Andrea Marcolongo: «Η τέχνη του τρεξίματος»

Η τέχνη του τρεξίματος: Από τον Μαραθώνα στην Αθήνα με φτερά στα πόδια είναι το τέταρτο από τα πέντε βιβλία της Ιταλίδας ελληνίστριας Αντρέα Μαρκολόνγκο που κυκλοφορούν στα ελληνικά. Έχουν προηγηθεί: Η υπέροχη γλώσσα: 9 λόγοι να αγαπήσεις τα αρχαία ελληνικά (2017, βλ. κριτική εδώ), Το μέτρο του ηρωισμού: Ο μύθος των Αργοναυτών και το θάρρος που παρακινεί τους ανθρώπους να αγαπούν (2022), Το δίδαγμα της Αινειάδας ή Πώς ο Βιργίλιος μπορεί να σε βοηθήσει σε δύσκολους καιρούς (2022), κατόπιν το βιβλίο Η τέχνη του τρεξίματος:

Από τον Μαραθώνα στην Αθήνα με φτερά στα πόδια (2023) κι έπειτα το Μια νύχτα στο Μουσείο της Ακρόπολης (2024, βλ. κριτική εδώ). Όπως βλέπουμε, η Μαρκολόνγκο δεν φοβάται τους μεγάλους τίτλους με την επεξηγηματική ουρά, αντιθέτως τους προτιμά, κόντρα στους μικρούς, ευσύνοπτους, δήθεν πιο συμβατούς με το τρέχον μάρκετινγκ. Επίσης, σε κάθε τίτλο της φανερά ή συγκεκαλυμμένα μιλάει για αγάπη. Είναι αντισυμβατική σε όλα της και στη γραφή της. Είναι αυθόρμητη. Δεν διστάζει να εμπλέξει τα συναισθήματά της στην επιστημονική γραφή, να εκθέσει προσωπικά της δεδομένα και να στείλει μηνύματα προς κάθε κατεύθυνση, πάντα με μεγάλη αγάπη γι’ αυτό που κάνει και κυρίως γι’ αυτό που εμάς αφορά. Την Αρχαία Ελλάδα.

Μία όμορφη Ιταλίδα, σαν τη Σιμονέτα Βεσπούτσι, την Primavera του Μποτιτσέλι, ήρθε από τη γειτονική μας χώρα, αν και τα τελευταία χρόνια ζει στο Παρίσι, να μας δείξει γιατί πρέπει να αγαπάμε τα αρχαία ελληνικά μας, την υπέροχη γλώσσα μας, που όλοι οι Έλληνες υπερηφανεύονται γι’ αυτήν αλλά σπάνια ασχολούνται ή τη διαβάζουν. Μόνο λένε. Η Μαρκολόνγκο και λέει και πράττει και μάλιστα για την Τέχνη του τρεξίματος ήρθε στην Ελλάδα, επισκέφτηκε τον Μαραθώνα και έτρεξε τον Μαραθώνιο –41,8 χιλιόμετρα– μέχρι το Καλλιμάρμαρο. Είναι θεά, αφού έτρεξε – αυτό που πίστευαν οι αρχαίοι μας για τους θεούς τους. Θεά, από το ρήμα θέω=τρέχω, όπως λέει ο Πλάτων στον Κρατύλο και η ίδια στο πρώτο από τα τέσσερα αποσπάσματα, τα οποία χρησιμοποιεί ως μότο του βιβλίου της. Τα άλλα τρία προέρχονται από τον Κικέρωνα, τον Φίλωνα τον Αλεξανδρέα και τον Εουτζένιο Μοντάλε, ο οποίος καταθέτει: «Αν δω όνειρο τη νύχτα, ονειρεύομαι πως είμαι μαραθωνοδρόμος».

Το βιβλίο, εκτός από την Εισαγωγή, στην αρχή, και τις Ευχαριστίες, στο τέλος, ολοκληρώνεται σε δέκα κεφάλαια. Κάθε ένα και μια αποκάλυψη. Το υλικό που συγκέντρωσε αυτή η φανατική της ζωής σε όλες της τις εκδοχές, σε πόσες σελίδες βιβλιογραφίας ανέτρεξε, σε πόσες σημειώσεις και πώς όλες αυτές τις ενέταξε στο βιβλίο της, ολοκληρώνοντας ένα πόνημα που ακόμα και τον πιο βαριεστημένο θα τον έσπρωχνε να τρέξει. Κι αυτό από αγάπη. Γιατί ό,τι διαβάζει μεταβολίζεται σε αγάπη.

Στα τριάντα τέσσερά της χρόνια, εκτός από τη ζωή που τη χρωστάει στη μητέρα της, δύο πράγματα την έμαθαν να ζει. Τα αρχαία ελληνικά στα 14 της στο σχολείο και το τρέξιμο στον Σηκουάνα πριν από τρία χρόνια. Τρέχει πάντα με τον σκύλο της. Δεν καυχιέται για διδακτορικά στην κλασική φιλολογία ή για μετάλλια στον αθλητισμό. Όχι· τα μόνα μετάλλιά της είναι η αγάπη της για τους δύο αυτούς τομείς. Το τρέξιμο, λέει, δεν ενισχύει τους μυς της, αλλά το μυαλό της...

Η αρχή έγινε με την πραγματεία του Φλάβιου Φιλόστρατου De arte gymnastica, που τον είπαν Αθηναίο αλλά ήτανε Ρωμαίος, γεννήθηκε στη Λήμνο το 170 μ.Χ. περίπου και δίδασκε ελληνική ιστορία, που ήταν ήδη ρωμαϊκή. Πού οφείλεται η αρχή του τέλους των Ελλήνων; Στους πλαδαρούς μυώνες τους. Τα αθλητικά κατορθώματα των Ελλήνων ήταν ήδη παλιά ανάμνηση και πίστευε πως προϋπόθεση για την ενδυνάμωση του πνεύματος ήταν η ενδυνάμωση του σώματος. Στον Φιλόστρατο η Μαρκολόνγκο θα βρει πολλά, πάρα πολλά που θα τη γοητεύσουν ώστε να καταλήξει να γράψει το βιβλίο έχοντας την εμπειρία του τρεξίματος: «Έχω λοιπόν στη διάθεσή μου πέντε μήνες για να προετοιμαστώ να τρέξω εκείνα τα ευλογημένα 41,8 χιλιόμετρα που χωρίζουν τον Μαραθώνα από την Αθήνα... Μπορεί να μην έχω τρέξει ποτέ μαραθώνιο, μπορώ όμως να πω με σιγουριά ότι έχω διαβάσει ό,τι κυκλοφορεί σήμερα σχετικά με την προετοιμασία του».

Εγώ γιατί τρέχω, ειλικρινά δεν ξέρω... αλλά κάποια μέρα σκέφτηκα ότι το τρέξιμο σχετίζεται με τον πανικό μπροστά στα γηρατειά... αυτός είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να νιώθω ζωντανή... τρέχω γιατί φοβάμαι να πεθάνω... Με αυτά για εισαγωγή, θα μπει στα ενδότερα, θα ερευνήσει ποιοι, πότε και πού έτρεξαν. Ποιοι αρχαίοι δρομείς, ποια είδη δρόμου, ποιοι οι νέοι δρομείς, τι είπαν οι επιφανείς σοφοί, τι έγραψαν, ποιες και πώς λειτουργούν οι βιομηχανίες αθλητικών ειδών...

{jb_quote}Το βιβλίο είναι ένας θησαυρός, αλλά το τελευταίο κεφάλαιο με τη συγγραφέα στον Μαραθώνα είναι ένας ύμνος στην Ελλάδα.{/jb_quote}

Το τρέξιμο είναι ο «έρως της ζωής», λέει περίπου ο Φιλόστρατος και η Μαρκολόνγκο τρέχει, γιατί τρέχοντας νιώθει ζωντανή, ολοκληρωμένη και μερικές φορές αθάνατη. Το τρέξιμο είναι το καλύτερο αντίδοτο στον φόβο του θανάτου... Αν θέλεις να νικήσεις σε κάτι, τρέξε 100 μέτρα, αν θέλεις να βιώσεις μια εμπειρία, τρέξε έναν μαραθώνιο, έλεγε ο Εμίλ Ζάτοπεκ.

Τι ωραία που είναι τα νιάτα κι ας μας φεύγουν ξαφνικά, έλεγε ο Λορέντζος των Μεδίκων, ο μεγαλοπρεπής, φιλόσοφος και ποιητής... τα νιάτα είναι η λιγότερο δημοκρατική περίοδος της ζωής... τι είναι πιο σημαντικό; ένας παθητικός αόριστος σ’ ένα κλασικό κείμενο ή δέκα χιλιόμετρα χωματόδρομος;

Οι μικρούλες στη Βραυρώνα έτρεχαν να ξεφύγουν από μια αληθινή αρκούδα που τις κυνηγούσε. Η πανέμορφη Αταλάντη κέρδισε σε αγώνα όλους τους υποψήφιους γαμπρούς που την κυνηγούσαν – μόνο με το τέχνασμα των χρυσών μήλων τη νίκησε ο Μελανίων. Πάντως υπήρχαν και για τις γυναίκες αγώνες, αλλά για να μπουν κανονικά σε ολυμπιακό στάδιο χρειάστηκαν σχεδόν 2.000 χρόνια μ.Χ., το 1900 στο Παρίσι. Στους Ολυμπιακούς της Αθήνας το 1896 η Σταμάτα Ρεβίδη που, τριάντα ετών και μητέρα δύο παιδιών, δεν της επετράπη να γραφτεί στους δρομείς, έτρεξε μόνη της παράλληλα με τους άντρες και φυσικά δεν της επέτρεψαν να μπει στο στάδιο. Σήμερα όλες μπορούν. Η Μαρκολόνγκο θα φέρει πολλά παραδείγματα για να δείξει την προκατάληψη εναντίον των γυναικών. Ο Όμηρος, ο Πλάτων, ο Αισχύλος τής έμαθαν πως έχει ένα κεφάλι και πρέπει να το χρησιμοποιεί. Τώρα ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια τής δίδαξε ότι έχει ένα σώμα που μπορεί να κάνει κάτι με αυτό πέρα από το να το χρησιμοποιεί ως έδρα του εγκεφάλου της.

Το βιβλίο είναι ένας θησαυρός, αλλά το τελευταίο κεφάλαιο με τη συγγραφέα στον Μαραθώνα είναι ένας ύμνος στην Ελλάδα, ένα ποίημα, ένας πίνακας ζωγραφικής με τόσες μικρές πινελιές ελληνικές που φέρνουν δάκρυα. Ο τρόπος που ευχαριστεί όσους τη βοήθησαν είναι κι αυτός συγκινητικός. Το εξώφυλλο στην ιταλική του έκδοση έχει αρχαίους δρομείς από αρχαίο αγγείο. Στα ελληνικά, ένα παρόμοιο σχέδιο της Βασιλικής.

Η Αντρέα Μαρκολόνγκο μάς κάνει να ξεχνάμε τα δεινά της καθημερινής ζωής και να μακαρίζουμε τον εαυτό μας που γεννηθήκαμε Έλληνες/Ελληνίδες.

Η τέχνη του τρεξίματος
Από τον Μαραθώνα στην Αθήνα με φτερά στα πόδια
Andrea Marcolongo
μετάφραση: Άννα Παπασταύρου
Εκδόσεις Πατάκη
288 σελ.
ISBN 978-960-16-7262-5
Τιμή €15,50