Σιωπή για το Ιράν

Το 1979, η ελληνική Αριστερά πανηγύριζε, συντονιζόμενη με ένα παγκόσμιο κλίμα που για καιρό κρατούσε την ανάσα του για το Ιράν. Η ηγεσία του σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί καταγγελλόταν για αυταρχισμό και τα κινήματα στη χώρα είχαν συντονιστεί για την ανατροπή του. Πιο ισχυροί ήταν οι ισλαμιστές, αλλά μαζί τους ήταν και το Κομμουνιστικό Κόμμα – και όλοι τους είχαν την υποστήριξη της δημοκρατικής Δύσης. Κάποια στιγμή, τον Φεβρουάριο του 1979, και αφού ο σάχης εκδιώχθηκε, ο θρησκευτικός ηγέτης αγιατολάχ Χομεϊνί, εξόριστος έως τότε στο Παρίσι, μπήκε με την ωραία ιερατική στολή του

σε ένα αεροπλάνο που του παραχώρησε το γαλλικό κράτος και έφτασε στην Τεχεράνη, όπου ανέλαβε εκτός από τη θρησκευτική και την πολιτική ηγεσία της χώρας. Και τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, με δημοψήφισμα, το Ιράν ανακηρύχθηκε επίσημα Ισλαμική Δημοκρατία, σηματοδοτώντας μια ριζική αλλαγή στο πολιτικό σύστημα και στον διεθνή προσανατολισμό της χώρας.

Το δημοψήφισμα ήταν αναμφίβολα δημοκρατικό. Αλλά το καθεστώς που προέκυψε δεν ήταν. Το αντίθετο. Πολύ γρήγορα, το Ιράν βυθίστηκε στο σκοτάδι του θρησκευτικού συντηρητισμού. Από τους πρώτους που την πλήρωσαν ήταν οι κομμουνιστές. Μαζί, την πλήρωσαν και οι γυναίκες. Επιβλήθηκε ο νόμος της σαρίας, η ελευθερία έκφρασης ποινικοποιήθηκε, οι μειονότητες κάθε είδους τέθηκαν σε διωγμό. Στο μεταξύ, οι κυρώσεις, η κρατικοποίηση και ο ιδεολογικός έλεγχος της οικονομίας επιβάρυναν την ανάπτυξη και αύξησαν τις κοινωνικές ανισότητες.

Το Ιράν έγινε η χώρα πρότυπο του ισλαμισμού. Διαμορφώθηκε ένα ιδιαίτερο, ανθεκτικό αλλά συγκρουσιακό πολιτικό μοντέλο, με βαθιές κοινωνικές και γεωπολιτικές συνέπειες που συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Το Ιράν εξήγαγε ισλαμιστική επανάσταση. Αλλ’ ο αντιδυτικισμός και ο αντιαμερικανισμός οδήγησαν τη χώρα σε διεθνή απομόνωση. Εγινε το κέντρο του ισλαμιστικού εξτρεμισμού, καλλιεργώντας την απόλυτη έχθρα με το Ισραήλ και διαδίδοντας τον αντισημιτισμό, που σε πολιτικοστρατιωτικό επίπεδο ανέλαβαν να τον συντηρούν αντιπρόσωποί του στη Μέση Ανατολή.

Ολα καλά – αλλά πόση θρησκευτική καταπίεση να αντέξουν λαοί που μπορούν να κάνουν τις συγκρίσεις, με τον εαυτό τους στο παρελθόν και με τον κόσμο, που είναι πιο κοντά μας σήμερα μέσω του Διαδικτύου, όσος έλεγχος κι αν επιβληθεί στη χρήση του; Τα τελευταία χρόνια, το καθεστώς του Ιράν αντιμετωπίζει συστηματικά κινήματα χειραφέτησης και διεκδίκησης ελευθεριών. Η πρόσφατη συντριβή των αντιπροσώπων του από το Ισραήλ απομυθοποίησε και στο εσωτερικό τη δυναμική του αυταρχικού καθεστώτος. Το πλήγμα στην πυρηνική μυθολογία του καθεστώτος από την Αμερική απέδειξε ότι ο μηχανισμός επιβολής δεν είναι άτρωτος. Κι όταν, μαζί με τις όποιες κοινωνικές σταθερές κατέρρευσε και το νόμισμα, ο κόσμος βγήκε στους δρόμους. Και αξιώνει την αποχώρηση των μουλάδων.

Τις τελευταίες ημέρες, οι πολίτες διαδηλώνουν σε όλη τη χώρα. Αν και η πληροφόρηση δεν είναι εύκολη, μαθαίνουμε για δεκάδες νεκρούς. Σε άλλες συνθήκες, ο προοδευτισμός της Δύσης θα ήταν στους δρόμους, σε εκδηλώσεις συμπαράστασης. Στην περίπτωση του Ιράν, δεν είναι. Η εξέγερση του λαού στο Ιράν πηγαίνει κόντρα στα αφηγήματα του προοδευτισμού, επειδή είναι μια εξέγερση παλινόρθωσης ενός φιλοδυτικού μοντέλου – κι αυτό δεν μπορεί να το αντέξει ο προοδευτισμός.

Γι’ αυτό και αντιμετωπίζει την εξέγερση στο Ιράν με τη σιωπή του. Μια ηχηρή σιωπή που απομυθοποιεί. Και εκθέτει.