Το ακριβές της ακρίβειας

Η ακρίβεια και οι ανησυχίες για αυτή εξέλεξαν τον Τραμπ στην Αμερική και τώρα κινδυνεύει να τον ανατρέψει. Ηταν η σημαία για Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές όπως ο Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, ενώ κινητοποιεί διαμαρτυρίες τόσο από την Αριστερά όσο και τη Δεξιά, αλλά και τα εκατέρωθεν άκρα. Θεωρείται, αυτονόητα, κίνητρο ψήφου για όλους, ενώ κυβερνήσεις ανά τον κόσμο ανασκουμπώνονται για να την καταπολεμήσουν.

Αλλά όσο και αν προσπαθούν, όλοι που προσπαθούν,

και ό,τι και αν λένε οι δείκτες, όποιοι δείκτες, το τέρας παραμένει φαινομενικά τροφοδοτούμενο από τα ίδια μέτρα που στοχεύουν στην ανατροπή του. Το πολιτικά αυτονόητο της ακρίβειας είναι, οικονομικά, ακατανόητο. Οσο και αν οικονομολόγοι προσπαθούν να συγκεκριμενοποιήσουν τι θα μπορούσε να σημαίνει ακρίβεια, η έννοια ξεγλιστράει προς απρόσμενες κατευθύνσεις.

Προσπάθειες οικονομολόγων να ταυτοποιήσουν την ακρίβεια με κάποιο γνωστό θεωρητικό φαινόμενο, ακόμη και όταν μοιάζουν υποσχόμενες, οδηγούν σε απογοήτευση και σε νέες αναζητήσεις. Η εύκολη απάντηση έχει να κάνει με τον πληθωρισμό, το τέρας που στοίχειωνε τις δεκαετίες 1970 και 1980. Ομως, ο πληθωρισμός είναι μικροσκοπικός συγκρινόμενες με τις επιδόσεις της εποχής της ΑΤΑ. Πιο ουσιαστικά, όπως αυτάρεσκα επισημαίναμε στους φοιτητές, η ακρίβεια (αν σημαίνει κάτι) αναφέρεται στο επίπεδο τιμών, ενώ ο πληθωρισμός σε ρυθμό μεταβολής. Το ένα μετριέται σε ευρώ (ή δραχμές), το άλλο σε ποσοστό μεταβολής ανά μονάδα χρόνου.

Πέρα αυτού, ο πληθωρισμός είναι διαδικασία όπου μεταβάλλονται όλες οι τιμές ταυτόχρονα – αυτό εννοούμε όταν λέμε ότι χάνει την αξία του το νόμισμα. Η αναζήτηση περνά στη σχέση τιμών και αποδοχών – δηλαδή σε σχετικές τιμές και όχι απόλυτες.

Έτσι η ακρίβεια μοιάζει να αναφέρεται σε μειωμένη δυνατότητα ικανοποίησης καταναλωτικών επιθυμιών – σε σχέση με τους μισθούς. Πιθανοφανές, αλλά πώς συμβιβάζεται με τις γενικά καλύτερες επιδόσεις των μισθών και της απασχόλησης με αυξήσεις αποδοχών, θεαματική πτώση της ανεργίας και στενότητα στην αγορά εργασίας; Και να υπήρχε πρόβλημα, οι μακροοικονομικές επιδόσεις θα έπρεπε να το είχαν μάλλον ελαφρύνει και όχι επιδεινώσει, και μάλιστα σε τόσες πολλές χώρες ταυτόχρονα.

Οι υπόλοιπες θεωρητικές εξηγήσεις αποπνέουν άρωμα απελπισίας. Θα μπορούσε να είναι οι λογαριασμοί υπηρεσιών, η διεύρυνση της χρήσης καρτών αλλά και υπηρεσιών που δεσμεύουν ποσά κάθε μήνα. Ετσι, αφού αφαιρεθούν τα ποσά των διαφόρων δόσεων, τα ποσά που απομένουν είναι ίσως μικρότερα. Ισως.

Θα μπορούσε να είναι και η εξάπλωση της παγκοσμιοποίησης και του τουρισμού: Οταν πηγαίνεις φέτος διακοπές στο σπίτι της γιαγιάς σου της Μυκονιάτισσας, ανταγωνίζεσαι στο μπαρ τους επιβαίνοντες στα σούπερ γιοτ που αράζουν εκεί.  Τότε, ίσως, συγκρίνεις τη δική σου οικονομική ευρωστία, όχι με τον γείτονά σου στο Παγκράτι αλλά με τον κάτοικο Γκστάαντ και Μονακό. Ισως.

Όμως, παραπονιέται και ο κάτοικος Γκστάαντ για την ακρίβεια. Κατ’ αντιστοιχία, όταν μαζεύεις χρέη στην κάρτα, έχει προηγηθεί κάποια αγορά – γιατί αυτή να μη σε ικανοποιεί; Οταν συνωστίζεσαι σε μποτιλιάρισμα ηλεκτροκίνητων αυτοκινήτων, ενώ σε προσπερνά άδειο ολοκαίνουργιο λεωφορείο, γιατί να καταριέσαι την τιμή των καυσίμων;

Μακάρι η αμηχανία για την ακρίβεια να ήταν αποτέλεσμα (μόνο) ενός συγκυριακού μακροοικονομικού φαινομένου. Αν ήταν έτσι, το αντίδοτο είναι γνωστό και αποτελεσματικό: ένα επιδοματάκι και γρήγορα, όσο περιμένουμε τις εκλογές.

Μήπως όμως το άγχος για την ακρίβεια, τελικά, σηματοδοτεί κάτι βαθύτερο και ίσως πιο διαρθρωτικό;

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά