Τζεφ Μπέζος: «Σκοτώνοντας» τον ελεύθερο Τύπο

Το email έφτασε στα εισερχόμενα της Λίζι Τζόνσον στην Ουκρανία λίγο πριν από τις 4 το απόγευμα, τοπική ώρα. Ηρθε σε μια δύσκολη περίοδο για τη δημοσιογράφο: η Ρωσία είχε επανειλημμένα πλήξει το ενεργειακό δίκτυο της χώρας και, μόλις λίγες ημέρες πριν, είχε αναγκαστεί να εργάζεται από το αυτοκίνητό της χωρίς θέρμανση, ηλεκτρικό ρεύμα ή τρεχούμενο νερό, γράφοντας με μολύβι επειδή το μελάνι

Το κυρίως κείμενο ανέφερε: «Η θέση σας καταργείται στο πλαίσιο των σημερινών οργανωτικών αλλαγών», εξηγώντας της ότι ήταν απαραίτητο να απομακρυνθεί ώστε να καλυφθούν οι «εξελισσόμενες ανάγκες της επιχείρησής μας». Η αντίδραση της Τζόνσον ενδέχεται να μείνει στην ιστορία των αμερικανικών μέσων ενημέρωσης. «Μόλις απολύθηκα από την «Washington Post» εν μέσω μιας εμπόλεμης ζώνης», έγραψε στο X. «Δεν έχω λόγια».

Η ανταποκρίτρια της «Washington Post» στην Ουκρανία μπορεί να έμεινε άφωνη από την κίνηση της Τετάρτης, όταν ο Τζεφ Μπέζος, δισεκατομμυριούχος της Amazon και ιδιοκτήτης της εφημερίδας, προχώρησε σε περικοπή περισσότερων από 300 θέσεων εργασίας – σχεδόν του ενός τρίτου του εργατικού δυναμικού της εφημερίδας. Η «σφαγή», που αναζωπύρωσε φόβους για την ικανότητα της αμερικανικής δημοκρατίας να αντέξει τις επιθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ, σάρωσε ολόκληρο το αθλητικό τμήμα της εφημερίδας, μεγάλο μέρος των πολιτιστικών και τοπικών συντακτών, καθώς και όλους τους δημοσιογράφους σε «άγονες» δημοσιογραφικά ζώνες όπως η Ουκρανία και η Μέση Ανατολή.

«Είμαι συντετριμμένος», ήταν το σχόλιο του Μπομπ Γούντγουορντ, του ενός από το δημοσιογραφικό δίδυμο με τον Καρλ Μπέρνστιν που αποκάλυψε το Γουότεργκεϊτ. «Αυτή συγκαταλέγεται στις πιο σκοτεινές ημέρες στην ιστορία ενός από τους μεγαλύτερους δημοσιογραφικούς οργανισμούς στον κόσμο», δήλωσε ο Μάρτι Μπάρον, πρώην διευθυντής σύνταξης της «Post». Αρκετές εκατοντάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν μπροστά στα γραφεία της «Post» την Πέμπτη, εκφράζοντας υποστήριξη στους απολυμένους συναδέλφους τους.

«Είναι απογοητευτικό σε τεράστια κλίμακα. Δεν φαίνεται να τους νοιάζει καθόλου αυτός ο θεσμός και οι άνθρωποι που τον κρατούν ζωντανό», δήλωσε ο Πάτρικ Νίλσεν, τεχνικός της εφημερίδας. Ο Ρόμπερτ ΜακΚάρτνεϊ, που εργάστηκε στην εφημερίδα επί 39 χρόνια μέχρι τη συνταξιοδότησή του πριν από πέντε χρόνια, χαρακτήρισε την εξέλιξη «τραγωδία και κάτι το εξοργιστικό». Οπως πολλοί άλλοι μέσα στην «Post», ο ΜακΚάρτνεϊ έχει εκπλαγεί από την έντονη αντίθεση ανάμεσα στον τρόπο που ο Μπέζος διαχειρίστηκε την εφημερίδα κατά την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ και στη σημερινή του στάση στη δεύτερη περίοδο Τραμπ 2.0. Το 2017, λίγο μετά την πρώτη ορκωμοσία Τραμπ, η «Post» υιοθέτησε το νέο της σύνθημα: «Η δημοκρατία πεθαίνει στο σκοτάδι». Η φράση εξακολουθεί να δεσπόζει κάτω από τον τίτλο της εφημερίδας. Στο τέλος όμως μιας εβδομάδας σαν κι αυτή, η Αμερική μοιάζει αισθητά πιο σκοτεινή.

Ο Μάρκους Μπράτσλι, εκτελεστικός διευθυντής της «Post» έως το 2012 και σήμερα επικεφαλής της επενδυτικής εταιρείας North Base Media, δήλωσε ότι πρόκειται για μια τρομερή στιγμή για να αποδυναμώνεται ένας από τους μεγάλους θεματοφύλακες δημόσιας λογοδοσίας της χώρας: «Αυτές είναι ιστορικές εποχές, δεδομένου του κυκλώνα που σαρώνει την παγκόσμια τάξη και το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης. Τώρα που η δημοσιογραφία έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Κι όμως τώρα, απολύονται δημοσιογράφοι στην Ουκρανία». Δεν είναι ότι ο Μπέζος χρειάζεται τα χρήματα. Είναι ο τέταρτος πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο, σύμφωνα με το Forbes, με περιουσία 245 δισ. δολαρίων. Οπως επισήμανε ο Πίτερ Μπέικερ, επικεφαλής ανταποκριτής του Λευκού Οίκου για τους «New York Times», ο Μπέζος θα μπορούσε να καλύψει πέντε χρόνια ετήσιων ζημιών της «Post» ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων χρησιμοποιώντας τα έσοδα μιας μόνο εβδομάδας. Ο Μπέζος δεν εμφανίστηκε πουθενά. Κι όμως, νωρίτερα την ίδια εβδομάδα, χαμογελούσε πλατιά καθώς υποδεχόταν τον υπουργό Αμυνας του Τραμπ, Πιτ Χέγκσεθ, στα κεντρικά γραφεία της διαστημικής του εταιρείας Blue Origin στη Φλόριντα.

Οι απολύσεις ήρθαν μόλις πέντε ημέρες αφότου κυκλοφόρησε το ντοκιμαντέρ της πρώτης κυρίας, Μελάνια που χρηματοδοτήθηκε από το Amazon Prime Video. Ο Μπέζος επένδυσε 75 εκατομμύρια δολάρια σε αυτό τον σωρό «επιχρυσωμένα σκουπίδια», ωστόσο, σε αντίθεση με την «Post», δεν φαίνεται να τον απασχολεί η πενιχρή απόδοση της επένδυσης.

Από το 2000, περίπου 3.500 εφημερίδες έχουν κλείσει, αφήνοντας έναν στους τέσσερις Αμερικανούς να ζει σε μια «ειδησεογραφική έρημο» χωρίς τοπικό Τύπο. Ιστορικές εφημερίδες σε παρακμή, ειδησεογραφικές «έρημοι» που πολλαπλασιάζονται: αυτό είναι πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη της παραπληροφόρησης και της μάστιγας του Maga. Ο Τραμπ το καλλιέργησε προς όφελός του. Εχθρικός εδώ και καιρό απέναντι σε αυτό που αποκαλεί «ΜΜΕ των ψευδών ειδήσεων», ο Τραμπ έφθασε σε νέο επίπεδο τη βεντέτα του έναντι όσων αναζητούν την αλήθεια. Από την οπτική του Τραμπ, ωστόσο, ένα γονατισμένο μιντιακό τοπίο σίγουρα βοηθά. Τα αποτελέσματα είναι παντού ορατά.

Ο Τραμπ είναι ανεξέλεγκτος κι αισθάνεται τόσο άνετα στον ρόλο του ώστε μπορεί να επιπλήττει μια έγκριτη δημοσιογράφο του CNN που τον ρωτά για τα αρχεία Επστιν επειδή δεν χαμογελά. Μπορεί απροκάλυπτα, με ρατσισμό, να αναρτά βίντεο που απεικονίζει τον πρώτο μαύρο πρόεδρο και τη σύζυγό του ως πιθήκους. Μπορεί να στέλνει μασκοφόρους παραστρατιωτικούς στους δρόμους της Μινεάπολης, με αποτέλεσμα να σκοτώνονται Αμερικανοί επειδή ασκούν τα κατοχυρωμένα με την πρώτη τροπολογία δικαιώματά τους. Κι όταν οι δημοσκοπήσεις για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου δείχνουν δυσκολίες, μπορεί να προετοιμάζεται για μια ακόμη επίθεση-αστραπή στα ίδια τα θεμέλια της αμερικανικής δημοκρατίας: την κάλπη.

Υπάρχει ένα παράδοξο σε όλα αυτά. Πολλοί από τους δημοκρατικούς κανόνες που ο Τραμπ καταστρατηγεί – όπως η ανεξαρτησία του υπουργείου Δικαιοσύνης κατά τη δίωξη των πολιτικών του αντιπάλων – θεσπίστηκαν τη δεκαετία του 1970 μετά το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ. Είναι το ίδιο σκάνδαλο που αποκαλύφθηκε χάρη σε εκείνο το ζευγάρι θαρραλέων δημοσιογράφων μιας εφημερίδας που ονομαζόταν «Washington Post».