Η διαμαρτυρία δεν είναι τρομοκρατία

Από τη Γαλλία μέχρι την Αλβανία, οι κοινωνίες εξεγείρονται. Οχι επειδή μισούν τη δημοκρατία, αλλά επειδή αρνούνται να ζουν χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη. Η Ευρώπη φλέγεται! Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία, Αλβανία. Χιλιάδες νέοι, εργαζόμενοι, συνταξιούχοι, άνθρωποι που μέχρι χθες αγωνίζονταν απλώς να επιβιώσουν, βγαίνουν στους δρόμους. Και οι κυβερνήσεις, αντί να αναζητήσουν τις αιτίες, αναζητούν τους ενόχους. Κατά προτίμηση ανάμεσα στους διαδηλωτές!

Στη Γαλλία,

στις 17 Οκτωβρίου, οι διαδηλωτές έφτασαν, σύμφωνα με τους διοργανωτές, τις 800.000. Η κυβέρνηση μέτρησε 550.000. Ακόμα και με την κυβερνητική αριθμητική, πρόκειται για μια μεγαλειώδη λαϊκή κινητοποίηση. Τι είδαμε όμως να κυριαρχεί στην τηλεοπτική εικόνα; Φωτιές, σπασμένες βιτρίνες, συγκρούσεις. Λες και οι εκατοντάδες χιλιάδες ειρηνικοί διαδηλωτές ήταν κομπάρσοι και πρωταγωνιστές οι φλεγόμενοι κάδοι!

Γιατί εξεγείρεται η Ευρώπη; Η απάντηση βρίσκεται στη μεγάλη πολιτική μετάλλαξη που ακολούθησε το 1990. Με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, ο καπιταλισμός απαλλάχθηκε από έναν σημαντικό ιδεολογικό και γεωπολιτικό ανταγωνιστή. Ο φιλελευθερισμός μετατράπηκε σταδιακά σε επιθετικό νεοφιλελευθερισμό. Το κοινωνικό κράτος, κατάκτηση δεκαετιών εργατικών αγώνων, αντιμετωπίστηκε ως οικονομικό βάρος. Η δημόσια υγεία, η παιδεία, η κοινωνική ασφάλιση έγιναν πεδία επιχειρηματικής εκμετάλλευσης. Οι εργαζόμενοι μετατράπηκαν σε «κόστος», οι πολίτες σε «πελάτες» και η κοινωνική δικαιοσύνη σε ενοχλητική υποσημείωση των ισολογισμών.

Και δεν ευθύνεται αποκλειστικά η Δεξιά. Σοσιαλιστικές και σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις υιοθέτησαν απορρυθμίσεις, ιδιωτικοποιήσεις και δημοσιονομική πειθαρχία, απογοητεύοντας τους ίδιους τους ανθρώπους που υποτίθεται ότι εκπροσωπούσαν. Η Αλβανία του σοσιαλιστή Εντι Ράμα αποτελεί χαρακτηριστική προειδοποίηση: η κομματική ταμπέλα δεν εξασφαλίζει κοινωνική πολιτική.

Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ενωση βρίσκει τεράστιους πόρους για εξοπλισμούς και γεωπολιτικές προτεραιότητες, ενώ οι λαοί καλούνται να αποδεχθούν περικοπές και θυσίες. Η στήριξη της Ουκρανίας δεν μπορεί να απαλλάσσει την ευρωπαϊκή ηγεσία από την υποχρέωση κοινωνικής προστασίας και σοβαρής διπλωματικής προσπάθειας για ειρήνη. Και στην Ελλάδα; Εδώ ανακαλύψαμε ένα νέο δημοσιογραφικό είδος: την ενημέρωση χωρίς κοινωνικό περιεχόμενο! Η καταστροφή μιας βιτρίνας αξίζει τηλεοπτικά περισσότερο από την αγωνία χιλιάδων οικογενειών. Η αστυνομική ανακοίνωση παρουσιάζεται ως αυτονόητη αλήθεια, ενώ η αστυνομική βία συχνά περνά από το μοντάζ στη λήθη.

Κι όμως, διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγγείλει σοβαρότατους τραυματισμούς ανήλικων διαδηλωτών στη Γαλλία. Ποιος υπερασπίζεται αυτά τα παιδιά; Ποιος θεωρεί φυσιολογικό να κινδυνεύει να ακρωτηριαστεί ένας μαθητής επειδή διεκδικεί καλύτερο σχολείο; Η βία κατά ανθρώπων και περιουσιών δεν δικαιολογείται. Ούτε όμως η καταστολή μετατρέπεται αυτομάτως σε νομιμότητα επειδή φορά στολή. Η κρατική βία μπορεί να τροφοδοτήσει έναν φαύλο κύκλο οργής και συγκρούσεων. Η Ακροδεξιά, πιστή στην ιστορική της συνήθεια, αναζητεί εξιλαστήρια θύματα στους μετανάστες. Ακόμα και όταν πρόκειται για πολίτες γεννημένους και μεγαλωμένους στην Ευρώπη, επιμένει να τους αντιμετωπίζει ως αιώνιους ξένους.

Οσο για τους δικούς μας «αρίστους», το πρόβλημα δεν είναι το IQ τους. Είναι η πολιτική τους αντίληψη. Νομίζουν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια αντιμετωπίζεται με επικοινωνιακές συνταγές, αστυνομική αυστηρότητα και επίκληση της σταθερότητας. Μόνο που σταθερότητα χωρίς δικαιοσύνη είναι απλώς η μονιμοποίηση της αδικίας. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται περισσότερη καταστολή. Χρειάζεται δημόσια παιδεία, αξιοπρεπείς μισθούς, ισχυρή υγεία, κοινωνική κατοικία και ειρήνη. Ας το καταλάβουν επιτέλους οι κυβερνώντες: η διαμαρτυρία δεν είναι τρομοκρατία. Είναι δημοκρατικό δικαίωμα. Και όταν η εξουσία αρνείται να ακούσει τους λαούς, οι λαοί αναγκάζονται να υψώσουν τη φωνή τους!

*Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ, πρώην Πρύτανης