Το «τείχος προστασίας» καταρρέει

Στις 8 Μαΐου 1654, ο δήμαρχος του Μαγδεμβούργου εμφανίστηκε ενώπιον της Αυτοκρατορικής Δίαιτας στο Ρέγκενσμπουργκ, έχοντας μαζί του δύο κούφια χάλκινα ημισφαίρια και 30 άλογα. Τίποτα δεν ένωνε τα δύο μεταλλικά αντικείμενα, κι όμως τα άλογα δεν μπορούσαν τραβώντας τα να τα χωρίσουν. Συγκρατούνταν από το κενό στο εσωτερικό τους και από την ατμοσφαιρική πίεση. Χωρίστηκαν μόνο με το άνοιγμα μιας βαλβίδας και την εισροή αέρα.

Ενα άλλο κενό στο Μαγδεμβούργο πρόκειται να καλυφθεί όταν στις 6 Σεπτεμβρίου ανοίξουν οι κάλπες στο

ανατολικογερμανικό κρατίδιο Σαξονία-Ανχαλτ, πρωτεύουσα του οποίου είναι το Μαγδεμβούργο. Το αποτέλεσμα αναμένεται να συγκλονίσει τη γερμανική πολιτική σκηνή και να αποτελέσει ένα κρίσιμο μάθημα για τα δημοκρατικά κινήματα πέρα από τη Γερμανία: το να συσπειρώνεσαι απλά απέναντι στην Ακροδεξιά γίνεται επικίνδυνη τακτική, όταν εκλαμβάνεται λανθασμένα ως στρατηγική.

Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) έχει πραγματικά πιθανότητες να ηγηθεί κρατιδιακής κυβέρνησης για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας. Οι εκλογές θα μπορούσαν να αποτελέσουν σημείο καμπής, σηματοδοτώντας το τέλος του πολιτικού «τείχους προστασίας» που ύψωσαν τα παραδοσιακά κόμματα της χώρας για να κρατήσουν την Ακροδεξιά μακριά από την εξουσία.

Το AfD στη Σαξονία-Ανχαλτ, με επικεφαλής τον Ούλριχ Ζίγκμουντ – ένα χαρισματικό 35χρονο επιχειρηματία με μεγάλο αριθμό ακολούθων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – έχει χαρακτηριστεί εξτρεμιστικό κόμμα από την υπηρεσία πληροφοριών του κρατιδίου. Κατά ειρωνικό τρόπο, οι συνταγματικοί κανόνες που έχουν σχεδιαστεί για να αποτρέψουν την ανέλιξη τέτοιων κομμάτων στην εξουσία μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικοί για την άνοδό τους.

Το όριο του 5% στη Γερμανία για την είσοδο στα Κοινοβούλια, το ομοσπονδιακό και τα κρατιδιακά, το οποίο χρονολογείται από την ίδρυση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας, θεσπίστηκε για να αποτρέψει τον πολιτικό κατακερματισμό – ένα βασικό δίδαγμα από την αποτυχία της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Τώρα ενδέχεται να αφήσει εκτός τους Σοσιαλδημοκράτες, τους Πράσινους, τους Φιλελεύθερους και το αριστερό-εθνικιστικό BSW, που κινούνται γύρω από το κρίσιμο όριο στη Σαξονία-Ανχαλτ. Εάν αρκετά από αυτά τα κόμματα δεν καταφέρουν να το ξεπεράσουν, το AfD θα μπορούσε να μετατρέψει περίπου τα δύο πέμπτα των ψήφων σε απόλυτη πλειοψηφία.

Ακόμη όμως κι αν καταφέρουν να εισέλθουν στο Κοινοβούλιο, μια κυβέρνηση υπό την ηγεσία του AfD στη Σαξονία-Ανχαλτ θα μπορούσε να εμποδιστεί μόνο μέσω μιας κυβέρνησης μειοψηφίας ή ενός ιδεολογικά ασυνάρτητου συνασπισμού, που θα έφερνε μαζί τους Χριστιανοδημοκράτες του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς και την αντικαπιταλιστική Αριστερά. Κάτι τέτοιο κινδυνεύει να ενισχύσει το αφήγημα της Ακροδεξιάς ότι ένα καρτέλ παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων συνωμοτεί για να την κρατήσει μακριά από την εξουσία.

Η Σαξονία-Ανχαλτ μπορεί να είναι μόνο η αρχή. Με ποσοστό περίπου 28%, το AfD είναι στην παρούσα φάση το ισχυρότερο κόμμα στις εθνικές δημοσκοπήσεις. Μόλις δύο εβδομάδες μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Ανχαλτ, αναμένεται να έρθει πρώτο στις κρατιδιακές εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και να έχει ισχυρή επίδοση στο Βερολίνο.

Για τα παραδοσιακά κόμματα της Γερμανίας, ο αποκλεισμός έως και του ενός τρίτου του εκλογικού σώματος δεν αποτελεί βιώσιμη λύση, ούτε η καταστροφολογία. Αυτό που χρειάζεται τώρα η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι ένα κράτος που εκπληρώνει τις βασικές δεσμεύσεις του. Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν θα καλυφθεί το κενό, αλλά εάν θα γεμίσει με θυμό και δυσαρέσκεια ή με ικανότητα, ανταπόκριση και αξιοπρέπεια.

Ο Μίχαελ Μπρόνινγκ είναι μέλος της Επιτροπής Βασικών Αξιών του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας