Διανέμοντας πλεονάσματα

Στα 50 και κάτι χρόνια που επαναλαμβάνεται αυτό το τελετουργικό των εγκαινίων της ΔΕΘ (που είναι όλο και λιγότερο έκθεση, όλο και λιγότερο διεθνής) υπάρχει μια πρωθυπουργική περφόρμανς, η οποία θα μπορούσε να διδάσκεται ως το τέλειο αντιπαράδειγμα. Η εμφάνιση του Κώστα Καραμανλή, τον Σεπτέμβριο του 2008. Ο επικοινωνιακά πιο επιδέξιος από τους μετά-τον-Ανδρέα πολιτικούς αρχηγούς, λατρεμένος των οπαδών του κόμματός του, έμπειρος έπειτα από 11 έως τότε αντίστοιχες

Η δημοσιότητα, όπως πάντα, προεξοφλούσε και τότε ένα πλούσιο «καλάθι παροχών». Μα το έλλειμμα είχε αρχίσει να ξεφεύγει αγρίως, η διεθνής κρίση χτυπούσε την πόρτα μας, η Ελλάδα δανειζόταν ήδη 1 δισ. κάθε δέκα μέρες (σε λίγο, 1 δισ. την εβδομάδα) και ο Καραμανλής δεν μπορούσε ούτε να ανταποκριθεί στην προσδοκία άλλου ενός γύρου «παροχών Θεσσαλονίκης», ούτε να πει την αλήθεια.

Να αναγνωρίσει, δηλαδή, την πραγματική κατάσταση της οικονομίας – την οποία ασφαλώς μπορούσε να εκτιμήσει και η οποία, άλλωστε, τον είχε υποχρεώσει, πριν από μόλις έναν χρόνο, να κάνει πρόωρες εκλογές, οι οποίες τον είχαν αιχμαλωτίσει σε μια μικρή, ασθενική πλειοψηφία.

Για την οικονομία, ο Καραμανλής είχε δεχθεί σε εκείνη τη συνέντευξη μία και μόνον ερώτηση, μέσα σε μια καταιγίδα ερωτήσεων εμπνευσμένων από το σύμπαν της καθημερινής μικροπολιτικής επικαιρότητας. Βρέθηκε, έτσι, να ξοδεύει πολιτικό κεφάλαιο για να υπερασπιστεί μια χαμένη υπόθεση (Βατοπέδι) που αργότερα αναγνώρισε ότι «την είχε υποτιμήσει». Προστάτευσε έναν υπουργό του, που είχε μπερδέψει το νόμιμο με το ηθικό, ο οποίος λίγες ημέρες αργότερα υποχρεώθηκε να παραιτηθεί. Και υπερασπίστηκε ένα πακέτο φορολογικών μέτρων του υπουργού οικονομικών – απέναντι στο οποίο το «βαθύ», πελατειακό κόμμα είχε εξεγερθεί – για να τον αδειάσει λίγες εβδομάδες αργότερα. Η ζημιά καταγράφηκε αμέσως στις δημοσκοπήσεις κι έναν χρόνο αργότερα στις (πρόωρες και πάλι) κάλπες.

Η εκ των υστέρων ανάγνωση της απομαγνητοφώνησης εκείνης της συνέντευξης είναι μια οδυνηρή, αλλά διδακτική εμπειρία. Ηταν 7 Σεπτεμβρίου. Οκτώ μέρες αργότερα θα κατέρρεε η Λίμαν και η παγκόσμια οικονομία θα έμπαινε στον κυκλώνα της κρίσης. Αλλά το ρολόι του ελληνικού πολιτικού συστήματος εμφανιζόταν εντυπωσιακά ασυγχρόνιστο με τη διεθνή ώρα.

Ακόμη χειρότερα: αν διατρέξει κανείς τις εφημερίδες της επομένης της χρεοκοπίας της Λίμαν, θα δυσκολευτεί να βρει έστω και σε ένα πρωτοσέλιδο την είδηση που επρόκειτο να αλλάξει τη ζωή μας για τα επόμενα δέκα και κάτι χρόνια. Η πολιτική παρέμενε κλεισμένη στην «κουζίνα» της. Και όταν κάποιος επιχειρούσε να επισημάνει κινδύνους από τις δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, που την έκαναν πιο ευάλωτη στους ενάντιους διεθνείς ανέμους, απαξιωνόταν ως «κινδυνολόγος». Μην ανησυχείτε, είμαστε «θωρακισμένοι». Αυτό ήταν το μότο. Πληρώσαμε τον λογαριασμό, αλλά τι μας έμαθε η εμπειρία;

Είναι αλήθεια ότι όλοι αποδέχονται ως μέτρο «πολιτικής ορθότητας» να ανάβουν ένα κερί στον θεό της «δημοσιονομικής ευθύνης». Οταν η αντιπολίτευση προτείνει κάτι, η κυβέρνηση και οι προπαγανδιστές της επαναλαμβάνουν το κλασικό ερώτημα «και πού θα βρείτε τα λεφτά;», «από πού θα τα πάρετε;». Και η αντιπολίτευση – παράδειγμα οι τελευταίες εξαγγελίες του Αλέξη Τσίπρα – προσπαθεί να δώσει στις εξαγγελίες της άρωμα ρεαλισμού και προσφέρεται να τις θέσει στην κρίση δημοσιονομικών εκτιμητών. Δεν είναι ασήμαντο. Αλλά και πάλι, ημέρα εγκαινίων σήμερα μιας ακόμη προεκλογικής ΔΕΘ, τη δημοσιότητα μονοπωλούν «καλάθια παροχών». Τι μέτρα-έκπληξη κρατά ως επικοινωνιακούς άσους στο μανίκι ο Πρωθυπουργός να ανακοινώσει απόψε; Πώς θα απαντήσει σε όσα πρόλαβαν να εξαγγείλουν οι δύο αρχηγοί της αντιπολίτευσης; Πώς θα μοιραστούν αυτά τα 6, πάνω-κάτω, δισ. που όλοι υπολογίζουν ότι θα είναι το (πληθωριστικό) δημοσιονομικό πλεόνασμα της επόμενης τετραετίας; Από πόσα, σε ποιους, με ποια προτεραιότητα; Και ποιοι καλούνται να γνωμοδοτήσουν για να διατυπωθεί η απάντηση; Οι αναλυτές των δημοσκοπήσεων, όχι των οικονομικών δεδομένων.

Είναι, δηλαδή, σαν να επιστρέφουν οι παλιοί δαίμονες. Σαν κάτι από το 2008 να παραμένει ζωντανό. Σαν η διανομή, με πολιτικά κριτήρια, ενός μικρότερου ή μεγαλύτερου μέρους των επιπλέον εσόδων που ο πληθωρισμός προσφέρει στο δημόσιο ταμείο, να είναι το απώτατο όριο του πολιτικού ορίζοντα. Σαν η πολιτική αντιπαράθεση να εξαντλείται στη σύγκριση του μεγέθους των «πακέτων», όχι στην αντιπαράθεση και τον διάλογο ανάμεσα σε προτάσεις και ιδέες για την υπέρβαση του αναπτυξιακού ελλείμματος που αποτυπώνεται στις αναιμικές προβλέψεις για τα επόμενα χρόνια. Κι είναι σαν να ακούγεται δειλά δειλά στο βάθος του ορίζοντα μια παραλλαγή εκείνου του αξέχαστου «μην ανησυχείτε, είμαστε θωρακισμένοι».

Είμαστε; Θα ήταν ίσως χρήσιμο βοήθημα για την αποτίμηση των εξαγγελιών που θα ακουστούν με την ευκαιρία της ΔΕΘ η ανάγνωση της φετινής έκθεσης Berggruen government index. Είναι ένας καθρέφτης της ποιότητας και της ανθεκτικότητας των δημοκρατιών του κόσμου που, 25 χρόνια τώρα, συντάσσει, για 145 χώρες, το ομώνυμο, έγκυρο Ινστιτούτο, υπολογίζοντας ένα πλήθος αριθμητικών δεικτών σε τρεις άξονες- κριτήρια: ποιότητα κράτους και διακυβέρνησης, πρόσβαση πολιτών σε ποιοτικά δημόσια αγαθά, ποιότητα δημοκρατικής λογοδοσίας. Η Ελλάδα, λοιπόν, στα χρόνια αυτά, με όλα όσα πέρασε, με όλες τις μεταρρυθμίσεις, μνημονιακές και άλλες, βελτιώθηκε στον δεύτερο δείκτη. Εμεινε εντυπωσιακά στάσιμη στον πρώτο, την ποιότητα διακυβέρνησης. Και κατρακύλησε στον τρίτο. Ειδικά στον δείκτη θεσμικής λογοδοσίας, μάλιστα, που μετρά την ποιότητα των θεσμών, η πτώση ήταν θεαματική. Από 78% που είχε βαθμολογηθεί το 2000 και είχε καταφέρει να παραμείνει στα δύσκολα χρόνια μετά τη χρεοκοπία, βρέθηκε ξαφνικά φέτος στο 58%.

Οι Ρόμπινσον και Ατσέμογλου κέρδισαν ένα Νομπέλ τεκμηριώνοντας ότι η ευημερία και η ισχύς των εθνών εξαρτώνται κυρίως από την ποιότητα των θεσμών τους. Μήπως θα έπρεπε το βιβλίο τους να διανέμεται (μαζί με τα αναμενόμενα πλεονάσματα) στη φετινή ΔΕΘ;