Φανή Κεχαγιά

Εν αρχή ην η ομολογία-δήλωση του πιο πολυχρησιμοποιημένου και πολυπλόκαμου ρήματος στη γλώσσα –και όχι μόνο της δικής μας–, του πρωτοπρόσωπου «είμαι»: από εδώ ξεκίνησε η έμπνευση για το πρώτο διήγημα, που ξετύλιξε το κουβάρι της συλλογής των είκοσι διηγημάτων του Είμαι αυτό που είμαι. Η πρώτη λέξη με την οποία εκκινούν όλα τα διηγήματα, το «είμαι», ήταν η αρχική επινόηση που έγινε μοτίβο και έδωσε τον τίτλο στη συλλογή.

Με βασανίζει το συχνά τεράστιο χάσμα ανάμεσα στο πώς εμείς βλέπουμε τον εαυτό μας, στο πώς μας βλέπουν οι άλλοι και στο τι εντέλει είμαστε (είμαι). Και η γενναία

και τελεσίδικη παραδοχή «είμαι αυτό που είμαι», όταν κάποιος τολμά να την πει στον εαυτό του, χτίζει μια, έστω επισφαλή, γέφυρα πάνω απ’ αυτό το χάσμα μέσω της συμφιλίωσης με τον εαυτό. Ε, αυτό ήθελα: οι πολύ διαφορετικοί ήρωές μου να φτάνουν στη λυτρωτική αποδοχή του εαυτού τους – ή, ας μη γελιέμαι, αυτό ήθελαν οι ήρωες και χρησιμοποίησαν εμένα ως διαμεσολαβητή τους.

Για να μην παρεξηγηθώ όμως, μια επισήμανση: η αφετηρία μου στα διηγήματα της συλλογής δεν είναι φιλοσοφική. Αφετηρία μου είναι η παρατήρηση. Οι φωνές των ηρώων μου έρχονται από τον δρόμο, από το απέναντι μπαλκόνι, από τον διπλανό στο λεωφορείο, στο στασίδι, στο παγκάκι του πάρκου, στην ουρά του σούπερ μάρκετ – κλέβω, ευθαρσώς το δηλώνω, κλέφτρα είμαι (να το πάλι το «είμαι») προσωπικών στιγμών, φράσεων, βλεμμάτων, σιωπών, ιστοριών, αναμνήσεων. Οι ήρωές μου δεν είναι ηρωοποιημένοι. Το αντίθετο. Βγαίνουν δειλά ή θαρρετά από σκιές και σκοτάδια, είναι ενίοτε χαμερπείς, τσαλακώνονται, λασπώνονται, έχουν ουλές, σημάδια, ρυτίδες.

{jb_quote}Με βασανίζει το συχνά τεράστιο χάσμα ανάμεσα στο πώς εμείς βλέπουμε τον εαυτό μας, στο πώς μας βλέπουν οι άλλοι και στο τι εντέλει είμαστε.{/jb_quote}

Οι χαρακτήρες των διηγημάτων μου είναι εσύ, εγώ, εμείς, αλλά απέχουν από το να είναι στερεοτυπικοί. Τις περισσότερες φορές είναι οριακοί, παραμένοντας ωστόσο αναγνωρίσιμοι και οικείοι – έχουν πτυχές από εσένα, από εμένα, από εμάς. Ορίζουν τον εαυτό τους και σε αναγκάζουν να αποδεχτείς την εκδοχή τους για το ποιοι είναι πριν την αμφισβητήσεις. Και συχνά η εκδοχή τους είναι αληθινή. Το βέβαιο είναι πως τους σέβομαι και τους αγαπώ, κάποιους τους θαυμάζω, ακόμη και τους αντιήρωες. Ειδικά αυτούς τους ευγνωμονώ, με βοήθησαν να συμφιλιωθώ με τα δικά μου σκοτάδια. Τώρα πια, οι ήρωες απελευθέρωσαν τις φωνές τους μέσα από το βιβλίο, κυκλοφορούν αφεαυτοί τους και αυτό με κάνει να χαμογελιέμαι. Με ελαφραίνει.

Αν θέλω ή αν πρέπει να αυτοπροσδιοριστώ ως συγγραφέας, με χαρακτηρίζω της μεγάλης φόρμας, μυθιστορήματα αγαπώ να γράφω πρωτίστως. Το διήγημα είναι μία εντελώς διαφορετική υπόθεση. Στο διήγημα, δεν διαθέτεις άπλετο λογοτεχνικό χρόνο και χώρο να χτίσεις. Πρέπει να φτάσεις γρήγορα σε κάτι αληθινό και να φύγεις προτού η ιστορία γίνει πλαδαρή και προφανής. Αυτή η συλλογή με δίδαξε ότι η αλήθεια ενός χαρακτήρα δεν είναι αυτό που εσύ έχεις προαποφασίσει, αλλά αυτή που ο χαρακτήρας διεκδικεί και επιλέγει να πει.

Είμαι αετόπουλο. Είμαι θρύλος. Είμαι ΠΑΟΚ. Είμαι έτοιμος. Είμαι στα τσακίδια. Είμαι άνδρας πλέον, είμαι ανθρωπόψαρο, είμαι καλά, είμαι ζευγάρι, είμαι βέβαιη… Κάθε ήρωας, διά στόματός μου (είπαμε, είμαι –να το ξανά!– απλώς ένας διαμεσολαβητής), εξομολογείται την ιστορία του ή, έστω, ξεδιπλώνει μία ιστορία, ένα απόκομμα της προσωπικής αλήθειας του, αποκαλύπτει μία φλούδα πραγματικού εαυτού.

Με ρωτάνε συχνά αν αυτοβιογραφούμαι. Εν γένει, όχι. Μυθοπλασία γράφω, παραμυθού είμαι. Μέσα μου –όπως, υποθέτω, και μέσα σε κάθε παραμυθά απαρχής κόσμου– κυλάει το DNA των προϊστορικών αφηγητών που ανακουφίζονταν και ανακούφιζαν τους ακροατές με φανταστικές ιστορίες πλάι στη φωτιά – το αρχέγονο storytelling. Ωστόσο, στο Είμαι αυτό που είμαι υπάρχει ένα καθαρά αυτοβιογραφικό διήγημα (το «Πέντε μηνών έγκυος») και άλλα δύο με βιωματικά στοιχεία διάσπαρτα εν μέσω της μυθοπλασίας (το «Θρύλος» και το επιλογικό «Όλο το προηγούμενο σόι μου»).

Το Είμαι αυτό που είμαι το αφιερώνω στους γονείς μου, για όσα είμαι και δεν είμαι, ως φόρο τιμής σε δύο ανθρώπους που τόλμησαν να γίνουν γονείς νεότατοι – στα είκοσι δύο η μαμά, στα είκοσι τέσσερα ο μπαμπάς, μωρά ακόμη με τα τωρινά δεδομένα. Ως γνωστόν, manual γονεϊκότητας δεν υπάρχει, ο καθένας μας μαθαίνει στου κασίδη το κεφάλι, γι’ αυτό αληθινά ευγνωμονώ τους γονείς μου που υπήρξαν και είναι αυτοί που είναι, μια που αυτό διαμόρφωσε –εν μέρει και ως ενός σημαντικού σημείου– αυτό που είμαι και δεν είμαι, ώστε να μπορώ, έπειτα από πολλές συμπληγάδες, να παραδέχομαι κι εγώ, όπως οι ήρωές μου, λυτρωτικά στον εαυτό μου: Είμαι αυτό που είμαι.

Είμαι αυτό που είμαι
Διηγήματα
Φανή Κεχαγιά
Μετρονόμος
238 σελ.
ISBN 978-618-5963-27-9
Τιμή €15,90