Ο πραγματικός κίνδυνος

Αυτή η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στον Περσικό Κόλπο συνεχίζεται, 15 εβδομάδες πια, τυλιγμένη σε ένα σύννεφο αβεβαιότητας. Οι απειλές εξόντωσης του αντιπάλου εναλλάσσονται με πανηγυρισμούς για μια επικείμενη κάθε φορά και πάντα «φανταστική» συμφωνία. Οι τιμές του πετρελαίου ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα τη σκάλα της αισιοδοξίας και της απαισιοδοξίας.

Τα στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή του διεθνούς εμπορίου, από τις ημέρες της πανδημίας. Και η κρίση αυτή εξελίσσεται στο περιβάλλον

μιας πολύ μεγαλύτερης γεωπολιτικής αναταραχής, καθώς η υπερδύναμη συνεχίζει να διαλύει βίαια όλο το πλέγμα διεθνών συμμαχιών και κανόνων, που η ίδια συστηματικά έχτιζε τα τελευταία 80 χρόνια. Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον χαμό, οι «αγορές» παραμένουν ατάραχες και ατάραχα αισιόδοξες.

Πώς εξηγείται; Η γρήγορη (αν και όχι πλήρης) απάντηση είναι πως οι αγορές έχουν αλλού στραμμένο το βλέμμα τους.

Μια άλλη ιστορία συναρπάζει τους επενδυτές και οδηγεί την συμπεριφορά τους. Μπροστά της, ό,τι σε άλλους καιρούς θα προκαλούσε πανικό, μοιάζει τώρα ασήμαντο. Ολα κινούνται γύρω από την προσδοκία ενός νέου, πρωτοφανών διαστάσεων, Ελντοράντο. Μέσα στο 2026, οι μεγάλοι παίκτες της τεχνητής νοημοσύνης θα σαρώσουν την αγορά, σηκώνοντας χρηματοδότηση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.

Μια χρυσή βροχή θα ποτίσει το οικονομικό έδαφος. Και όσοι προσδοκούν να βρέξουν τα πόδια τους στο νερό της είναι πρόθυμοι να αγνοήσουν κάθε δυσοίωνο σημάδι. Ετοιμοι, κυρίως, να συγχωρήσουν στον Τραμπ ό,τι κι αν κάνει στη Μέση Ανατολή.

Του πιστώνουν πως μια δική του κίνηση είναι που έφερε τα χρυσοφόρα σύννεφα που θα βρέξουν δισεκατομμύρια. Η σημαντικότερη πράξη της δεύτερης θητείας του, πράγματι, είναι αυτή: οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν ξαφνικά κάθε απόπειρα να εισαχθεί κάποιο ρυθμιστικό πλαίσιο, κατάργησαν κάθε έλεγχο στην εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης. Οι εταιρείες που πρωταγωνιστούν στο πεδίο της μπορούν να δρουν χωρίς ενόχληση, να πειραματίζονται χωρίς φραγμό, να πλουτίζουν και να παράγουν όνειρα πλούτου προς κατανάλωση στις χρηματαγορές.

Η μεγαλύτερη τεχνολογική επανάσταση στην ανθρώπινη ιστορία θα εξελιχθεί, λοιπόν, σε συνθήκες πλήρους απορρύθμισης, στρατηγικού ανταγωνισμού ΗΠΑ και Κίνας και απουσίας από το πεδίο της μόνης δύναμης που θα μπορούσε να είναι φορέας ιστορικής φρόνησης και δημοκρατικής ευαισθησίας, της Ευρώπης. Ολοι οι κίνδυνοι – που είναι η άλλη όψη των μεγάλων ευκαιριών προόδου και πλούτου που συνοδεύουν την τεχνολογική επανάσταση – είναι εδώ. Αλλά κανείς δεν πρόκειται να ακούσει τη φωνή της Κασσάνδρας που προειδοποιεί, όταν ο κερδοσκοπικός πυρετός χτυπάει σαραντάρια.

Ανάμεσα στα ερωτήματα που στοιχειώνουν τη συζήτηση – η οποία εξελίσσεται ψιθυριστά, συνωμοτικά σχεδόν, στο περιθώριο της διεθνούς ζωής – δύο κυρίως ξεχωρίζουν. Πόσο γρήγορα μπορεί να αυτονομηθεί από την ανθρώπινη παρέμβαση η τεχνητή νοημοσύνη; Πώς, πού και με τι ρυθμό θα εκτοπίσει την ανθρώπινη εργασία;

Κάποιοι από τους εκπροσώπους των μεγάλων παικτών της ΤΝ αναγνωρίζουν τους κινδύνους. Δίνω 60% πιθανότητες, μέχρι το τέλος του 2028, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργήσει τον διάδοχό του, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση – προφήτευσε ένας από τους πρωτοπόρους του κλάδου, o Τζακ Κλαρκ. Δεν μας μένει και πολύς χρόνος, δηλαδή. Και μπορεί ο Τζεφ Μπέζος να επιμένει πως η τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει τον «χρυσό αιώνα», αλλά ο Αμοντέι της Anthropic φοβάται μια κολοσσιαίων διαστάσεων καταστροφή θέσεων εργασίας και προτείνει μια επείγουσα συμφωνία όπου ένας υψηλός φόρος στα κέρδη θα χρηματοδοτεί έναν οικουμενικό βασικό μισθό. Μα ποιος θα την προωθούσε όταν κάθε σύστημα διεθνούς διακυβέρνησης και συλλογικής διαπραγμάτευσης καταρρέει;

Ο κόσμος της πολιτικής δυσκολεύεται να παρακολουθήσει και να εντάξει στη θεματολογία του ερωτήματα σαν αυτά. Ιδίως εδώ σε εμάς, όπου μια φορτισμένη, πολωμένη και άγνωστης διάρκειας εκλογική αναμέτρηση έχει ήδη ξεκινήσει. Ισα που προλαβαίνουν, πριν πέσουν στη μάχη, οι ενδιαφερόμενοι να ξεφυλλίσουν το απρόσμενα ενδιαφέρον και διεισδυτικό βιβλίο που πριν από λίγες μέρες κυκλοφόρησε ένας από αυτούς, ο Θόδωρος Σκυλακάκης («Η εκτόπιση της εργασίας», εκδόσεις Καστανιώτης) και να ρίξουν μια ματιά στην πρότασή του για «έναν νέο συνδυασμό οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών, ριζικά διαφορετικών από τις σημερινές».

Αλλά κι εμείς, ο κόσμος της δημοσιογραφίας, δυσκολευόμαστε να συνειδητοποιήσουμε τι μας συμβαίνει. Κι ας προειδοποιεί o εκδότης των «Τάιμς της Νέας Υόρκης» για τους κινδύνους. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, είπε πρόσφατα, πληρώνουν ακριβά το ανθρώπινο ταλέντο, την τεχνολογική υποδομή και το ηλεκτρικό ρεύμα που καταναλώνουν. Αλλά θεωρούν δικαίωμά τους να μην πληρώνουν για το περιεχόμενο που χρησιμοποιούν.

Οι εφαρμογές τους καταληστεύουν δίχως αποζημίωση το προϊόν δεκαετιών δημοσιογραφικής δουλειάς, που κάποιος άλλος είχε πληρώσει την παραγωγή του. Οι δημοσιογράφοι στην Αμερική είναι σήμερα κατά 75% λιγότεροι απ’ ό,τι πριν από 20 χρόνια. Οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί έχουν χάσει το 80% των διαφημιστικών τους εσόδων. Μόνη η Meta είχε πέρυσι οκτώ φορές τα έσοδα του συνόλου των εφημερίδων της γης. Και καθώς αυτές οι εταιρείες – που η κεφαλαιοποίηση των έξι μεγαλύτερων ξεπερνά τα 11 τρισ. δολάρια – δεν επενδύουν στην παραγωγή δικού τους περιεχομένου, το ερώτημα είναι ποιος θα χρηματοδοτεί από εδώ κι εμπρός την παραγωγή νέου, ποιοτικού περιεχομένου. Ποιος θα πληρώνει δημοσιογράφους να ταξιδεύουν, να ερευνούν, να ελέγχουν, να ξεθάβουν ιστορίες, να θέτουν ερωτήσεις στην εξουσία και να συνθέτουν μια αξιόπιστη εικόνα του κόσμου. Να ξεχωρίζουν την αλήθεια από τη μετα-αλήθεια αι να την υπερασπίζονται ως δημόσιο αγαθό.

Το πρόβλημα δεν είναι δικό μας, της συντεχνίας. Είναι της δημοκρατίας. Γιατί όπως είπε, με αναπάντεχη ευθύτητα, ο Πάπας Λέων, «η αδιαφορία για την αλήθεια οδηγεί, αργά αλλά σταθερά, στην κάθοδο προς τον ολοκληρωτισμό».

Με τα λόγια της Χάνα Αρεντ: «Ο ιδανικός υπήκοος ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος δεν είναι κάποιος ιδεολογικά πεπεισμένος οπαδός του αλλά μάλλον κάποιος για τον οποίο η διαφορά ανάμεσα στο πραγματικό γεγονός και την παραποιημένη εκδοχή του, ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα έχει χαθεί». Από όλους τους κινδύνους που διεκτραγωδούνται, αυτός μου φαίνεται ο μεγαλύτερος.