Η Ιθάκη πέραν του Νόλαν

Ολοι γνωρίζουμε την Ιθάκη. Ή, τουλάχιστον, έτσι νομίζουμε. Είναι ο τόπος του Οδυσσέα, είναι ένα από τα μεγαλύτερα (αν όχι το σπουδαιότερο) ποιήματα της ανθρωπότητας από έναν από τους μεγαλύτερους (αν όχι τον σπουδαιότερο) ποιητή του κόσμου, είναι το ομηρικό νησί της επιστροφής, ο προορισμός που έγινε παγκόσμιο σύμβολο χάρη στον Ομηρο και τους αδιανόητους στίχους του Καβάφη.

Θα έλεγε κανείς πως αν σε έχουν υμνήσει ο Ομηρος και ο Καβάφης

Η Ιθάκη δεν διαθέτει τις απέραντες αμμουδιές, τα πολυτελή θέρετρα ή τη θορυβώδη νυχτερινή ζωή άλλων νησιών. Εχει όμως νερά να τα πιεις στο ποτήρι: μικρές παραλίες, κυρίως με βότσαλο, που μέσα στους κολπίσκους μπαίνει γλυκό νερό από τα βουνά και τις πηγές και γλυκαίνει μαζί με το νερό και το σώμα. Είναι από τα ελάχιστα νησιά που έχουν ακόμα νερό και δέντρα. Κατάφυτο (το φτύνουμε μην το ματιάσουμε).

Διαθέτει ιστορία, από τα ομηρικά χρόνια ώς την ενετοκρατία, τους αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία (αργότερα επί χούντας), αλλά και σύγχρονη: από τον Αλέξη Τσίπρα που την Ιθάκη επέλεξε για να εξαγγείλει την έξοδο από τα μνημόνια (Αύγουστος 2018) και μετά ως τίτλο για το βιβλίο του, έως σήμερα, που το μέρος ξαναβγήκε στην επικαιρότητα λόγω της ταινίας «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν.

Και κάπως έτσι η Ιθάκη «επέστρεψε» σε όσους ψάχνουν την επιστροφή. Η ομορφιά της αποκαλύπτεται αργά: στους κολπίσκους με τα διάφανα νερά, στους κατάφυτους λόφους, στα πέτρινα σπίτια, στα κυπαρίσσια που κατεβαίνουν σχεδόν μέχρι τη θάλασσα. Είναι ένας τόπος με ανθρώπινη κλίμακα, όπου οι αποστάσεις παραμένουν μικρές και η αίσθηση της απομόνωσης παράξενα λυτρωτική.

Οσο για τους ανθρώπους, οι Θιακοί είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία: όπως παντού, έτσι κι εδώ θα βρεις καλούς και κακούς. Υπήρχαν λαδέμποροι, τοκογλύφοι και κάποιοι (λίγοι) δωσίλογοι, μα κυρίως αγωνιστές. Νησί με μετανάστευση (σε Αυστραλία και ΗΠΑ), «ένιωσε» από νωρίς πως ο νόστος δεν ανήκε μόνο στον Οδυσσέα.

Οι άνθρωποι αυτοί δούλεψαν και πρόκοψαν. Μα και όσοι έμειναν, από ψαράδες και κτηνοτρόφους έως αρχαιολόγους, δικηγόρους σπουδαίους, σεφ, καπεταναίους, αγωνιστές και διανοούμενους (Οδυσσέας Ανδρούτσος, Λορέντζος Μαβίλης, Παναγής Λεκατσάς κ.ά.), πρόσφεραν στον τόπο τους.

Και προσφέρουν ακόμα, σε όλους τους τομείς. Δεν είναι τυχαίο πως και στον πολιτισμό, το νησί πρωτοπόρησε με τα Φεστιβάλ Θεάτρου, Μουσικής, που υπάρχουν έως σήμερα, όπως και το Return2Ithaca, ένα διεθνές πρόγραμμα φιλοξενίας και έκθεσης φωτογραφίας (residency), που φέρνει φωτογράφους απ’ όλο τον κόσμο στο νησί, καθώς και με μικρότερα πολιτιστικά δρώμενα, όπως προβολή παλαιστινιακών ταινιών, βραδιές ζωντανής τζαζ μουσικής και φυσικά με τα πανηγύρια της, που ξεχωρίζουν γιατί παίζουν βαλς και τανγκό έως ροκ εντ ρολ και δεν έχουν κλαρίνα!

Είναι μόνο αυτά η Ιθάκη; Ενα νησί σχετικά μικρό, μα τόσο πλούσιο σε κουλτούρα, ιστορία, παρελθόν και παρόν; Οι «άρχοντες» του νησιού τι ευαγγελίζονται; Γιατί, για παράδειγμα, υπάρχουν ιδιώτες που μεταφέρουν σε βυτία το νερό και το χρεώνουν αδιανόητα ακριβά, τη στιγμή που και οι ίδιοι από τον δήμο το αγοράζουν (αν το αγοράζουν); Γιατί ο δήμος έχει τόσο ελάχιστα βυτιοφόρα και δεν προλαβαίνει τη ζήτηση; Πού πάνε τα χρήματα που «βγάζει» από αυτούς τους «ιδιώτες»;

Γιατί σε όλα τα λιμάνια του νησιού (Βαθύ, Φρίκες και Πίσω Αετός) δεν υπάρχουν σκάλες μέσα στο νερό, ώστε αν γίνει κάποιο ατύχημα να μπορείς να βγεις από τη θάλασσα; Στον Πίσω Αετό δεν υπάρχουν καν οι προϋποθέσεις να ρίξει άγκυρα το καράβι! Οσο για το Βαθύ, όχι σκάλες μέσα στη θάλασσα δεν έχει (αν εξαιρέσεις μπροστά από το λιμεναρχείο, αλλά φαντάζομαι αν κάποιος πέσει σε εκείνο στο σημείο, κάποιοι από την υπηρεσία θα βρεθούν να τον σώσουν), αλλά ούτε σωσίβια μόνιμα, ώστε να πετάξεις ένα αν χρειαστεί στο νερό. Γιατί όλα αυτά τα τραγικά λάθη και οι παραλείψεις;

Από το ρεπορτάζ προκύπτει πως ο δήμαρχος του νησιού έχει δύναμη και εντελώς τυχαία κάνει συνεχείς προσλήψεις (κυρίως εποχικούς) με άτομα που έχουν πολυπληθείς οικογένειες. Την ίδια στιγμή, καταστάσεις αφήνονται στην τύχη τους.

Τα όσα ήδη αναφέραμε είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οπως και το ότι δεν υπάρχει καν ένα θερινό σινεμά στο νησί. Ασε την αισχροκέρδεια: σε ανοιχτή βραδιά τζαζ μουσικής στην Εξωγή, το ποτήρι το κρασί σε πλαστικό κόστισε 6 ευρώ, δίχως απόδειξη και δεν δέχονταν ούτε κάρτα (φυσικά). Κοινώς, καθαρή κλοπή.

Γιατί; Οσο για τα εστιατόρια, αν εξαιρέσεις κάποια ελάχιστα (όπως η «Μαργαρίτα» στον Σταυρό, με τα μοναδικά γλυκά και τις πίτες της, ή εκείνο της Ανωγής που ήταν μοναδικό, με τον Λευτέρη Καραντζή στην κουζίνα, ανοιχτό χειμώνα-καλοκαίρι, το οποίο δυστυχώς έκλεισε για να γίνει «γκουρμέ» με ευθύνη της Εκκλησίας και οι άνθρωποι δεν έχουν μήτε καφέ να πιουν), τα περισσότερα χρεώνουν και τον κούκο και τ’ αηδόνι.

Οι Θιακοί αγαπούν τον τόπο τους. Αυτό είν’ αλήθεια. Το ζήτημα είναι πως το μέλλον δεν έρχεται ούτε με τα κότερα, ούτε με τους άρπαγες. Ερχεται με οδύσσειο μυαλό, καβαφική ηθική και τοπική αλληλεγγύη.