Δύο χώρες, δύο σχολές

Aρχιτέκτονας του οράματος της Ισπανίας είναι ο Γιόχαν Κρόιφ. Eφερε το 4-3-3 και μια συγκεκριμένη ιδεολογία στη Βαρκελώνη. Μια ομάδα πουριτανών της τακτικής -Πεπ Γκουαρδιόλα, Μικέλ Αρτέτα, Ουνάι Εμερι- βελτίωσε την προσέγγισή του σε μια φιλοσοφία που έχει καθορίσει το στιλ παιχνιδιού ολόκληρης της Λίγκας, των ομάδων Νέων και της Εθνικής Ισπανίας επί σχεδόν δύο δεκαετίες. Οι αρχές της περιλαμβάνουν τη στοχευμένη προς την μπάλα άμυνα, σαφώς καθορισμένες θέσεις και ρόλους, υψηλό επίπεδο οργάνωσης και τεχνικό, συνδυαστικό ποδόσφαιρο. Εντεκα παίκτες λειτουργούν ως μονάδα κινούμενοι

Ο Ισπανός εκλέκτορας έχει αφομοιώσει πλήρως αυτή την καθοδηγητική φιλοσοφία. Ο Λουίς ντε λα Φουέντε πέρασε δεκαετίες εργαζόμενος στην ανάπτυξη νέων σε επίπεδο συλλόγων και ομοσπονδίας και οι βοηθοί του είναι μακροχρόνιοι συνεργάτες του. Στο γήπεδο αυτό το στιλ ενσαρκώνει ο Ρόδρι, ο καλύτερος παίκτης στον κόσμο.

Ο ισπανικός ιδεαλισμός θριάμβευσε επί της γαλλικής ατομικής υπεροχής στον ημιτελικό. Η ανωτερότητα της Ισπανίας αποτυπώθηκε τέλεια στο γκολ που διαμόρφωσε το τελικό 2-0: ο δεξιός μπακ Πέδρο Πόρο, αμαρκάριστος στην περιοχή, έστειλε την μπάλα στα δίχτυα με το εσωτερικό του ποδιού του.

Η Ισπανία ασκεί επιρροή σε όλη την Ευρώπη λόγω της κυριαρχίας της. Εχει κερδίσει τρία από τα τελευταία πέντε Euro (2008, 2012, 2024) και είναι με μεγάλη διαφορά η πιο επιτυχημένη χώρα στις ευρωπαϊκές διασυλλογικές διοργανώσεις στον 21ο αιώνα. Οι Ισπανοί προπονητές έχουν μεγάλη ζήτηση στα κορυφαία πρωταθλήματα εξάγοντας τις ιδέες τους στην Ευρώπη εδώ και χρόνια. Οι Ισπανίδες είναι ήδη παγκόσμιες πρωταθλήτριες.

(Και) στο Μουντιάλ 2026 διαπιστώθηκε ότι το παγκόσμιο στιλ ποδοσφαίρου διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την Ευρώπη, η οποία κυριαρχείται από την Ισπανία. Προς το παρόν σχεδόν όλη η διεθνής ελίτ στρέφεται στα πρότυπα που θέσπισαν η Μπαρτσελόνα, η Παρί Σεν Ζερμέν και η Αρσεναλ. Οταν ένας προπονητής ακολουθεί τη συγκεκριμένη κατευθυντήρια αρχή, ακολουθεί αθλητική πρόοδος. Αυτό επιβεβαιώνει ένα παλιό αξίωμα: η ποιότητα των προπονητών καθορίζει την ποιότητα του αθλήματος.

Δεν είναι αλήθεια -όπως υποστηρίζουν κάποιοι- ότι οι προπονητικές μέθοδοι έχουν αλλάξει παγκοσμίως. Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι η ευθυγράμμιση με το ανώτατο επίπεδο. Αυτό ισχύει στη Γαλλία, ειδικά από τότε που ο Λουίς Ενρίκε μετέτρεψε την Παρί Σεν Ζερμέν στην καλύτερη ομάδα της Ευρώπης σε συλλογικό επίπεδο. Ο Ντιντιέ Ντεσάν ενσαρκώνει εδώ και καιρό αυτή τη φιλοσοφία. Μπορεί να μην έφτασε σε τρίτο διαδοχικό τελικό Παγκοσμίου Κυπέλλου, παραδίδει όμως μια ομάδα με πολλά υποσχόμενο μέλλον.

Η Εθνική Αγγλίας επωφελείται από την Πρέμιερ Λιγκ – το ισχυρότερο πρωτάθλημα στον κόσμο το οποίο από μόνο του διαθέτει απόλυτα διεθνή χαρακτήρα. Η ομάδα είναι σωματικά επιβλητική και σκληραγωγημένη. Οι ηγέτες Τζουντ Μπέλιγχαμ και Χάρι Κέιν βγήκαν μπροστά στοχεύοντας στην αθανασία ύστερα από αναμονή 60 χρόνων. Στον ημιτελικό, ωστόσο, επικράτησε η ισχυρότερη αίσθηση ταυτότητας του αντιπάλου τους.

Ο Τόμας Τούχελ μετέτρεψε την ομάδα του σε μια συνεκτική μονάδα που λειτούργησε καλά για μεγάλο μέρος του τουρνουά. Ωστόσο η ομάδα δεν είχε τα μεγαλύτερα αστέρια και απέτυχε να ανεβεί επίπεδο από τον έναν αγώνα στον άλλο. Τελικά έχασε την πίστη του στην ενδεκάδα του εναντίον της Αργεντινής. Οι αλλαγές του στέρησαν από την ομάδα τη σταθερότητα και την αυτοπεποίθησή της φέρνοντας την κατάρρευση.

Η επιτυχία έρχεται εκεί όπου, πέρα της καθοδηγητικής φιλοσοφίας, υπάρχει εξαιρετική ατομική ποιότητα – παράδειγμα η Νορβηγία που διαθέτει Ερλινγκ Χόλαντ και Μάρτιν Εντεγκααρντ. Ακόμα όμως και όταν λείπει τέτοιο ταλέντο, οι ομάδες που τηρούν τις αρχές μιας σαφούς φιλοσοφίας παραμένουν ανταγωνιστικές. Ο Καναδάς (Τζέσι Μαρς), οι ΗΠΑ (Μαουρίσιο Ποτσετίνο) και η Γκάνα (Κάρλος Κεϊρόζ) έχουν προσλάβει προπονητές με εμπειρία στην Ευρώπη. Αυτή η τάση επεκτάθηκε και στη Βραζιλία (Κάρλο Αντσελότι), όπου έχει ξεθωριάσει η δυνατότητα παραγωγής άφθονου ταλέντου που τη χαρακτήριζε στο παρελθόν.

Το Μαρόκο επωφελείται από το ότι οι περισσότεροι διεθνείς του εκπαιδεύονται σε ευρωπαϊκά φυτώρια ή παίζουν στα κορυφαία ευρωπαϊκά πρωταθλήματα. Η γεωγραφική του εγγύτητα με την Ανδαλουσία αποτελεί πλεονέκτημα και η χώρα πρόκειται να συνδιοργανώσει το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2030 μαζί με την Ισπανία και την Πορτογαλία. Τακτικά η μαροκινή ομάδα δεν διαφέρει από την ελίτ της Ευρώπης. Αλλες αφρικανικές ομάδες, επίσης, αμύνονται πλέον συμπαγώς, λειτουργούν με δομή όταν δεν έχουν κατοχή και είναι δυσκολοκατάβλητες. Και όλα αυτά επειδή οι παίκτες και προπονητές τους στρέφονται στην Ευρώπη για την προσέγγισή τους.

Ακόμα μία απόδειξη της ευρωπαϊκής επιτυχίας στο φετινό Μουντιάλ: 6 από τις 8 ομάδες των προημιτελικών προέρχονταν από την Ευρώπη. Βάσει των αρχικών ενδεκάδων τους οι 84 από τους 88 παίκτες είχαν συμβόλαια με ευρωπαϊκούς συλλόγους. Οι άλλοι τέσσερις έπαιζαν στην Ευρώπη προτού μετακομίσουν σε διαφορετική ήπειρο μετά την ηλικία των 30 ετών, μεταξύ των οποίων και ο Λιονέλ Μέσι. Με εξαίρεση μόνο ένα πέναλτι, κάθε σκόρερ από τις νικήτριες ομάδες στα προημιτελικά και τα ημιτελικά αγωνίζεται σε σύλλογο που έπαιξε σε τελικό Τσάμπιονς Λιγκ την τελευταία δεκαετία.

Ωστόσο είναι πολύ πιθανό ο παγκόσμιος πρωταθλητής να προέλθει από τη Νότια Αμερική για δεύτερη συνεχόμενη φορά. Η Αργεντινή προβάλλει επίσης ένα μοντέλο: αμυντικό, επικεντρωμένο στις σωματικές μονομαχίες και με προτεραιότητα στην ασφάλεια. Το ποδόσφαιρο ως υπαρξιακή μάχη, βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα. Με εξαίρεση τη Βραζιλία, όλες οι ομάδες της Νότιας Αμερικής στο Μουντιάλ είχαν Αργεντινούς προπονητές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Λιονέλ Σκαλόνι, που ίσως γίνει ο πρώτος προπονητής μετά τον Ιταλό Βιτόριο Πότσο της δεκαετίας του ’30 που υπερασπίζεται με επιτυχία τον παγκόσμιο τίτλο. Προηγουμένως πέρασε 10 χρόνια ως επαγγελματίας ποδοσφαιριστής στην Ισπανία, όπου έκανε και τα πρώτα του βήματα ως βοηθός προπονητή. Είχε ως μέντορα τον Λουίς ντε λα Φουέντε, τον άνθρωπο που θα αντιμετωπίσει στον τελικό της Κυριακής. Μικρός που είναι ο κόσμος στο ποδόσφαιρο…

Τα κείμενα του Φίλιπ Λαμ εμφανίζονται τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών». Είναι μια παραγωγή σε συνεργασία με τον Oliver Fritsch του γερμανικού περιοδικού «Die Zeit» και δημοσιεύεται σε εφημερίδες και περιοδικά της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων: The Guardian (Αγγλία), L’ Équipe (Γαλλία), La Repubblica (Ιταλία), El País (Ισπανία), Expresso (Πορτογαλία), Telesport (Κροατία), Politiken (Δανία), Voetbalmagazine (Βέλγιο), Delo (Σλοβενία), Tribuna (Ουκρανία & Λευκορωσία), Haaretz (Ισραήλ), Sports Daily (Ρωσία), Aftonbladet (Σουηδία), Postimees (Εσθονία), Sport (Τσεχία), Verdens Gang (Νορβηγία), 444 (Ουγγαρία), Irish Times (Ιρλανδία), Lead (Ρουμανία), Morgunblaðið (Ισλανδία), Sankt-Petersburgskie Vedomosti (Ρωσία), Times of Malta (Μάλτα), Ilta-Sanomat (Φινλανδία).

* Ο Φίλιπ Λαμ ήταν αρχηγός της πρωταθλήτριας κόσμου Γερμανίας το 2014 και διευθυντής της οργανωτικής επιτροπής του EURO 2024 που φιλοξένησε η χώρα του. Πλέον μαζί με το επιτελείο του είναι οι αθλητικοί σύμβουλοι της ποδοσφαιρικής ομάδας της Στουτγάρδης.