Το ζήτημα των ορίων θητείας
Ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, υπήρξε επί 36 συναπτά έτη γερουσιαστής. Η πολύτιμη εμπειρία που απέκτησε κατά τη μακρά αυτή θητεία στη Γερουσία τον βοήθησε πολύ στη συνέχεια, όταν ανέλαβε τα αξιώματα του αντιπροέδρου και προέδρου των ΗΠΑ. Ωστόσο, αν επανεκλεγόταν το 2024, η παραμονή του στο αξίωμα του προέδρου δεν θα μπορούσε να υπερβεί τις δύο θητείες, καθώς το αμερικανικό Σύνταγμα περιορίζει την προεδρία σε δύο θητείες.
Η πρόνοια αυτή μπορεί να αποδειχθεί σωτήρια σήμερα – για τις ΗΠΑ και ολόκληρο τον πλανήτη. Ανακλά δε μία θεμελιώδη αξιολόγηση σε σχέση με τα όρια που πρέπει να τίθενται στο κορυφαίο επίπεδο της εκτελεστικής εξουσίας, ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος υπερσυγκέντρωσης εξουσίας και μετατροπής ενός προέδρου σε απολυταρχικό ηγέτη (ή «εκλεγμένο βασιλιά»). Γι’ αυτό, άλλωστε, και στη Γαλλία ο πρόεδρος έχει όριο δύο (πενταετών) θητειών.
Από την άλλη πλευρά, στα ευρωπαϊκά πρωθυπουργοκεντρικά συστήματα, όπως αυτά της Ελλάδας και της Γερμανίας, δεν προβλέπεται όριο πρωθυπουργικών θητειών (στη Γερμανία η Ανγκελα Μέρκελ παρέμεινε στην καγκελαρία επί 16 έτη, όπως παλαιότερα και ο Χέλμουτ Κολ). Κύριο εδώ θεσμικό αντίβαρο είναι η εξάρτηση της κυβέρνησης από την εμπιστοσύνη της Βουλής. Το ενδεχόμενο δε ενός ορίου πρωθυπουργικών θητειών αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα. Προεχόντως θεωρείται ότι θίγει τη λαϊκή κυριαρχία, ενώ σε πρακτικό επίπεδο μπορεί να στερήσει από μία χώρα τις περαιτέρω υπηρεσίες ενός ικανού ή επιτυχημένου κυβερνήτη.
Ανάγκη, πάντως, ορίου θητειών δεν φαίνεται να συντρέχει για τους βουλευτές, κυρίως λόγω της συλλογικής λειτουργίας του κοινοβουλευτικού σώματος, που από τη φύση του δεν είναι επιρρεπές στην υπερσυγκέντρωση εξουσίας. Επιπλέον, η μακρά εμπειρία ορισμένων βουλευτών μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τη συνολική λειτουργία της Βουλής. Ωστόσο, συχνά παρατηρείται εδώ η δημιουργία ισχυρών πελατειακών δικτύων, που αντέχουν στον χρόνο και μπορεί να υπονομεύουν το συλλογικό συμφέρον, ισχυροποιούνται δε ακόμη περισσότερο όταν η βουλευτική έδρα μεταβαίνει στην επόμενη γενιά μιας πολιτικής οικογένειας.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η θέση ορίου θητειών είναι σε κάποιες περιπτώσεις λογική και αναγκαία, σε άλλες όμως όχι. Ιδίως σε κορυφαίες θέσεις της εκτελεστικής εξουσίας φαίνεται ότι έχει νόημα και μπορεί να συμβάλει στην ομαλή δημοκρατική λειτουργία και τη θεσμική ουδετερότητα. Οριο θητειών έχει επίσης σημασία στην περίπτωση των επικεφαλής Ανεξάρτητων Αρχών ή άλλων νευραλγικών οργανισμών, κυρίως προς εξασφάλιση της ανεξαρτησίας των εκάστοτε επικεφαλής έναντι της πολιτικής εξουσίας. Ετσι λ.χ. ένα όριο δύο θητειών ή μιας και μόνης μακροχρόνιας θητείας για τον διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας μοιάζει, υπό αντικειμενική-αφηρημένη έποψη και ανεξάρτητα από την ποιότητα συγκεκριμένων προσώπων, απόλυτα λογικό, ώστε να αποφεύγεται η εγκαθίδρυση προσωποπαγών καταστάσεων ή το ενδεχόμενο επίδειξης πολιτικής εύνοιας προς διασφάλιση μιας ακόμη (συχνά πολυπόθητης) θητείας.
Σημειωτέον ότι ο πρόεδρος της ΕΚΤ ορίζεται για μία μόνον οκταετή θητεία, ενώ στην ευρωζώνη αποφεύγεται γενικά η τρίτη θητεία για τον κεντρικό τραπεζίτη· η πολιτική ανεξαρτησία είναι εδώ κεφαλαιώδης. Από την άλλη μεριά, πάντως, άνευ νοήματος φαίνεται η πρόταση για μία εξαετή, μη ανανεώσιμη θητεία του έλληνα Προέδρου της Δημοκρατίας, καθώς ο θεσμός στερείται ουσιαστικών αρμοδιοτήτων.
Εν κατακλείδι, σε ορισμένες περιπτώσεις τα όρια θητείας είναι αναγκαία, καθώς μειώνουν τον κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης εξουσίας και δημιουργίας οιονεί ισόβιων θεσμικών παραγόντων.
Ο Αντώνης Γ. Καραμπατζός είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ
- Δημοφιλέστερες Ειδήσεις Κατηγορίας Ειδήσεις
- Αστυνομική επιχείρηση με 14 συλληφθέντες, εκ των οποίων 7 ανήλικοι – Είχαν στήσει παραπήγματα σε δημόσιους χώρους
- Δρυμιώτης: «Η μάχη Μητσοτάκη-Ανδρουλάκη έχει κριθεί από τα αποδυτήρια» – Τι προβλέπει για Τσίπρα, Σαμαρά, Καρυστιανού
- Νίκος Σερβετάς: Σε κλίμα συγκίνησης το τελευταίο αντίο στο Α’ Νεκροταφείο
- Με λαμπρότητα τα επίσημα γενέθλια του βασιλιά Καρόλου - Η εντυπωσιακή εμφάνιση της Κέιτ Μίντλετον έκλεψε την παράσταση (Εικόνες Βίντεο)
- Φωτιά τώρα: Τέσσερα ενεργά μέτωπα πυρκαγιάς στη χώρα - Υπό έλεγχο η κατάσταση, σύμφωνα με την Πυροσβεστική (Εικόνες Βίντεο)
- Χαμός στη συνάντηση Ζλάταν - Speed: Του πήρε το μικρόφωνο και τον πέταξε από το πλατό
- Νίκος Σερβετάς: Σε κλίμα συγκίνησης το τελευταίο «αντίο» στον δημοσιογράφο
- Χέιζ Ντέιβις: Ξεκίνησε για ΣΕΦ από το ξενοδοχείο μόνος του με βανάκι
- Η δωδεκάδα του Ολυμπιακού για το Game 5 με τον Παναθηναϊκό - Ποιοι ξένοι έμειναν εκτός
- Θεσσαλονίκη: Ενας νεκρός σε τροχαίο με μηχανή
- Δημοφιλέστερες Ειδήσεις Τα Νεα
- Τα αλεξικέραυνα του Ανδρουλάκη
- Ανάγνωση δημοσκόπησης
- Εκλογική ετοιμότητα
- Μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού
- Νέα τροπή με τον θάνατο βρέφους στο ΠΑΓΝΗ – Κακουργηματική δίωξη στον παππού του
- Η κηδεία του Αλί Χαμενεΐ θα αρχίσει στην Τεχεράνη στις 4 Ιουλίου – Η ταφή του θα γίνει στις 9 του ίδιου μήνα στη Μασχάντ
- Μουντιάλ στην ασπρόμαυρη
- ΟΔΔΗΧ: Δεν θα γίνει η δημοπρασία ομολόγων στις 17 Ιουνίου – Στα 3 δισ. η άντληση κεφαλαίων
- Ο «προστάτης» του αρχισυμμορίτη
- Ο πραγματικός κίνδυνος
- Τελευταία Νέα Τα Νεα
- Το ζήτημα των ορίων θητείας
- SAFE: Η Ελλάδα υπέγραψε τη συμφωνία για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση στην άμυνα
- Το παρασκήνιο για τη 13η σύνταξη: Η φόρμουλα «μισή – μισή» που συζητά το Μαξίμου
- Χωρίς Ντόρσεϊ τελικά ο Ολυμπιακός στο Game 5
- Ανάγνωση δημοσκόπησης
- Ολυμπιακός: Αποθέωση στο ξενοδοχείο από τον κόσμο των ερυθρολεύκων πριν το Game 5
- Μουντιάλ στην ασπρόμαυρη
- Θεσσαλονίκη: Σύλληψη άντρα με διεθνές ένταλμα για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση
- Ο πραγματικός κίνδυνος
- Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός: Οι διαιτητές του Game 5
- Τελευταία Νέα Κατηγορίας Ειδήσεις
- Ιράν: Στις 4 Ιουλίου η κηδεία του Αλί Χαμενεΐ – Στις 9 του μήνα η ταφή του
- Συνταγή για συριανή σφολιάτσα
- «Το μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ δεν θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή» - Όλα δείχνουν εξ αποστάσεως συμφωνία Ιράν-ΗΠΑ
- «Δεν θα υπογράψουμε την Κυριακή τη συμφωνία με τις ΗΠΑ», λέει τώρα το Ιράν
- Μαγειρική και διττανθρακική σόδα: Έχουν διαφορά; Η αλήθεια πίσω από τις δύο ονομασίες
- Ιβηρική Χωρίς Όρια: Το Απόλυτο Ταξίδι Περιπέτειας από τα Πυρηναία έως τον Ατλαντικό
- Θεσσαλονίκη: Χειροπέδες σε 53χρονο καταζητούμενο - Τον έψαχνε η INTERPOL
- Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός: Τσαρούχα, Τηγάνης και Καρπάνος οι διαιτητές του Game 5
- Εργατικό δυστύχημα στη Σίνδο: «Την τράβηξε το μηχάνημα από τη ζακέτα και την τελείωσε» λέει ο σύζυγος της 56χρονης