Κι όμως γυρίζει…

Τα αποτελέσματα δύο εκλογικών αναμετρήσεων σε δύο διαφορετικές γωνιές του κόσμου μάς δείχνουν ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Ο κόσμος γυρίζει, σε πείσμα όσων υποστηρίζουν ότι η σημερινή τάξη πραγμάτων είναι ασάλευτη. Δεν εννοώ βέβαια ότι τα εκλογικά αποτελέσματα σε Βραζιλία και Σερβία συνιστούν ριζικές πολιτικές αλλαγές αλλά ότι προσφέρονται για εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων.

Στη Βραζιλία ο απερχόμενος πρόεδρος Λούλα έκανε την έκπληξη ανατρέποντας το αρνητικό αποτέλεσμα του πρώτου γύρου. Ενώ ο ακροδεξιός Μπολσονάρο προηγήθηκε τότε κατά 2 εκατομμύρια ψήφους, ο Λούλα νίκησε τελικά

Αυτό σημαίνει ότι εκατομμύρια άνθρωποι, παρά το γεγονός ότι στον πρώτο γύρο απείχαν, επέλεξαν τώρα να συμμετέχουν για να αποτρέψουν τα χειρότερα, δηλαδή την τυχόν επικράτηση του ακροδεξιού Μπολσονάρο, που θα σήμαινε ραγδαία περαιτέρω επιδείνωση των συνθηκών ζωής τους. Ανταποκρίθηκαν θετικά στις νέες φιλολαϊκές εξαγγελίες του Λούλα.

Σημαίνει επίσης ότι στον πρώτο γύρο εξέφρασαν με την αποχή τη δυσπιστία και την απογοήτευσή τους απέναντι στον Λούλα, καθώς η πολιτική του επέφερε επιμέρους μικροβελτιώσεις στη ζωή των λαϊκών τάξεων αλλά δεν οδήγησε σε μια ριζική λύση των χρόνιων και μεγάλων προβλημάτων. Σημαίνει επίσης ότι ο λαός δεν έδωσε λευκή επιταγή στον δεύτερο γύρο. Ο Λούλα θα κριθεί αυστηρά αν τυχόν επιμείνει στα ημίμετρα και δεν αμφισβητήσει το ίδιο το πλαίσιο της δημοσιονομικής λιτότητας.

Εχει ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η νίκη του Λούλα συνιστά μια ήττα των αλγόριθμων. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δούλεψαν αποδεδειγμένα υπέρ του ακροδεξιού υποψηφίου αλλά ωστόσο η έντεχνη προπαγάνδα τους έπεσε στο κενό. Στην άλλη άκρη του πλανήτη, στη γειτονική μας Σερβία, η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» ενάντια στα σημαντικότερα μέσα ενημέρωσης που ευνοούσαν τον απερχόμενο πρόεδρο αποτελεί ακόμα μία επιβεβαίωση ότι η κυρίαρχη προπαγάνδα δεν είναι παντοδύναμη.

Βέβαια, στην περίπτωση της Σερβίας το πρόγραμμα των νικητών είναι μια γενικόλογη αναφορά στην καταπολέμηση της διαφθοράς. Η εμπειρία έχει δείξει ότι πίσω από ένα τόσο ασαφές αίτημα μπορεί να αναδυθούν διάφορα «άνθη του κακού» και να αναπαραχθεί η ίδια συστημική πολιτική. Αυτό συμβαίνει όταν δεν αντιμετωπίζονται οι πραγματικές αιτίες της διαφθοράς, που δεν είναι άλλες από τη βαθιά κοινωνική ανισότητα και αδικία, την οικονομική και πολιτική παντοδυναμία των ολιγαρχών.

Και οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις δείχνουν ότι στην εποχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης οι λαοί αναζητούν διεξόδους. Οταν δεν τους προσφέρονται ριζικές λύσεις των προβλημάτων, πραγματικές εναλλακτικές, αλλά διάφορα ημίμετρα, το ενδιαφέρον τους εξαντλείται γρήγορα, όπως και η δυναμική των ημίμετρων.

Ειδικά στην εποχή μας η ουσιαστική βελτίωση της ζωής των πολλών και η ανάταξη των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο μέσω της αφαίρεσης του προκλητικού πλούτου και των προνομίων από την οικονομική ολιγαρχία. Βελούδινες λύσεις στην εποχή της κρίσης δυστυχώς δεν υπάρχουν.

Η εμπειρία της Βραζιλίας αλλά και άλλων κεντροαριστερών κυβερνήσεων στη Λ. Αμερική και στην Ευρώπη έχει αποδείξει ότι, αν δεν ακολουθηθεί ο δρόμος της ρήξης, οι όποιες μικροβελτιώσεις γρήγορα εξανεμίζονται. Ακολουθούν η απογοήτευση, η αποστράτευση και η αποχή από τις εκλογικές και πολιτικές διαδικασίες. Το έδαφος αυτό τα συστημικά μέσα ενημέρωσης και συγκεκριμένα κέντρα της οικονομικής εξουσίας προσπαθούν να το καλύψουν με την προώθηση της Ακροδεξιάς. Από ό,τι φαίνεται, όμως, μπορεί να γίνει και αλλιώς.

*Καθηγητής Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο