κι αυτή δεκατρείς ιστορίες – με φαντάσματα, αυτή τη φορά.

Πολλές φορές, όταν γράφουμε ή όταν ερευνούμε, ακούγεται το κλισέ πως «μας οδηγεί το υλικό μας»· ένα κλισέ όμως που πολλές φορές αποδεικνύεται αληθινό και που, στη δική μου περίπτωση, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία δύο ανθολογιών που φιλοδοξούν να ψηλαφίσουν τις διαφορετικές εκφάνσεις της σκοτεινής πλευράς της ελληνικής πεζογραφίας.

Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα
Μια ακόμα ελληνική ανθολογία τρόμου
Συλλογικό έργο
Ανθολόγηση – Εισαγωγή – Επίμετρο: Γιώργος Θάνος
Εκδόσεις Ροές
200 σελ.
ISBN 978-960-283-547-0
Τιμή €13,00