«Κάν’ το όπως το Παρίσι»;

Μια ειρωνεία της ιστορικής συγκυρίας που συνοδεύει την τρέχουσα εξεγερσιακή κατάσταση στη Γαλλία συνίσταται στο ότι είναι ατυχές για την Αριστερά το ότι δεν ισχύει η προπαγανδιστική ερμηνεία των γεγονότων που δίνουν ο Μακρόν και οι λοιπές καθεστωτικές δυνάμεις. Η «άκρα» Αριστερά δυστυχώς ΔΕΝ είναι η αιτία ή ο καθοδηγητής των ταραχών. Το «δυστυχώς» βέβαια ισχύει για την οργανωμένη Αριστερά. Για το ίδιο το κίνημα το ζήτημα δεν τίθεται με όρους «δυστυχώς»

ή «ευτυχώς». Οι άθλιες συνθήκες στην εκπαίδευση, η ανεργία των νέων, το κόστος ζωής και η ακρίβεια είναι μάλλον οι γενικότερες αιτίες που προκάλεσαν την εξέγερση, όπως φαίνεται και από τα αιτήματα των διαδηλωτών. Ποιο όμως είναι άραγε το συστημικό νήμα που συνδέει τούτες τις αιτίες μεταξύ τους; Ενας παλιός γνώριμος της Αριστεράς και ο βασικός λόγος ύπαρξής της, καθ’ ότι και ο κύριος αντίπαλός της: ο καπιταλισμός.

Δραστικές περικοπές δαπανών για την εκπαίδευση, μαζικές απολύσεις και δομικός περιορισμός των θέσεων εργασίας, ασυδοσία των επιχειρήσεων που εκδηλώνεται με τη συστηματική υποβάθμιση της αξίας των προϊόντων και τη γενικευμένη αισχροκέρδεια. Ενα κυρίαρχο πλέγμα αλληλένδετων σχέσεων και πρακτικών που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό στη σύγχρονη, θριαμβεύουσα πλέον φάση του, κατά την οποία μπορεί ανενόχλητος να εκτυλίσσει σε πλήρη ανάπτυξη την αδηφάγο επιθετικότητά του εναντίον των κατώτερων και μεσαίων τάξεων. Ο σύγχρονος καπιταλιστικός εκφασισμός συμπληρώνεται βέβαια και από την άνοδο της ξενοφοβικής Ακροδεξιάς, αλλά και από τη στρατιωτικοποίηση της οικονομίας, που αναπόφευκτα συμβάλλει και στην περαιτέρω φασιστικοποίηση της κοινωνίας διαμέσου της αέναης καλλιέργειας μιας ετοιμοπόλεμης κατάστασης.

Οταν το κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς και οι εξουσιαστικές πρακτικές του προσλαμβάνουν έναν τόσο επιθετικό χαρακτήρα, αναμενόμενο είναι πως οι εξεγέρσεις απέναντι σε αυτό δεν θα είναι και τόσο ειρηνικές. Το ερώτημα που τίθεται για την οργανωμένη Αριστερά δεν είναι αν θα αποδοκιμάσει ή επιδοκιμάσει τις όποιες βίαιες συμπεριφορές, αλλά αν θα μπορέσει να εκφράσει τη λαϊκή οργή και απόγνωση σε θεσμικό επίπεδο προς μια αντικαπιταλιστική κατεύθυνση. Δεν έχω επαρκείς γνώσεις περί της σύγχρονης γαλλικής πολιτικής, αναφέρθηκα στις γαλλικές εξεγέρσεις διότι μάλλον αποτελούν την πιο έκδηλη περίπτωση μιας γενικευμένης λαϊκής αγανάκτησης με την καπιταλιστική τάξη πραγμάτων που συναντάμε στις περισσότερες χώρες της σύγχρονης Ευρώπης.

Κατά την πρώτη δεκαετία της χρηματοπιστωτικής κρίσης, ας πούμε κατά τα έτη 2008-2018, η δημοσιονομική λιτότητα ήταν ο κύριος τρόπος επιθετικής πολιτικής από την πλευρά του καπιταλιστικού καθεστώτος. Και δεν θα ήταν αυθαίρετο να θεωρήσουμε ότι το κίνημα των αγανακτισμένων στην Ελλάδα ήταν μια από τις πρώτες μαζικές λαϊκές αντιστάσεις απέναντι σε αυτήν. Στην αρχή της κρίσης, υπήρχε ένα μικρό κόμμα (για την ακρίβεια, συνασπισμός κομμάτων τότε) της ανανεωτικής ριζοσπαστικής Αριστεράς. Κατά τη διετία 2010-2012, με την εφαρμογή του πρώτου μνημονίου και την εμφάνιση του κινήματος των αγανακτισμένων, ο ΣΥΡΙΖΑ κατόρθωσε να εκφράσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια και να καταστεί κόμμα εξουσίας στις εκλογές του 2012 και κατόπιν κυβερνών κόμμα το 2015.

Στην αριστερή κοινωνική και πολιτική ανάλυση, συχνά στηριζόμαστε σε υποθέσεις που δεν μπορούν να αποδειχτούν εμπειρικά, διότι αφορούν αποφάσεις και χάραξη στρατηγικών που λαμβάνονται και διεκπεραιώνονται εντός μηχανισμών στους οποίους οι κοινωνικοί επιστήμονες (τουλάχιστον οι αριστεροί εξ αυτών) δεν έχουν πρόσβαση. Αν είναι βάσιμη ή όχι μια υπόθεση, κρίνεται κυρίως από τα αποτελέσματα των πράξεων και στρατηγικών που αυτή αφορά. Μπορούμε λοιπόν βάσιμα να υποθέσουμε, κρίνοντας από τα αποτελέσματα, ότι από την εμπειρία της ραγδαίας ανόδου και εκλογικής νίκης του ΣΥΡΙΖΑ κατά την περίοδο 2010-2015 το (διεθνές και εγχώριο) κοινωνικο-πολιτικό καθεστώς αποκόμισε ένα πολύ χρήσιμο για εκείνο μάθημα: ότι οφείλει να φροντίσει ώστε να μην υπάρχει κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς ούτε στα ποσοστά των ετών πριν από το 2012. Ακόμη και αν προκύψει στην Ελλάδα εξεγερσιακό κίνημα εφάμιλλο της Γαλλίας, είναι πολύ αμφίβολο αν θα υπάρχει πολιτικός φορέας που θα μπορέσει να το μετατρέψει σε θεσμική δύναμη.

● Ομότιμος καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών