Εκλογές στις ΗΠΑ: οι καιροί αλλάζουν;*

Το μακρινό 1860, ένας σκλάβος με το όνομα Σέπαρντ Πικ είχε καταγραφεί μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων του Ουίλιαμ Πικ, ενός λευκού άνδρα στο Crawfordville. H αξία του είχε εκτιμηθεί σε 1.400 δολάρια. Υστερα από 160 χρόνια, η τρισέγγονη του Σέπαρντ, Κέισα Λανς Μπότομς, εκλέχτηκε κυβερνήτης της Τζόρτζια. Αυτή είναι μια από τις πολλές μικρές και μεγάλες ιστορίες αυτών των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, που ανέτρεψαν καθεστηκυίες αντιλήψεις αλλά και

Το τεράστιο κύμα αντίστασης και αλλαγής ήταν μια ηχηρή απάντηση σε όσους μιλούν για τετελεσμένα και μονόδρομους. Η επανεκλογή του Τζον Οσοφ στην Τζόρτζια, η νίκη του Τζέιμς Ταλαρίκο στο Τέξας (καρδιά του κινήματος MAGA) και η μεγάλη επιτυχία του Αμπντουλ ελ Σαγέντ στο Μίσιγκαν, μεταξύ πολλών άλλων, έδειξαν ότι η Αμερική μπορεί ακόμη και αντιστέκεται. Δυσαρεστημένοι, πέρα από τον πρόεδρο, ο οποίος καμιά ευθύνη δεν ανέλαβε, και το κίνημα MAGA, είναι αυταρχικοί ηγέτες όπως ο Πούτιν, ο Ερντογάν και φυσικά ο Νετανιάχου, ο οποίος έλαβε και προβλεπόταν να συνεχίσει να λαμβάνει δισεκατομμύρια σε στρατιωτική βοήθεια. Το μοντέλο Τραμπ φάνηκε να έχει σημαντικές ρωγμές. Τίποτα βέβαια δεν έχει κριθεί. Το σύστημα MAGA και οι τεχνο-ολιγάρχες υποστηρικτές του δεν θα υποχωρήσουν εύκολα. Η μάχη θα είναι ιδιαίτερα σκληρή και άνευ ορίων και όρων.

Οι ενδιάμεσες εκλογές παραδοσιακά κηρύσσουν άτυπα την έναρξη της προεκλογικής καμπάνιας για τις προεδρικές εκλογές. Από τα αποτελέσματα φάνηκε καθαρά ότι ο Τραμπ ηττήθηκε στη μάχη της καθημερινότητας: για καλύτερη στέγη, για καλύτερη παιδεία, για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, τελικά για μια καλύτερη ζωή. Το μεγαλύτερο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας αντέδρασε στον πόλεμο του Ιράν, που εκτόξευσε το ενεργειακό κόστος, αλλά και σε αποστολές όπλων στη Μέση Ανατολή: κυρίως στα θηριώδη εξοπλιστικά προγράμματα για ενίσχυση του Ισραήλ και του πρωθυπουργού του, Νετανιάχου. Η βία της ICE στον Νότο, η αίσθηση ότι κανένα από τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας δεν αντιμετωπίστηκε, επιδείνωσαν το κλίμα για τον πρόεδρο και αύξησαν την οργή των πολιτών.

Ουσιαστικά, ήταν η υπόσχεση για μια αξιοπρεπή ζωή που έδωσε τη νίκη στους Δημοκρατικούς. Κάθε Δημοκρατικός υποψήφιος με τις ιδιαιτερότητες των καταβολών του, με την αιχμηρότητα του λόγου του, έδωσε μια επιπλέον ώθηση στο κύμα. Ομως, η Αμερική παραμένει μια βαθιά διχασμένη χώρα και χρειάζεται συστηματική προσπάθεια για να οικοδομηθεί ένα αφήγημα που θα οδηγήσει στη νίκη στις προεδρικές εκλογές αλλά και σε μια ήττα του κινήματος MAGA που ακόμη καλά κρατεί.

Το βασικό στοίχημα όμως για το Δημοκρατικό Κόμμα για την προεδρική εκλογή του 2028 είναι να βρεθεί ο υποψήφιος εκείνος που θα γεφυρώσει το ώς τώρα βαθύ χάσμα μεταξύ των σοσιαλδημοκρατών της ριζοσπαστικής πτέρυγας και των κεντρώων, αυτόν ακριβώς τον ρόλο που σε αυτή την προεκλογική περίοδο διαδραμάτισε με επιτυχία ο Ομπάμα.

Σε ένα σκληρό δικομματικό σύστημα όπως το αμερικανικό, όπου ειδικά η προεδρική εκλογή, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, λειτουργεί στη βάση «ο νικητής τα παίρνει όλα», οι συναινέσεις είναι η προϋπόθεση για τη νίκη. Σε μια απόλυτα προσωποκεντρική επιλογή, χρειάζεται ένα πρόσωπο αποδεκτό και από τα δύο ρεύματα του Δημοκρατικού Κόμματος. Ακούγονται ήδη κάποια ονόματα (π.χ. ο Τζον Οσοφ), αλλά ακόμη είναι πολύ νωρίς.

Ως Ευρώπη, ας κρατήσουμε την ικανοποίηση ότι οι πόλεμοι μπορεί να τελειώσουν, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις ΗΠΑ, ότι η δημοκρατία μπορεί να ανθίζει ακόμη και σε καμένο έδαφος όπως αυτό στο οποίο επιχείρησε ο Τραμπ να μετατρέψει τις ΗΠΑ. Και να προσπαθούμε για την αλλαγή.

*Τίτλος τραγουδιού του Μπομπ Ντίλαν του 1964, The times they are a-changing.

*Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο