Οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες δεν είναι αλγόριθμοι

Η συζήτηση για την εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες συχνά ξεκινά από τους αλγορίθμους. Πώς κατανέμονται οι παραγγελίες; Πώς αξιολογείται ο εργαζόμενος; Ποιος ελέγχει τις αυτοματοποιημένες αποφάσεις; Είναι σημαντικά ζητήματα. Πριν από αυτά, όμως, υπάρχει ένα πιο βασικό ερώτημα. Ποια είναι η πραγματική εργασιακή σχέση ανάμεσα στην πλατφόρμα και στον άνθρωπο που εργάζεται μέσω αυτής;

Σε πρόσφατη συνέντευξή της, η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως στάθηκε στη διαφάνεια των αλγορίθμων και στην ανθρώπινη εποπτεία των αυτοματοποιημένων αποφάσεων. Οι εγγυήσεις αυτές είναι αναγκαίες, αλλά δεν συνιστούν

Το ουσιαστικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Πότε ο εργαζόμενος σε μια πλατφόρμα, όπως η Wolt ή η efood, θα αναγνωρίζεται ως μισθωτός και θα έχει τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτή τη σχέση; Η απάντηση δεν μπορεί να βρίσκεται μόνο στη σύμβαση που υπογράφει. Πρέπει να βρίσκεται και στην καθημερινή πραγματικότητα της δουλειάς του.

Η Οδηγία ορίζει ότι ο χαρακτηρισμός της εργασιακής σχέσης πρέπει να βασίζεται πρωτίστως στα πραγματικά περιστατικά, ανεξάρτητα από την ονομασία που δίνουν στη σχέση τα συμβαλλόμενα μέρη. Προβλέπει ακόμη ένα μαχητό τεκμήριο εξαρτημένης εργασίας. Όταν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία διεύθυνσης και ελέγχου από την πλατφόρμα, θεωρείται ότι υπάρχει σχέση εργασίας. Αν η πλατφόρμα θέλει να αμφισβητήσει αυτό το τεκμήριο, εκείνη πρέπει να αποδείξει ότι δεν υπάρχει τέτοια σχέση.

Το πώς θα εφαρμοστεί αυτό στην Ελλάδα έχει μεγάλη σημασία. Αν τα κριτήρια για τη διεύθυνση και τον έλεγχο είναι υπερβολικά στενά, η προστασία μπορεί να υπάρχει μόνο στα χαρτιά. Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να επωμίζονται το βάρος να αποδείξουν μόνοι τους τι συμβαίνει μέσα σε ένα σύστημα που σχεδιάζει και ελέγχει η πλατφόρμα.

Εδώ βρίσκεται και η ευθύνη της κυβέρνησης. Το άρθρο 69 του ν. 4808/2021 προβλέπει ότι η σύμβαση με την πλατφόρμα τεκμαίρεται πως δεν αφορά εξαρτημένη εργασία, εφόσον προβλέπει σωρευτικά συγκεκριμένα δικαιώματα για τον πάροχο. Η ευρωπαϊκή Οδηγία, όμως, απαιτεί να εξετάζεται πρώτα η πραγματική εκτέλεση της εργασίας. Η κυβέρνηση οφείλει να καταργήσει το αντίθετο τεκμήριο και να εφαρμόσει αποτελεσματικά την ευρωπαϊκή προστασία.

Η προθεσμία ενσωμάτωσης της Οδηγίας λήγει στις 2 Δεκεμβρίου 2026. Μέχρι τότε, η υπουργός Εργασίας πρέπει να ξεκαθαρίσει αν θα καταργηθεί το τεκμήριο του νόμου Χατζηδάκη, ποια κριτήρια θα χρησιμοποιούνται για να διαπιστώνεται ο έλεγχος από τις πλατφόρμες και πώς θα διασφαλιστεί ότι το βάρος απόδειξης θα παραμένει στις ίδιες. Χρειάζεται επίσης να γίνει σαφές ότι οι αρμόδιες αρχές, μεταξύ τους και η Επιθεώρηση Εργασίας, θα παρεμβαίνουν όταν υπάρχουν ενδείξεις λανθασμένου χαρακτηρισμού. Η Οδηγία προβλέπει τέτοια δράση από τις αρμόδιες αρχές.

Η διαφάνεια των αλγορίθμων δεν αρκεί, αν ο εργαζόμενος εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως αυτοαπασχολούμενος ενώ η πραγματικότητα της εργασίας του δείχνει κάτι διαφορετικό. Η τεχνολογία δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι για την αποφυγή ευθυνών. Οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες χρειάζονται αναγνώριση της πραγματικής εργασιακής τους σχέσης και τα δικαιώματα που τη συνοδεύουν.

*αντιπρόεδρος της LEFT και ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτικής Συμμαχίας