Andreja Peklar: «Χίλια πουλιά»

Η Σλοβένα συγγραφέας και εικονογράφος παιδικών βιβλίων Αντρέα Πέκλαρ, που ήδη έχει συστηθεί στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό με τα βιβλία Η Χρυσαλλίδα και Το φεγγαράκι και εγώ, στα Χίλια πουλιά γράφει ένα αλληγορικό παραμύθι που δίνει τη δυνατότητα για πολλαπλές ερμηνευτικές προσεγγίσεις.

Μια φορά κι έναν καιρό, ο βασιλιάς μιας μακρινής χώρας ζούσε ολομόναχος. Κλεισμένος στα πέτρινα τείχη του μεγαλοπρεπούς παλατιού του, ο βασιλιάς συχνά έβρισκε καταφύγιο στον κήπο όπου, ξαπλωμένος κάτω από ένα δέντρο, ταξίδευε με το τραγούδι των πουλιών. Ώσπου ένα βράδυ άκουσε ένα

τραγούδι «τόσο γνώριμο, γλυκό και ζεστό που έμοιαζε με αγκαλιά». Αλλά τι παράξενο… όταν οι υπηρέτες το βρίσκουν [το πουλί] και του το φέρνουν σε ένα κλουβί, αυτό παύει να κελαηδά. Το ίδιο και όλα τα άλλα, που θα βάλουν μαζί του για παρέα στο κλουβί. Κι όμως, στην άκρη της πόλης ένα αγόρι που ζει μόνο του, με μόνη του περιουσία ένα κλουβί, έχει ένα πουλί που δεν σταματά να τραγουδά τόσο μελωδικά! Ποιο να ’ναι άραγε το μυστικό του;

Με τρόπο απλό, καθώς απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 7+ ετών, η συγγραφέας μιλά για μία από τις ουσιαστικότερες φιλοσοφικές έννοιες, αφού στο παραμύθι θίγεται με αριστοτεχνικό τρόπο η έννοια της ελευθερίας ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία και την ευτυχία.

Τα βασικά πρόσωπα της ιστορίας λειτουργούν ως τα κυρίαρχα σύμβολα, μέσα από τα οποία η συγγραφέας μεταφέρει το μήνυμά της. Από τη μια ο βασιλιάς, που αν και παρουσιάζεται ως ήπιων τόνων και σκεπτόμενος άρχοντας, αντιπροσωπεύει την εξουσία που θέλει να έχει υπό την κατοχή της ό,τι επιθυμεί. Από την άλλη το αγόρι, που αντιπροσωπεύοντας την ταπεινότητα και τον σεβασμό, «μαθαίνει» στον βασιλιά πως όλα όσα έχουν πραγματική αξία, δε φυλακίζονται. Αντίθετα, αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη αξία και ομορφιά όταν οι άνθρωποι τα μοιράζονται μεταξύ τους.

Και φυσικά τα πουλιά, αυτά τα εύθραυστα, μικροσκοπικά, πανέμορφα πλάσματα, που γίνονται σύμβολο όχι μόνον της ελευθερίας αλλά και της εσωτερικής φωνής, των συναισθημάτων, της δυνατότητας να εκφράζεται κάποιος χωρίς εμπόδια, χωρίς περιορισμούς, χωρίς λογοκρισία – κυριολεκτικά και μεταφορικά. Γιατί η φωνή –ενός πουλιού, ενός ανθρώπου, ενός καλλιτέχνη– ακούγεται μόνο σε συνθήκες ελευθερίας, εσωτερικής και εξωτερικής. Κατ’ επέκταση, το κλουβί γίνεται σύμβολο των δεσμών που περιορίζουν την ελευθερία και πρέπει να σπάσουμε για να την κατακτήσουμε.

{jb_quote}Θίγεται με αριστοτεχνικό τρόπο η έννοια της ελευθερίας ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία και την ευτυχία.{/jb_quote}

Ειδικά σήμερα, που συχνά η αγάπη συγχέεται με την κτητικότητα, το βιβλίο αποτελεί μια θαυμάσια ευκαιρία για τα παιδιά να συνδέσουν την ιστορία με τις δικές τους εμπειρίες, αλλά και ένα εργαλείο προκειμένου να κατανοήσουν όχι μόνο γιατί δεν είναι πάντα εφικτό να έχουν ό,τι επιθυμούν ή γιατί πρέπει να μοιράζονται αυτά που έχουν, αλλά και ότι αγάπη σημαίνει να αφήνεις τον άλλον να είναι ο εαυτός του, και όχι να τον περιορίζεις για τη δική σου ευχαρίστηση. Ταυτόχρονα, το παραμύθι προσφέρεται για την καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της σύνδεσης με την πραγματικότητα, καθώς το παιδί μπαίνοντας στη θέση του φυλακισμένου πουλιού μαθαίνει να αναγνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων, αλλά και πώς οι δικές του πράξεις έχουν συναισθηματικό αντίκτυπο στους γύρω του.

Ταυτόχρονα, το βιβλίο της Πέκλαρ δίνει την ευκαιρία και για μια άλλη «ανάγνωση» της σχέσης ανθρώπου-φύσης. Το παραμύθι γίνεται αφορμή να μιλήσουμε για τον απαιτούμενο σεβασμό προς το περιβάλλον, καθώς δείχνει στους μικρούς αναγνώστες ότι η φύση είναι πιο όμορφη όταν την παρατηρούμε στο φυσικό της πλαίσιο, παρά όταν προσπαθούμε να τη δαμάσουμε ή να την κλείσουμε σε «κλουβιά». Η φύση, όπως και η ομορφιά, δεν ανήκουν σε κανέναν, δεν έχουν ιδιοκτήτη.

Με λόγο ποιητικό, με ευαισθησία και ρυθμό το παραμύθι, που θυμίζει κάτι από το «Αηδόνι του αυτοκράτορα» του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, υπενθυμίζει ότι η πραγματική ευτυχία δε βρίσκεται στα πλούτη αλλά στην ελευθερία, στην απλότητα, την αυθεντικότητα και την ικανότητα να εκτιμάμε την εσωτερική μας φωνή και τη φύση γύρω μας.

Η Αντρέα Πέκλαρ ως εικονογράφος δημιουργεί εικόνες σε μια εικαστική γλώσσα γεμάτη χρώμα και ποίηση. Οι εικόνες δεν συνοδεύουν απλώς το κείμενο, αλλά συνομιλούν μαζί του. Άλλοτε με τις ήπιες, παστέλ αποχρώσεις με τις οποίες αποδίδονται οι βασιλικοί κήποι, άλλοτε με τα έντονα, πορφυρά χρώματα του εσωτερικού του παλατιού, στο οποίο δεσπόζει η φιγούρα του βασιλιά, άλλοτε με τα σκούρα χρώματα του νυχτερινού κήπου ή με τις γήινες αποχρώσεις του φτωχού σπιτιού του μικρού παιδιού, το βιβλίο προσφέρει όχι μόνο αναγνωστική απόλαυση, αλλά και οπτική. Ξεχωριστή θέση στην εικονογράφηση έχουν, φυσικά, τα πουλιά, που με τα έντονα χρώματά τους αναδεικνύουν την ομορφιά της φύσης και έρχονται σε αντίθεση με τη μοναξιά του βασιλιά και του παλατιού.

Ένα παραμύθι που θα συγκινήσει μικρούς και μεγάλους, καθώς μας καλεί να κατανοήσουμε πως η ομορφιά του κόσμου ανήκει σε όλους και όταν τη μοιραζόμαστε, πολλαπλασιάζεται. Πως η ευτυχία δεν αγοράζεται, δεν εξαγοράζεται και δε φυλακίζεται. Αλλά και πως, συχνά, στη σιωπή ακούγονται οι πιο μεγάλες αλήθειες, αφού είναι πιο ηχηρή από τις φωνές.

Χίλια πουλιά
Αντρέα Πέκλαρ
εικονογράφηση: Αντρέα Πέκλαρ
μετάφραση: Λάρα Ούνουκ
Εκδόσεις Βακχικόν
38 σελ.
ISBN 978-618-231-272-8
Τιμή €10,60