Γαλλία, Μάης 1968 – Οκτώβρης 2026

Στο τέλος του Ιούνη του 1968 βρέθηκα μαζί με δυο φίλους στο Παρίσι. Πρώτη έξοδος από την Ελλάδα της δικτατορίας σε μια πόλη όπου τις προηγούμενες βδομάδες η συνάντηση της φοιτητικής εξέγερσης με ένα μαζικό εργατικό απεργιακό κύμα είχε αφήσει εμφανή αποτυπώματα και είχε ταρακουνήσει ολόκληρη την Ευρώπη.

Ομως τα συνθήματα στους τοίχους και στα οδοστρώματα παρέπεμπαν πλέον σε ένα ιστορικό γεγονός και όχι σε μια εξελισσόμενη κρίση, αφού ο πρόεδρος Ντε Γκολ την

Η πληρέστερη κατανόηση των γεγονότων του Μάη του ’68 στη Γαλλία και των επιπτώσεών τους οδηγεί πέρα από τα γαλλικά σύνορα, στο «Θερμό Φθινόπωρο» του 1969 στην Ιταλία και στη ριζοσπαστικοποίηση του φοιτητικού κινήματος στη Δυτ. Γερμανία. Στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, τα γεγονότα του Μάη και η κρίση στη Γαλλία συνέβαλαν στη συνειδητοποίηση της οικονομικής αλληλεξάρτησης -πρωτίστως της Γαλλίας και της Γερμανίας- και της ανάγκης για παραπέρα οικονομική και νομισματική ενοποίηση. Τον Δεκέμβριο του 1969 η σύνοδος κορυφής της Χάγης έθεσε τις βάσεις της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης και τελικά του ευρώ.

Στα τέλη του 2018 εμφανίστηκε στη Γαλλία το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων, πολιτικό κίνημα για οικονομική δικαιοσύνη, που πήρε το όνομά του από τα κίτρινα φωσφορίζοντα γιλέκα που φορούσαν οι διαδηλωτές. Επικεντρώθηκε αρχικά στην αύξηση του φόρου στα πετρελαιοειδή αλλά γρήγορα επεκτάθηκε και σε αιτήματα σχετικά με την αγοραστική δύναμη μεσαίων και χαμηλών εισοδηματικών στρωμάτων, κυρίως εκείνων που ζουν σε περιαστικές περιοχές και στην επαρχία. Στις τωρινές κινητοποιήσεις συμμετέχουν κάποια δίκτυα των Κίτρινων Γιλέκων, αλλά οι κινητοποιήσεις του Οκτώβρη 2026 είναι φαινόμενο αστικό, ξεκίνησε από μαθητές που διαμαρτύρονταν για ελλείψεις υποδομών και εκπαιδευτικών στα Λύκεια και επεκτάθηκε με συμμετοχή συνδικάτων και αιχμή το κόστος ζωής και τις ελλείψεις σε καίριες δημόσιες υπηρεσίες.

Ωστόσο η προοπτική κήρυξης γενικής απεργίας που θα οδηγήσει σε παράλυση της γαλλικής οικονομίας στα πρότυπα του 1968 δεν εμφανίζεται πιθανή. Αλλά και η πολιτική πόλωση και η αβεβαιότητα για τις συνεργασίες ενόψει των γαλλικών προεδρικών εκλογών του Απριλίου 2027 δεν προσφέρουν επαρκή κίνητρα για κάποια ελάχιστη συναίνεση και ούτε η ετερογενής σύνθεση του κινήματος διαμαρτυρίας προσφέρει ευκαιρίες για διαπραγματεύσεις.

Από την άλλη πλευρά, η παράταση αυτής της κατάστασης έχει τουλάχιστον μία συνέπεια. Oπως ο Μάης του ’68 επηρέασε την Ευρώπη, έτσι και η σημερινή κατάσταση στη Γαλλία αποδυναμώνει τον σημαντικό ρόλο που η χώρα αυτή διαδραματίζει στις εξελίξεις της ηπείρου μας. Μια πρώτη προσπάθεια αξιοποίησης της κρίσης για άμεσα πολιτικά οφέλη έγινε από τον Αμερικανό πρόεδρο, που στις 18 Οκτωβρίου και σε ανάρτησή στον λογαριασμό του στο Truth Social απέδωσε την αναταραχή στη Γαλλία στη «μετανάστευση ανθρώπων από έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, από ανθρώπους με μίσος στις καρδιές τους…». Και πρόσθεσε: «Κλείστε τα σύνορα και πάρτε τον έλεγχο πριν είναι πολύ αργά!»

Ο Αμερικανός πρόεδρος, σε μια προσπάθεια να μεταθέσει τη συζήτηση από τις ποικίλες κινητοποιήσεις στην Ευρώπη για κοινωνικά ζητήματα, όπως η ακρίβεια, η κρίση στις παροχές υγείας, η αδυναμία απόκτησης στέγης, ζητήματα που απασχολούν και τους Αμερικανούς ψηφοφόρους στις επικείμενες εκλογές για το Κογκρέσο, τα αποδίδει στους μετανάστες.

Συμπέρασμα: Η τρέχουσα αναταραχή στη Γαλλία μπορεί να αξιολογηθεί με πολλά και διαφορετικά κριτήρια, με πρώτο εκείνο των αγώνων για κοινωνική δικαιοσύνη. Επειδή όμως αναπόφευκτο πλαίσιο είναι και εκείνο της διεθνούς συγκυρίας και των περιορισμών που θέτει στις κρατικές πολιτικές, η πολιτική επίλυση της κρίσης θα πρέπει να τη συνεκτιμήσει.

Οπως οι αναταράξεις του 1968 ανέδειξαν τις ευρωπαϊκές αλληλεξαρτήσεις και έθεσαν τα θεμέλια για την ευρωπαϊκή ενοποίηση, έτσι και η σημερινή γαλλική κρίση εγγράφεται σε ένα ευρύτερο πεδίο αντιφάσεων της ευρωπαϊκής οικονομίας. Το βαρύ δημόσιο χρέος, οι εμπορικοί ανταγωνισμοί και οι ανανεωμένες πληθωριστικές πιέσεις συμπλέκονται με τις απαιτήσεις για δημοσιονομική πειθαρχία και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα. Την ίδια στιγμή που οι κοινωνικές δαπάνες τίθενται υπό πίεση, η αύξηση των αμυντικών δαπανών, στο πλαίσιο και των δεσμεύσεων του ΝΑΤΟ, προβάλλεται ως επιτακτική ανάγκη.

Συνεπώς οι κινητοποιήσεις στη Γαλλία αναδεικνύουν ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρη την Ευρώπη: ποιος επωμίζεται το κόστος αυτών των προσαρμογών και με ποια κοινωνική νομιμοποίηση αναδιατάσσονται οι προτεραιότητες της ευρωπαϊκής ενοποίησης;

*Επίτιμος Πρόεδρος του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων του Παντείου, πρώην Πρύτανης