Σε αναζήτηση κοινής άμυνας

Η περίπτωση της Κύπρου είναι ενδεικτική για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και η ευρωπαϊκή άμυνα στο μέτρο και τον βαθμό που αυτές υπάρχουν. Με τον τρόπο που αντιμετώπισαν την εξωτερική απειλή στην Κύπρο χώρες – μέλη της ΕΕ, με την Ελλάδα πρώτη απ’ όλες, σπεύδοντας να προσφέρουν βοήθεια και συνδρομή. Το παράδοξο της κυπριακής περίπτωσης είναι ότι η συνδρομή προσφέρθηκε

Η ΕΕ διαθέτει κοινή πολιτική για την ασφάλεια και την άμυνα (Common Security and Defence Policy – CSDP / ΚΠΑΑ). Δεν διαθέτει βέβαια κοινή άμυνα, αν και η ύπαρξη της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής σε συνδυασμό με άλλα συναφή άρθρα της Συνθήκης τής προσδίδουν ένα ισχυρό πρόπλασμα κοινής άμυνας. Η ΚΠΑΑ υπήρξε το προϊόν ιστορικής εξελικτικής διαδικασίας.

Μετά τις αποτυχίες της δεκαετίας 1950, επανήλθε ως στόχος της ΕΕ στο πλαίσιο της Συνθήκης του Μάαστριχτ (1993) και ύστερα από διαδοχικές επεξεργασίες στο πλαίσιο άλλων Συνθηκών, Αμστερνταμ (1997) και Νίκαιας (2000), αποκρυσταλλώθηκε σε ένα σύστημα δομών, στόχων και μέσων στη Συνθήκη της Λισαβόνας που διέπει σήμερα τη λειτουργία της ΕΕ (άρθρα 42-46). Σύμφωνα με τη σχετική διάταξη (42,2), «η κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας περιλαμβάνει τον προοδευτικό προσδιορισμό κοινής αμυντικής πολιτικής της Ενωσης. Η κοινή αμυντική πολιτική θα οδηγήσει στην κοινή άμυνα όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λάβει σχετική απόφαση με ομοφωνία. Στην περίπτωση αυτή, συνιστά στα κράτη – μέλη την έκδοση της απόφασης αυτής σύμφωνα με τους αντίστοιχους συνταγματικούς τους κανόνες».

Η θέσπιση της ΚΠΑΑ από την ΕΕ συνάντησε τη σφοδρή αντίδραση των ΗΠΑ, οι οποίες θεώρησαν ότι με τον τρόπο αυτό υπονομεύεται το ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό και συγκατατέθηκαν στη θέσπισή της με βάση την αποδοχή των 3D’s από την Ενωση. Ενα από τα D προέβλεπε «τη μη duplication», τον μη διπλασιασμό των υφιστάμενων δομών του ΝΑΤΟ.

Στη βάση αυτή διαμορφώθηκε η δομή της ΚΠΑΑ με τα πολιτικά όργανα για τη διαχείρισή της και τα υποτυπώδη στρατιωτικά όργανα με προεξέχουσα τη Στρατιωτική Επιτροπή αλλά και πλέγμα άλλων επιτροπών κ.λπ. Και βεβαίως από το 2004 λειτουργεί ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Αμυνας, ενώ με την προοπτική ανάπτυξης των στρατιωτικών ικανοτήτων της Ενωσης (ReArm Europe) προστίθενται νέες δομές και εξειδικευμένα ταμεία. Η ΚΠΑΑ αναλαμβάνει ύστερα από απόφαση των πολιτικών οργάνων δύο τύπου αποστολές στη βάση της γενικότερης λειτουργίας διαχείρισης κρίσεων, στρατιωτικές και πολιτικές αποστολές που συγκροτούνται από δυνάμεις των κρατών – μελών. Σήμερα λειτουργούν 20 αποστολές, 11 στρατιωτικές, 8 πολιτικές και μία μεικτή, με ξεχωριστές διοικήσεις.

Η ανάπτυξη γνήσιας κοινής άμυνας δυσχεραίνεται από τις διαφορετικές αντιλήψεις που υπάρχουν στην ΕΕ, που αφορούν κυρίως:

α. την πρόσληψη των απειλών ασφάλειας με σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις βόρειες χώρες και τις νότιες χώρες.

β. την ανάγκη ή μη συγκρότησης ευρωπαϊκού στρατού.

γ. τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και τη σκοπιμότητα εμβάθυνσης της στρατηγικής αυτονομίας α λα Μακρόν.

Η εμπειρία της Κύπρου ανέδειξε μεταξύ άλλων τα ελλείμματα της ΚΠΑΑ αλλά και τις αναγκαίες κινήσεις για την κάλυψή τους…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ. Το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα: Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική» παρουσιάζεται την Τετάρτη 1η Απριλίου στις 18.30 στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής, Σταδίου 13