Nicolas Mathieu: «Το μυστικό των γονιών»

Ο βραβευμένος το 2018 με βραβείο Γκονκούρ, Νικολά Ματιέ, εγκαινιάζει τη σειρά Μαγικό Στερέωμα, που απευθύνεται σε παιδιά, με μια διηλικιακή και διαγενεακή ιστορία στο βιβλίο Το μυστικό των γονιών, σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.

Υπάρχει ένα μυστικό που δεν το έμαθε ποτέ κανένα παιδί. Είναι το πιο κρυφό μυστικό, το πιο καλά κρυμμένο, το πιο βαρύ απ’ όλα… Ο μικρός Κλεμπέρ, ο ήρωας του βιβλίου, είναι πεπεισμένος γι’ αυτό.

Γιατί οι γονείς δεν καταλαβαίνουν την ανάγκη των παιδιών να τρέχουν γύρω

ουρλιάζοντας; Γιατί δεν καταλαβαίνουν την ανάγκη τους να ρωτάνε διαρκώς, να πετάνε από δω κι από κει τα ρούχα τους, να θέλουν δώρα και αγκαλιές; Γιατί ενώ είναι παιδιά τα αντιμετωπίζουν σα μεγάλους; Τις απαντήσεις, στις ερωτήσεις αυτές των παιδιών, ο Κλεμπέρ θα τις ανακαλύψει μόνος του. Πώς; Μα, παρατηρώντας τη συμπεριφορά των μεγάλων. Μια συμπεριφορά που είναι άκρως αντιφατική αφού, ενώ το πιάτο του Κλεμπέρ είναι ακόμα γεμάτο φασολάκια, οι γονείς τον παροτρύνουν να τελειώσει το φαγητό του αφού «δεν έχουν μείνει και πολλά» ή θεωρούν πως «μόνο δυο λεπτά θα κάνεις» για να ταχτοποιηθεί το δωμάτιο-βομβαρδισμένο τοπίο. Ο μικρός θα καταλήξει στο συμπέρασμα πως όλα αυτά γίνονται γιατί οι γονείς… μισούν τα παιδιά! Όταν όμως θα εκμυστηρευτεί τις σκέψεις του στη γιαγιά του, εκείνη θα του αποκαλύψει το τρομερό μυστικό των γονιών. Τα κάνουν όλα αυτά, γιατί ξέχασαν πως κάποτε ήταν κι αυτοί παιδιά.

Ο Κλεμπέρ υπόσχεται στον εαυτό του να μην ξεχάσει ποτέ. Θα κάνει τα πάντα για να διατηρήσει στη μνήμη του τα μοναδικά χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας. Ως άλλος Κοντορεβιθούλης αφήνει τα αποτυπώματά του τριγύρω. Αρχίζει να γράφει σε ένα τετράδιο τις αναμνήσεις του (υπενθυμίζοντας έτσι ο Ματιέ τον διαχρονικό ρόλο της γραφής ως κιβωτό μνήμης). Καθώς, όμως, τα χρόνια περνούν, η μνήμη του γεμίζει από ένα σωρό χρηστικές, για τη ζωή, πληροφορίες. Οι αναγνώστες παρακολουθούν τον Κλεμπέρ να ενηλικιώνεται, να αποκτά επάγγελμα, να ερωτεύεται, να γίνεται κι αυτός γονιός… και να ξεχνά πώς είναι να είσαι παιδί. Ώσπου μια μέρα, η μυρωδιά της τάρτας βερίκοκο, που έχει φτιάξει ο γιος του, θα τον γυρίσει πίσω στον χρόνο, «στη μικρή κουζίνα της γιαγιάς του με το πλαστικό τραπεζομάντιλο, τα άσπρα και μπλε πιάτα κι εκείνη την παρουσία κοντά του… τη γιαγιάκα». Και τότε ακριβώς θα συνειδητοποιήσει το πραγματικό μυστικό των γονιών.

{jb_quote}Μια ιστορία-ύμνος στην παιδικότητα ως στάση ζωής.{/jb_quote}

Σε 32 μόλις σελίδες, ο Νικολά Ματιέ με τα κείμενά του και ο Πιερ-Ανρί Γκομόν με τις εικόνες του καταφέρνουν να αποτυπώσουν όλες εκείνες τις αλήθειες που συνδέονται με την παιδική ηλικία. Ξεκινώντας από τον τίτλο, δημιουργούν το πλαίσιο που εξάπτει την παιδική περιέργεια. Έχουν οι γονείς μυστικά; Γιατί; Από ποιον; Ποια είναι αυτά; Δεδομένου ότι η ηλικία 6+ στην οποία απευθύνεται το βιβλίο είναι μια ηλικία που τα παιδιά έχουν –ή πρέπει να έχουν– ενημερωθεί για το ποια μυστικά πρέπει να παραμένουν μυστικά και ποια όχι, τι κίνδυνοι ελλοχεύουν όταν κάποιος ενήλικας ζητά από ένα παιδί να κρατήσει μια πράξη ή μια συμπεριφορά ως «το μυστικό τους», η λέξη «μυστικό» πυροδοτεί το αναγνωστικό ενδιαφέρον των παιδιών. Την ίδια στιγμή η «φωνή» του μικρού Κλεμπέρ, διά στόματος ενός παντογνώστη αφηγητή, μεταφέρει στους μικρούς αναγνώστες συμπεριφορές που τους είναι οικείες, παρατηρήσεις που πολλές φορές έχουν ακούσει από γονείς, απορίες που κι αυτοί έχουν.

Ο Ματιέ διαχειρίζεται με ειλικρίνεια και αγάπη και τα πρόσωπα των γονιών. Ερμηνεύει τη συμπεριφορά τους, εξηγεί πως ό,τι κάνουν το κάνουν από αγάπη. «Οι μεγάλοι ήταν πολύ παράξενοι, τελικά. Σίγουρα σε αντιπαθούσαν αλλά την ίδια στιγμή έκαναν ό,τι μπορούσαν για να σε ευχαριστήσουν… σου έδιναν σοκολάτα, σε πήγαιναν στο λούνα παρκ… δε χρειαζόταν να πεις τίποτα, ήξεραν αυτοί τι να κάνουν». Την ίδια στιγμή, όμως, απευθυνόμενος ο συγγραφέας στους ενήλικους συναναγνώστες, εξηγεί πόσο δύσκολη είναι για τα παιδιά η αποκωδικοποίηση των αντιφατικών μηνυμάτων που συχνά εκπέμπουν ως γονείς, είτε αυτά είναι λεκτικά είτε μέσω των πράξεών τους.

Και, φυσικά, κομβικό ρόλο στην ιστορία παίζει η γιαγιά. «Γλυκούλα» το παρατσούκλι της κι αυτό όχι τυχαία. Όχι μόνο γιατί είναι η δημιουργός της αγαπημένης τάρτας βερίκοκο του Κλεμπέρ, όχι μόνο γιατί κάθε δυσκολία την αντιμετωπίζει ψύχραιμα και με χιούμορ λέγοντας: «Σιγά! Δεν μας χάλασε δα και το γλυκό!». Κυρίως γιατί η γιαγιά, η κάθε γιαγιά ως πρόσωπο-σύμβολο είναι αυτή που ενώνει τα δύο ηλικιακά άκρα. Με έξυπνο τρόπο ο συγγραφέας αναθέτει στη Γλυκούλα να αποκαλύψει στον Κλεμπέρ το μυστικό των γονιών. Γιατί η ηλικία τής επιτρέπει τη σοφία της γνώσης. Γιατί η ηλικία τής χαρίζει την επίγνωση όλων όσα συμβαίνουν στη διαδρομή από την παιδικότητα στην ενηλικίωση. Αλλά και για έναν λόγο ακόμα: γιατί οι γιαγιάδες –και οι παππούδες, φυσικά– έχοντας διαγράψει ένα μεγάλο μέρος της πορείας στη ζωή, έχοντας ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις τους, μπορούν ευκολότερα να ξεφορτωθούν τα βαρίδια των «πρέπει» και των κοινωνικών επιταγών και να ξαναγίνουν παιδιά. Η γιαγιά είναι η κλωστή που συνέχει αυτόν τον κύκλο ζωής, που προσπαθεί να κατανοήσει ο μικρός 6χρονος πρωταγωνιστής. Γι’ αυτό και δίπλα στη δική της αλήθεια, στην αποκάλυψη του μυστικού ότι οι μεγάλοι ξεχνούν ότι κάποτε υπήρξαν παιδιά, θα έρθει η συμπλήρωση του μυστικού από τον, ενήλικα πλέον, Κλεμπέρ πως «δεν ξεχνάς ποτέ τα παιδικά σου χρόνια». Γιατί αυτά απλώς κρύβονται πίσω από μια μυρωδιά, έναν ήχο, μια εικόνα. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι υποχρέωση των μεγάλων να δημιουργούν στα παιδιά εκείνες τις αναμνήσεις που θα τους επιτρέπουν να επιστρέφουν σε αυτές ως καταφύγια ασφάλειας και αγάπης.

Η εικονογράφηση του Πιερ-Ανρί Γκομόν –ολοσέλιδη και αντικριστά με το κείμενο– ανάλαφρη, με έντονα χρώματα, με καρτουνίστικη τεχνοτροπία, αποτυπώνει εικαστικά ακριβόλογα όσα το κείμενο αφηγείται. Με εξαιρετικό τρόπο και ο εικονογράφος σχολιάζει τον θεματικό πυρήνα του κειμένου: πώς, δηλαδή, η μεταβολή της οπτικής των πραγμάτων (που έχουν τα παιδιά) μεταβάλλει τη θέαση του κόσμου. Υψηλού νοηματικού συμβολισμού εικαστικό σχόλιο, η εικόνα που τα χαρούμενα παιδιά-μαθητές πέφτουν στο φουγάρο-χωνί του σχολείου για να «ξεβραστούν» από τις σωληνώσεις ως τρομαγμένοι ενήλικες. Εικόνα που ευθέως παραπέμπει στο διάσημο τραγούδι «Another Brick in the Wall» από το άλμπουμ που κυκλοφόρησαν το 1979 οι Pink Floyd.

Μια ιστορία-ύμνος στην παιδικότητα ως στάση ζωής. Γιατί, όπως λέει και ο Μιχάλης Γκανάς: «Χρώμα δεν αλλάζουνε τα μάτια, μόνο τρόπο να κοιτάνε».

Το μυστικό των γονιών
Nicolas Mathieu
εικονογράφηση: Pierre-Henry Gomont
μετάφραση: Κατερίνα Σχινά
Εκδόσεις Στερέωμα
32 σελ.
ISBN 978-618-5617-48-6
Τιμή €13,05