Leire Bilbao: «Ο Μικροραμφούλης»

Το βιβλίο Ο Μικροραμφούλης της Λέιρε Μπιλμπάο (γενν. 1978, Ονταρόα, Χώρα των Βάσκων, Ισπανία), με εικονογράφηση από τη Μάιτε Μουτουμπέρρια (γενν. 1985, Ελτσαμπούρου, Ναβάρα, Ισπανία), κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση της Τίνας Τερζιώτη.

Η διαπραγμάτευση του θέματος γίνεται πάνω σε τρεις άξονες. Ο πρώτος αφορά την αναζήτηση ταυτότητας. Ο Μικροραμφούλης είναι ένα μικροσκοπικό πουλάκι που ζει πάνω σε έναν ιπποπόταμο. Είναι περήφανος

για τον μεγάλο του φίλο και προσπαθεί να του μοιάσει, γρυλίζοντας δυνατά σαν αυτόν. Ξέχασε το δικό του κελάηδισμα, γιατί σκεφτόταν πως «γρύλισμα το γρύλισμα θα γινόταν κι αυτός μεγάλος και ισχυρός, σαν τον ιπποπόταμο». Κάποια στιγμή, όμως, έρχεται αντιμέτωπος με την οδυνηρή αλήθεια. Όχι μόνο δεν έγινε ιπποπόταμος, αλλά και οι άλλοι ιπποπόταμοι τον κοροϊδεύουν. Και το χειρότερο; Όταν θα εμφανιστεί ένα σμήνος πουλιών, «ακούγοντας το γρύλισμα, το έβαλαν στα πόδια… κι αυτός ένιωσε ραμφομόνος, ραμφοσπασμένος και ραμφοκόκκινος».

Στο σημείο αυτό, η ιστορία αναπτύσσεται πάνω στον δεύτερο άξονα, αυτόν της εσωτερικής δύναμης. Όταν πια από το στόμα του δεν βγαίνει κανένας ήχος, θα κάνει την καθοριστική κίνηση: «χωρίς δεύτερη σκέψη πέταξε στον αέρα αναζητώντας εκείνο το μακρινό τραγούδι, εκείνο το τιτίβισμα που του φαινόταν γνώριμο». Η κίνηση αυτή θα τον οδηγήσει στο να γνωρίσει έναν κόσμο που μέχρι τότε αγνοούσε. Κάθε φτερούγισμα τον φέρνει πιο κοντά σε αυτό που ψάχνει, ώσπου συνειδητοποιεί ότι αυτή η φωνή είναι η δική του, πως τιτίβιζε στην προγονική γλώσσα των πουλιών. Εδώ ακριβώς βρίσκεται και η αξία της ιστορίας της Μπιλμπάο. Χωρίς διδακτισμούς, χωρίς αφηγηματική φλυαρία, κάνει τους μικρούς αναγνώστες συνταξιδιώτες του μικρού πρωταγωνιστή σε ένα ταξίδι αυτογνωσίας και αποδοχής του εαυτού.

{jb_quote}Mια τρυφερή ιστορία, ένα τρυφερό μάθημα για το πώς η εσωτερική μας αλήθεια μάς βοηθά να βρούμε το περιβάλλον στο οποίο πραγματικά ανήκουμε.{/jb_quote}

Στην αρχή, ο Μικροραμφούλης μιμείται τη φωνή του ιπποπόταμου σε μια προσπάθεια να νιώσει ασφαλής ή σημαντικός, καταπνίγοντας τη δική του. Ξαναβρίσκει τη δική του φωνή, τη δική του ταυτότητα, όταν σταματά να υποδύεται κάτι που δεν είναι. Ταυτόχρονα, συνειδητοποιεί ότι η δύναμη δεν βρίσκεται στην ένταση της φωνής αλλά στην ειλικρίνεια. Μόλις βρει την αληθινή του φωνή, βρίσκει και τη θέση του στον κόσμο. Η «φωνή» αποτελεί ένα ευρηματικό τέχνασμα, που αξιοποιείται για να κατανοήσουν οι μικροί αναγνώστες πως το να έχεις φωνή σημαίνει να έχεις θάρρος και να είσαι ο εαυτός σου.

Ο τρίτος άξονας αφορά τη δύναμη της φιλίας. Το πουλί και ο ιπποπόταμος αναπτύσσουν μια «σχέση αμοιβαιότητας», όπως είναι και ο επιστημονικός όρος αυτής της αμοιβαία ωφέλιμης συνύπαρξης. Ωστόσο, και εδώ η Μπιλμπάο περνά ένα εξίσου σημαντικό μήνυμα: κάθε σχέση συμβίωσης –όση σιγουριά και ασφάλεια κι αν παρέχει– δεν θα πρέπει να μετατρέπεται σε σχέση όπου ο ένας απ’ τους δύο χάνει την ταυτότητά του, τη φωνή του.

Οι εικόνες της Μάιτε Μουτουμπέρρια συμπληρώνουν με ιδιαίτερο τρόπο την αφήγηση. Τα πρώτα σαλόνια καταλαμβάνει η εικόνα του τεράστιου ιπποπόταμου, που πάνω του ίσα που ξεχωρίζει ο Μικροραμφούλης. Η οπτική απόδοση της διαφοράς μεγέθους λειτουργεί συνυποδηλωτικά. Η εσωτερική δύναμη μπορεί να είναι και αντιστρόφως ανάλογη του μεγέθους. Με απλές και λιτές γραμμές, με λεπτομέρειες που αφηγούνται τις επιμέρους ιστορίες της ιστορίας, οι εικόνες συμπληρώνουν τις λέξεις για αυτό το ταξίδι του μικρού πρωταγωνιστή.

Η παλέτα των χρωμάτων έχει εξίσου συνυποδηλωτική λειτουργία, «καθοδηγώντας» την ανάγνωση. Στα πρώτα σαλόνια κυριαρχεί το γαλάζιο, που σε κάποιες περιπτώσεις αραιώνεται με γκρι ανοιχτούς τόνους. Είναι το ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει ο Μικροραμφούλης, το χρώμα που τοποθετεί τους ήρωες στο φυσικό τους περιβάλλον. Στις τελευταίες σελίδες το μπλε θα αλλάξει τόνο. Θα πάρει το χρώμα του βαθυγάλανου ουρανού, εκεί που το μικρό πουλάκι, έχοντας βρει τη φωνή του, θα νιώσει ευτυχισμένο και περήφανο. Η χρωματική μετάβαση σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη σύγχυση στην αυτογνωσία και το χρώμα λειτουργεί ως οπτική καθοδήγηση στις σημαντικές στιγμές κάθε σελίδας, ενισχύοντας το μήνυμα της διαφορετικότητας, της αυτογνωσίας και της αποδοχής του εαυτού.

Ιδιαίτερης αισθητικής και συμβολισμού τα τρία, ενδιάμεσα, μαύρα σαλόνια. Είναι οι σελίδες που αποδίδουν το συναίσθημα του Μικροραμφούλη ότι δεν ανήκει πουθενά. Το μαύρο, ως σύμβολο της εσωτερικής του μοναξιάς, προσδίδει στο κείμενο και μια δόση ρεαλισμού. Σε αυτή, την αρχικά φωτεινή ιστορία, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι ζητήματα όπως η απόρριψη, το έλλειμμα αυτογνωσίας, η αναζήτηση ταυτότητας επηρεάζουν βαθιά την ψυχοσύνθεση και απαιτούν σοβαρή διαχείριση. Η ασπρόμαυρη παλέτα, που θυμίζει φάσεις της σελήνης, είναι από τα πιο ισχυρά οπτικά σύμβολα μετάβασης από το σκοτάδι στο φως, από την αναζήτηση του εαυτού στην αποδοχή.

Οι δύο δημιουργοί, Λέιρε Μπιλμπάο και Μάιτε Μουτουμπέρρια, χαρίζουν στα παιδιά μια τρυφερή ιστορία, ένα τρυφερό μάθημα για το πώς η εσωτερική μας αλήθεια μάς βοηθά να βρούμε το περιβάλλον στο οποίο πραγματικά ανήκουμε.

Οι Εκδόσεις Βακχικόν, που προέκυψαν ως μετεξέλιξη του ομώνυμου περιοδικού, συμπεριλαμβάνουν στον κατάλογό τους και βιβλία για παιδιά. Προκαλεί ενδιαφέρον το γεγονός ότι –πέρα από Έλληνες– μας συστήνουν φωνές δημιουργών από χώρες των οποίων τη λογοτεχνική παραγωγή δεν γνωρίζουμε όσο, ίσως, θα έπρεπε. Καλλιτέχνες Ινουίτ, Σλοβένιοι, Τσέχοι, Σουηδοί, Παλαιστίνιοι, Ουκρανοί, εμπλουτίζουν τη σειρά για παιδιά, προάγοντας την αντίληψη ότι η λογοτεχνία συνιστά παγκόσμια γλώσσα. Το εγχείρημα, σε μια εποχή όπου τα παιδιά βομβαρδίζονται από τα πολιτισμικά προϊόντα των κυρίαρχων –γλωσσικά και οικονομικά– χωρών, αλλά και από πλήθος υποπροϊόντων, αποκτά μεγαλύτερη σημασία.

Ο Μικροραμφούλης
Λέιρε Μπιλμπάο
εικονογράφηση: Μάιτε Μουτουμπέρρια
μετάφραση: Τίνα Τερζιώτη
Εκδόσεις Βακχικόν
38 σελ.
ISBN 978-618-231-289-6
Τιμή €10,60