Το Σύμφωνο είναι mantra

Habemus Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο. Η Ευρωπαϊκή Ενωση διαθέτει πλέον μια νέα νομοθεσία για τα ζητήματα μετανάστευσης και ασύλου με την οποία τα κράτη – μέλη ελπίζουν ότι θα «καταφέρουν» να αντιμετωπίσουν το, κατά δήλωσή τους, πρόβλημα.

Εδώ και κάποια χρόνια η απάντηση σε κάθε ερώτηση για τη μετανάστευση είναι το Σύμφωνο. Σε κάθε συζήτηση

Η προηγούμενη Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το Σύμφωνο ως την απόλυτη λύση, ως την απάντηση στο τεράστιο ζήτημα διαχείρισης, το οποίο ξεκίνησε το 2015 με την «προσφυγική κρίση». Η ΕΕ κόντεψε να καταρρεύσει λόγω του ενός εκατομμυρίου προσφύγων που έφτασαν στα σύνορά της. Η «κρίση» έγινε ο μπαμπούλας όλων των εκλογικών αναμετρήσεων, εθνικών και ευρωπαϊκών. Η ανάγκη για «λύση στο πρόβλημα» έγινε αυτοσκοπός. Ετσι η Επιτροπή πίεσε για την έγκριση του Συμφώνου ώστε να δείξει έργο, να δείξει ότι έχει τη «λύση στο πρόβλημα». Το κατάφερε λίγο πριν από τις ευρωεκλογές του 2024 και έτσι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξασφάλισε την επανεκλογή της.

Οσο πλησίαζε η ημερομηνία έναρξης εφαρμογής του Συμφώνου και λόγω της πολυπλοκότητας της πραγματικότητας της ανθρώπινης κινητικότητας η συζήτηση για την ύπαρξη εναλλακτικών σχεδίων άνοιγε. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναλάμβανε περίπου θρησκευτικά ότι πρέπει να εφαρμοστεί το Σύμφωνο, αναντίλεκτα. Εγινε γρήγορα αντιληπτό ότι το Σύμφωνο είναι η μόνη επιλογή.

Σε ένα τόσο δυναμικό φαινόμενο, βασικά την ανθρώπινη ιστορία, η λογική της μοναδικής λύσης θα αποτύχει εν τοις πράγμασι. Μια νομοθεσία η οποία αναπτύχθηκε λόγω πολιτικής και, κυρίως, εκλογικής πίεσης, λαμβάνοντας υπόψη την πραγματικότητα μιας δεδομένης χρονικής πραγματικότητας, χωρίς τη δυνατότητα προσαρμογής στις εξελίξεις θα αποτύχει.

Το παράδειγμα της Κρήτης είναι κατά τη γνώμη μου ενδεικτικό, καθώς η αύξηση των ροών δημιούργησε μια νέα πραγματικότητα για την Ελλάδα, αλλά διαχειριστικά η προσαρμογή σε αυτήν αργεί. Το Σύμφωνο είναι δομημένο πάνω στη λογική της Κοινής Δήλωσης ΕΕ – Τουρκίας και δεν έχει ληφθεί υπόψη η πιθανότητα αλλαγής των διαδρομών π.χ. όπως τώρα με την περίπτωση της Κρήτης.

Παρ’ όλ’ αυτά το Σύμφωνο μπήκε σε εφαρμογή και δεν είναι σαφές σε κανέναν το τι θα γίνει την επόμενη ημέρα. Η κυβέρνηση μέσω του υπουργού Μετανάστευσης πανηγυρίζει για τη σκληρή γραμμή στη διαχείριση που φέρνει το Σύμφωνο και το γεγονός ότι η χώρα έχει στη διάθεσή της ένα ακόμα εργαλείο το οποίο θα ενισχύσει την αποτρεπτική δυνατότητα της χώρας μέσω αυστηρότερων προθεσμιών, αύξηση κράτησης και τη γενικότερη αυστηροποίηση της διαδικασίας ασύλου.

Αν και ο στόχος της ΕΕ είναι η πιο αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης, για τα κράτη – μέλη υπάρχουν εθνικά ζητήματα τα οποία θέλουν να «επιλύσουν» με το Σύμφωνο. Ειδικά για την Ελλάδα ο εκπεφρασμένος στόχος είναι η ενίσχυση της αποτροπής. Εδώ προκύπτει ένα ζήτημα αφού η αποτροπή σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο είναι παράνομη.

Πολλές από τις νέες διατάξεις, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς και υπερασπιστές διαζωμάτων παραβιάζουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως τα υπερασπίζεται και η ίδια η ΕΕ. Βέβαια όλα αυτά θα κριθούν νομικά αργότερα.

Επειτα από μια μακρά πολιτική διαδικασία η ΕΕ και τα κράτη – μέλη καλούνται πλέον να εφαρμόσουν μια νομοθεσία, προϊόν ενός επώδυνου πολιτικού συμβιβασμού με αβέβαια αποτελέσματα και με την Ελλάδα σε πολύ ευάλωτη θέση. Αν και ακούγεται κλισέ οι επόμενοι μήνες θα είναι κρίσιμοι.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες